Uzasadnienie
Burmistrz Miasta M. decyzją z dnia 20 stycznia 2022 r., działając m.in. na podstawie art. 17 ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (obecnie: Dz. U. z 2022 r., poz. 615), zwanej dalej u.ś.r., po rozpoznaniu wniosku skarżącej E.L., odmówił jej przyznania prawa do świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu opieki nad mężem P.L.
W uzasadnieniu decyzji organ I instancji wskazał, że świadczenie pielęgnacyjne nie przysługuje, ponieważ nie jest sprawowana opieka nad osobą legitymującą się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności. Zdaniem organu przeprowadzony w sprawie wywiad środowiskowy wykazał, że mąż skarżącej choruje na [...], jednakże dzięki przyjmowaniu stałych leków dobrze funkcjonuje w środowisku, tj. porusza się samodzielnie oraz wykonuje czynności dnia codziennego. Zdaniem organu wymaga on sporadycznej pomocy drugiej osoby, która nie wykracza poza zwyczajowo i prawnie przyjęte obowiązki wobec współmałżonka.
Na skutek odwołania wniesionego przez skarżącą, Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Katowicach, zaskarżoną w niniejszej sprawie decyzją, utrzymało w mocy decyzję organu I instancji.
W uzasadnieniu organ odwoławczy przedstawił stan faktyczny stwierdzając, że mąż skarżącej na mocy orzeczenia lekarza orzecznika ZUS z dnia [...] r. został zaliczony do znacznego stopnia niepełnosprawności do dnia 31 grudnia 2023 r. Nie da się ustalić od kiedy istnieje niepełnosprawność, a ustalony znaczny stopień niepełnosprawności istnieje od 6 listopada 2019 r. Skarżący nie pracuje zawodowo.
W dalszej części organ odwoławczy zacytował przepis art. 17 u.ś.r. Wskazał, że zakres opieki, jakiej wymaga mąż skarżącej, nie jest tego rodzaju, żeby wykluczał podjęcie przez nią zatrudnienia. W ocenie organu opieka nad osobą niepełnosprawną powinna być bowiem tak absorbująca, że podjęcie jakiejkolwiek aktywności zawodowej przez opiekuna musiałoby się odbyć ze szkodą dla podopiecznego, natomiast takie czynności jak pomoc przy porannym wstawaniu z łóżka, ranne odprowadzanie do toalety, pomoc podczas mycia, należą do czynności związanych z prowadzeniem wspólnego gospodarstwa i nie wymagają rezygnacji z zatrudnienia.
Kolegium stwierdziło, że mąż skarżącej porusza się samodzielnie, załatwia sprawy urzędowe oraz wykonuje czynności dnia codziennego. Jest też widywany przez pracowników socjalnych podczas jazdy na rowerze, robienia zakupów, czy odprowadzania córki do szkoły.
W tej sytuacji Kolegium uznało, że w sprawie nie zachodzi związek przyczynowo skutkowy między rezygnacją lub niepodejmowaniem zatrudnienia, a koniecznością sprawowania opieki nad osobą niepełnosprawną.
W skardze na powyższą decyzję skarżąca zarzuciła naruszenie prawa materialnego mające istotny wpływ na wynik sprawy przez dokonanie błędnej wykładni przepisu art. 17 ust. 1 u.ś.r. poprzez przyjęcie, że niepodejmowanie pracy zarobkowej przez skarżącą w celu sprawowania opieki nad osobą niepełnosprawną nie wypełnia przesłanki niepodejmowania lub rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w celu sprawowania opieki nad osobą legitymującą się orzeczeniem o niepełnosprawności ze wskazaniami: konieczność stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy innej osoby w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji.
Wskazując na powyższe zarzuty skarżąca wniosła o uchylenie zaskarżonej decyzji w całości, jak również o uchylenie decyzji organu I instancji, a ponadto o orzeczenie co do istoty sprawy poprzez przyznanie skarżącej prawa do świadczenia pielęgnacyjnego; ewentualnie o przekazanie sprawy organowi instancjo do ponownego rozpoznania. Skarżąca wniosła także o zasądzenie kosztów postępowania, w tym kosztów zastępstwa procesowego wg norm przepisanych, oraz o rozpoznanie sprawy w trybie uproszczonym.
W uzasadnieniu skarżąca przedstawiła argumenty na poparcie swoich zarzutów odwołując się przy tym do wybranych orzeczeń sądów administracyjnych.
W odpowiedzi na skargę organ odwoławczy wniósł o jej oddalenie podtrzymując stanowisko zawarte w zaskarżonej decyzji.
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach zważył, co następuje
Skarga nie zasługuje na uwzględnienie.
Materialnoprawną podstawę zaskarżonej decyzji stanowi przepis art. 17 u.ś.r. Zgodnie z jego ust. 1 pkt 4, świadczenie pielęgnacyjne z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej przysługuje innym osobom, na których zgodnie z przepisami ustawy z dnia 25 lutego 1964 r. - Kodeks rodzinny i opiekuńczy, ciąży obowiązek alimentacyjny, z wyjątkiem osób o znacznym stopniu niepełnosprawności, jeżeli nie podejmują lub rezygnują z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w celu sprawowania opieki nad osobą legitymującą się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności albo orzeczeniem o niepełnosprawności łącznie ze wskazaniami: konieczności stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy innej osoby w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji.
W niniejszej sprawie organy odmówiły skarżącej przyznania wnioskowanego świadczenia, gdyż zakres opieki jakiej wymaga mąż skarżącej nie jest tego rodzaju, że uniemożliwiałoby to podjęcie przez skarżącą jakiejkolwiek aktywności zawodowej. W konsekwencji stwierdzono, że w sprawie nie zachodzi związek przyczynowo skutkowy między rezygnacją lub niepodejmowaniem zatrudnienia, a koniecznością sprawowania opieki nad osobą niepełnosprawną.
Zgromadzony w sprawie materiał dowodowy niewątpliwie wskazuje, że skarżąca wykonuje szereg czynności związanych z opieką nad mężem, wskazanych przez organ, takich jak pomoc w czynnościach dnia codziennego: ranne wstawanie z łóżka oraz korzystanie z toalety, pomoc podczas mycia. Wypada w tym miejscu wskazać, iż przepis art. 17 ust. 1 u.ś.r. w żaden sposób nie precyzuje pojęcia opieki, ani jakich wykonywanych czynności ona dotyczy. Ustawodawca nie posłużył się bowiem jakimkolwiek twierdzeniem konkretyzującym zakres lub charakter sprawowanej opieki. Co istotne nie określił, aby opieka musiała być stała, rozumiana pod pojęciem opieki całodobowej. Istota świadczenia pielęgnacyjnego wskazuje bowiem, iż w powyższym przepisie chodzi raczej o ustawiczną opiekę sprawowaną nad osobą niepełnosprawną, a punkt ciężkości w tym zakresie tkwi w stałości opieki nad niepełnosprawnym członkiem rodziny. Powyższe oznacza, że opieka powinna być sprawowana codziennie.
Nadto opiekun musi pozostawać do dyspozycji podopiecznego - udzielając pomocy oraz wykazując ciągłą gotowość niesienia tej pomocy. Sprawowanie tego rodzaju opieki nie musi oznaczać, że podopieczny nie może podejmować adekwatnych dla swego stanu zdrowia aktywności, a opiekun musi wykonywać swoje obowiązki bez przerwy, oraz że powinien zamieszkiwać ze swoim podopiecznym (vide: wyrok WSA w Łodzi z dnia 9 czerwca 2022 r., sygn. akt II SA/Łd 196/22).
Wskazać w tym miejscu wypadnie, iż nie zawsze jednak ustalenie znacznego stopnia niepełnosprawności automatycznie pozwala przyjąć, że osoba niepełnosprawna wymaga opieki w takim rozmiarze, który uniemożliwia opiekunowi podjęcie aktywności zawodowej nawet w niepełnym wymiarze czasu pracy. Opieka rozumiana przez pryzmat art. 17 ust. 1 u.ś.r., w sposób oczywisty winna jednak stanowić przeszkodę do wykonywania pracy zawodowej. Powyższe oznacza, że warunkiem przyznania świadczenia pielęgnacyjnego jest bezpośredni i ścisły związek między rezygnacją z zatrudnienia lub niepodejmowaniem go przez opiekuna, a sprawowaną opieką (vide: wyrok NSA z dnia 21 kwietnia 2022 r., sygn. akt I OSK 1333/21).
Zdaniem Sądu organ wyprowadził trafną konstatację, że taki związek przyczynowo skutkowy w niniejszej sprawie nie zachodzi, a sprawowana przez skarżącą opieka pozbawiona jest takich znamion, które by uniemożliwiały zatrudnienie jej choćby w częściowym wymiarze czasu pracy. Materiał dowodowy wskazuje bowiem, iż mąż skarżącej, mimo stwierdzonej choroby, nie jest osobą obłożnie chorą. Porusza się bowiem sam po mieszkaniu, wychodzi z niego, jest w stanie sam spożywać przygotowane posiłki, zażywać lekarstwa, a także co do zasady załatwiać sprawy fizjologiczne. Jednym słowem wymaga wsparcia tylko przy niektórych czynnościach życia codziennego.
Takie czynności jak przygotowywanie posiłków, pomoc przy kąpieli, czynności typowe dla prowadzenia każdego gospodarstwa domowego (pranie, sprzątanie, zakupy) nie mogą być uznane za czynności, które wymagają pełnej dyspozycyjności skarżącej. Nie absorbują one na tyle, by należało zapewnić podopiecznemu ciągłą obecność czy też nieustający nadzór ze strony skarżącej. Wymienione powyżej czynności mogą być bowiem wykonywane z pewnym wyprzedzeniem czasowym lub też stanowią zasadniczo czynności związane z codziennym prowadzeniem każdego gospodarstwa domowego i nie mogą usprawiedliwiać niepodejmowania zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej. Z ustaleń organów wynika ponadto, iż mąż skarżącej jest widywany przez pracowników socjalnych podczas jazdy na rowerze, robienia zakupów czy odprowadzania córki do szkoły.
Powyższe okoliczności jednoznacznie wskazują na brak związku przyczynowo skutkowego pomiędzy niepodejmowaniem przez skarżącą zatrudnienia, a sprawowaną opieką, co jak już wskazano powyżej, stanowi negatywną przesłankę do przyznania wnioskowanego świadczenia.
Wobec powyższego należy uznać za chybiony zarzut skarżącej, dotyczący błędnej wykładni art. 17 ust. 1 u.ś.r. Sąd nie dopatrzył się również uchybień proceduralnych. Jak bowiem wynika z treści zgromadzonego w sprawie materiału, faktyczny zakres opieki skarżącej nad mężem został wyjaśniony w sposób pozwalający na podjęcie rozstrzygnięcia.
W tej sytuacji skarga jako nieuzasadniona podlegała oddaleniu na podstawie art. 151 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2022 r., poz. 329), zwanej dalej p.p.s.a.
Sprawa została rozpoznana w trybie uproszczonym na posiedzeniu niejawnym, na podstawie art. 119 pkt 2 w zw. z art. 120 p.p.s.a. - na zgodny wniosek stron postępowania.
Wskazać jeszcze wypadnie, że powołane wyżej orzeczenia sądów administracyjnych są dostępne w internetowej bazie orzeczeń NSA na stronie: www.orzeczenia.nsa.gov.pl