Uzasadnienie
Po rozpoznaniu wniosku skarżącego P. S., decyzją z dnia [...] r. Prezydent Miasta S. orzekł o odmowie przyznania świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej z powodu opieki nad żoną I. S. Zdaniem organu I instancji, świadczenie pielęgnacyjne nie przysługuje z mocy art. 17 ust. 1 pkt 4 ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (Dz. U. z 2018 r. poz. 2220 ze zm.), bowiem wcześniejszą decyzją z dnia [...] r. przyznano skarżącemu prawo do specjalnego zasiłku opiekuńczego na okres od dnia 1 listopada 2019 r. do dnia 31 lipca 2020 r. w wysokości 620 zł miesięcznie.
Organ ustalił, że żona skarżącego legitymuje się orzeczeniem o niepełnosprawności z dnia [...] r., na podstawie którego zaliczono ją do osób o znacznym stopniu niepełnosprawności od dnia [...] r., tj. od [...] roku życia. Mimo wyroku Trybunału Konstytucyjnego z dnia 21 października 2014 r. sygn. akt K 38/13, nie doszło jednak do usunięcia kryterium z art. 17 ust. 1b ustawy. Wreszcie, zgodnie z art. 17 ust. 5 pkt 2 lit. a ustawy, świadczenie pielęgnacyjne nie przysługuje jeżeli osoba wymagająca opieki pozostaje w związku małżeńskim, chyba że współmałżonek legitymuje się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności. Stąd też wniosku nie uwzględniono.
W odwołaniu od decyzji skarżący zarzucił naruszenie:
- 1) art. 17 ust. 1b ustawy z powodu utraty konstytucyjności części normy w wyniku przywołanego przez organ wyroku Trybunału Konstytucyjnego,
- 2) art. 17 ust. 5 pkt 2a ustawy z powodu błędnego przyjęcia, że dotyczy on przypadku ubiegania się o świadczenie pielęgnacyjne na współmałżonka, na którym ciąży obowiązek alimentacyjny w pierwszej kolejności.
Jednakże zaskarżoną decyzją odwołania nie uwzględniono. Aczkolwiek Kolegium podzieliło pogląd skarżącego, że małżonek jest uprawniony do ubieganie się o przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego, a w świetle wyroku Trybunału Konstytucyjnego, kryterium momentu powstania niepełnosprawności, utraciło przymiot konstytucyjności i należy je pomijać dla oceny przesłanek uprawniających do świadczenia, to jednak zdaniem organu z mocy art. 17 ust. 5 pkt 5 ustawy, wniosek nie mógł być uwzględniony. Skarżący ma ustalone prawo do specjalnego zasiłku opiekuńczego w związku z koniecznością opieki nad żoną i do chwili obecnej nie zrezygnował z tego prawa, deklarując jedynie taki zamiar z dniem przyznania świadczenia pielęgnacyjnego. Jednak zdaniem Kolegium, dopiero ostateczna decyzja uchylająca decyzję o przyznaniu takiego zasiłku, może stanowić podstawę do przyznania świadczenia pielęgnacyjnego.
Z tych względów Kolegium orzekło o utrzymaniu w mocy decyzji odmownej organu I instancji.
W skardze do sądu administracyjnego skarżący zarzucił błędną wykładnię art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. b oraz art. 27 ust. 5 ustawy z powodu przyjęcia, że fakt pobierania zasiłku specjalnego ma przesądzające znaczenie dla przyznania świadczenia pielęgnacyjnego, podczas gdy w razie zbiegu tych praw, uprawniony może dokonać ich wyboru.
Skarżący podniósł, że korzysta z formy pomocy w postaci specjalnego zasiłku opiekuńczego, gdyż dotychczasowe regulacje uniemożliwiły mu ubieganie się o świadczenie pielęgnacyjne. Z treści jego oświadczenia wynika jednoznacznie intencja wyboru świadczenia pielęgnacyjnego jako korzystniejszego oraz świadomości konieczności pobierania zasiłku. Kwestie te zostały jednak pominięte przez Kolegium. Dla poparcia stanowiska skarżący przywołał wyroki WSA sygn. akt II SA/Bk 139/17 i II SA/Łd 422/16.
Na tej podstawie skarżący wniósł o uchylenie decyzji organów obydwu instancji i zasądzenie zwrotu kosztów postępowania, domagając się rozpoznania sprawy w trybie uproszczonym.
W odpowiedzi na skargę Kolegium wniosło o jej oddalenie, podtrzymując dotychczasowe stanowisko i argumentację, popierając wniosek o rozpoznania sprawy w trybie uproszczonym.
Następnie organ odwoławczy nadesłał decyzję organu I instancji z dnia [...] r., mocą której uchylono decyzję tego organu z dnia [...] r. o przyznaniu skarżącemu specjalnego zasiłku opiekuńczego wobec podjęcia przez niego zatrudnienia oraz pismo skarżącego z dnia 3 czerwca 2020 r. o rezygnacji z tego świadczenia.
Rozpoznając sprawę w trybie uproszczonym na wniosek stron, Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje
Skarga jest uzasadniona.
Decyzje organów obydwu instancji zapadły bowiem z naruszeniem art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. b oraz art. 27 ust. 5 ustawy o świadczeniach rodzinnych, wyżej powołanej (obecnie Dz. U. z 2020 r. poz. 111).
Fakt przysługiwania specjalnego zasiłku opiekuńczego nie może być przeszkodą dla przyznania świadczenia pielęgnacyjnego w stosunku do tej samej osoby. W sytuacji zbiegu po stronie tego samego podmiotu uprawnień do obydwu świadczeń znajduje bowiem zastosowanie art. 27 ust. 5 ustawy, przewidujący prawo wyboru jednego z tych świadczeń. Organ odwoławczy błędnie oparł się w tym względzie jedynie na literalnej wykładni przepisu art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. b ustawy, stwierdzając, że dopiero ostateczna decyzja o uchyleniu prawa do zasiłku specjalnego, może stwarzać podstawę do złożenia kolejnego wniosku o przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego. Tymczasem właściwa wykładnia (systemowa i funkcjonalna), wymaga uwzględnienia funkcji obydwu przepisów. Opiekun może ubiegać się o korzystniejsze świadczenie, nawet jeżeli przyznano mu inne świadczenie (vide: wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 16 kwietnia 2020 r. sygn. akt I OSK 1192/19, LEX nr 3015390).
W niniejszej sprawie istotny jest fakt, że skarżący do wniosku o przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego dołączył oświadczenie z dnia 24 stycznia 2020 r., że z dniem jego przyznania rezygnuje z prawa do specjalnego zasiłku opiekuńczego, przyznanego wcześniejszą decyzją. Wbrew stanowisku Kolegium, nie można zaakceptować sytuacji, aby strona przed przyznaniem jej wybranego świadczenia zrezygnowała z innego, a skutek prawny nastąpiłby dopiero z datą ostateczności decyzji, uchylającej wcześniej przyznane świadczenie. Taki stan rzeczy rodziłby bowiem niepewność prawną i negatywne skutki dla opiekuna. Tymczasem dla prawidłowej wykładni art. 27 ust. 5 ustawy, nie zachodzi konieczność wcześniejszej rezygnacji z przyznanego jej świadczenia (vide: wyroku NSA z dnia 29 kwietnia 2019 r. sygn. akt I OSK 300/19, LEX nr 2677670 i z dnia 10 grudnia 2019 r. sygn. akt I OSK 200/19, LEX nr 2768263 oraz wyrok tut.
Sądu z dnia 10 stycznia 2020 r. sygn. akt II SA/Gl 1310/19, LEX nr 2777784). Jak wyjaśniono w powyższych wyrokach, dla uniknięcia zbiegu świadczeń, dopuszczalny jest zbieg uprawnień ale nie – kumulatywne pobieranie świadczeń. Możliwe jest zatem wydanie decyzji ustalającej prawo do świadczenia pielęgnacyjnego pod warunkiem zrzeczenia się ustalonego już zasiłku dla opiekuna, bądź też rozważenie konieczności wcześniejszego zawieszenia postępowania. Wreszcie, w orzecznictwie wskazuje się na możliwość rozstrzygnięcia w jednym postępowaniu wniosku o przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego i uchylenia decyzji w sprawie specjalnego zasiłku opiekuńczego, bądź wydania odrębnych decyzji w tym samym dniu.
Jednak jak już wyżej podano, skarżący złożył równocześnie wniosek o przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego oraz oświadczenie o rezygnacji z zasiłku z dniem przyznania takiego świadczenia. Stąd też zgodnie z jego intencją, należało orzec w jednej decyzji o obydwu świadczeniach, a więc rozstrzygnąć o uprawnieniu do świadczenia pielęgnacyjnego, a w razie jego przyznania – o uchyleniu decyzji przyznającej specjalny zasiłek opiekuńczy.
Tymczasem organy obydwu instancji nie rozstrzygnęły o całości sprawy, bezpodstawnie odmawiając prawa do świadczenia pielęgnacyjnego z racji przyznania prawa do zasiłku wcześniejszą decyzją.
Nadto, prawidłowo Kolegium przyjęło, że z racji przywołanego wyżej wyroku Trybunału Konstytucyjnego, bez znaczenia jest data powstania niepełnosprawności. Przepis art. 17 ust. 1b ustawy, został bowiem uznany w tym zakresie za niekonstytucyjny. Małżonek jest też uprawniony do ubiegania się o świadczenie pielęgnacyjne, o ile rezygnuje z zatrudnienia z powodu konieczności sprawowania opieki nad żoną o znacznym stopniu niepełnosprawności, bowiem art. 17 ust. 5 pkt 2 lit. a) ustawy, nie dotyczy jedynie przypadku ubiegania się o świadczenie przez inne osoby.
Odnosząc się zaś do faktu uchylenia przez organ I instancji decyzji przyznającej skarżącemu zasiłek specjalny opiekuńczy wobec podjęcia przez niego zatrudnienia wyjaśnić należy, że jej wydanie nastąpiło już po podjęciu zaskarżonego aktu i nie ma wpływu na wynik niniejszej sprawy. Uchylenie tego świadczenia nastąpiło bowiem z dniem [...] czerwca 2020 r., podczas gdy przedmiotem rozpoznania w niniejszym postępowaniu jest jego wniosek z dnia 24 stycznia 2020 r.
Zgodnie z art. 24 ust. 2 ustawy, świadczenie pielęgnacyjne przysługuje od miesiąca złożenia kompletnego wniosku.
Z tych względów skarga musiała odnieść skutek poprzez uchylenie decyzji obydwu instancji jako wydanych z naruszeniem art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. b i art. 27 ust. 5 ustawy o świadczeniach rodzinnych. Orzeczenie sądu oparto na przepisie art. 145 § 1 pkt 1 lit. a ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2019 r. poz. 2325 ze zm.). Wobec uwzględnienia skargi należało na wniosek skarżącego zasądzić na jego rzecz zwrot kosztów postępowania, obejmujących wynagrodzenie pełnomocnika w osobie adwokata w kwocie 480 zł (art. 200 i art. 205 § 2 cyt. ustawy).
Rozpoznanie sprawy w trybie uproszczonym na posiedzeniu niejawnym nastąpiło na podstawie art. 119 pkt 2 i art. 120 tej ustawy.
Przy ponownym rozpoznaniu sprawy organ I instancji winien zatem rozstrzygnąć w jednej decyzji wniosek skarżącego o przyznaniu mu świadczenia pielęgnacyjnego oraz w takim wypadku – uchylić decyzję o przyznaniu mu specjalnego zasiłku pielęgnacyjnego, obejmując rozstrzygnięciem okres od złożenia wniosku do podjęcia zatrudnienia.
ec