Uzasadnienie
Prezydent Miasta D. decyzją z dnia [...] r. nr [...], działając na podstawie art. 104 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. – Kodeks postępowania administracyjnego (t.j. Dz. U. z 2021 r., poz. 735 ze zm., dalej - k.p.a.), art. 17 i 24 ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (t.j. Dz. U. z 2020 r., poz. 111 ze zm. – dalej u.ś.r.) postanowił nie przyznać E. C. (dalej: skarżąca, stron) prawa do świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w związku z opieką nad mężem A. C..
Organ wskazał, że zgodnie z art. 17 ust. 5 pkt 2 lit. a u.ś.r. świadczenie pielęgnacyjne nie przysługuje, jeżeli osoba wymagająca opieki pozostaje w związku małżeńskim, chyba że współmałżonek legitymuje się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności. Jednocześnie organ podał, że według ustaleń pracownika socjalnego mąż strony wymaga stałej opieki drugiej osoby, w związku z czym strona sprawuje nad nim opiekę polegającą m.in. na wykonywaniu wszystkich czynności dnia codziennego związanych z prowadzeniem gospodarstwa domowego, przygotowywaniu i podawaniu posiłków, umawianiu wizyt lekarskich, podawaniu leków. Jednak organ stwierdził, że zważając na przepisy kwalifikujące do przyznania prawa do świadczenia pielęgnacyjnego wnioskowane świadczenie nie będzie stronie przysługiwało.
Organ przypomniał także, że poprzednio w tej samej sprawie już raz odmówił przyznania stronie wnioskowanego świadczenia pielęgnacyjnego z powodu pozostawania przez niepełnosprawnego męża w związku z małżeńskim, przy czym na skutek wniesionego odwołanie tamta decyzja została uchylona przez Kolegium, a sprawa przekazana została do ponownego rozpatrzenia.
Strona, działając przez pełnomocnika będącego adwokatem, złożyła odwołanie od powyższej decyzji. Zarzucono w nim naruszenie prawa materialnego poprzez zastosowanie art. 17 ust. 1b u.ś.r. bez uwzględnienia wyroku Trybunału Konstytucyjnego z dnia 21 października 2014 r. sygn. akt K 38/13. Ponadto zarzucono w nim błędne zastosowanie art. 17 ust. 5 pkt 2a u.ś.r. i odmowę przyznania wnioskowanego świadczenia z powodu tego, że niepełnosprawny pozostaje w związku małżeńskim, a strona jako jego żona nie legitymuje się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności.
Odwołanie nie przyniosło jednak oczekiwanego przez stronę skutku, gdyż Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Katowicach decyzją z dnia 15 marca 2022 r., nr SKO.PSŚ/41.5/631/2022/3119/HG, działając na podstawie art. 138 § 1 pkt 1 k.p.a., utrzymało w mocy decyzję organu I instancji.
W uzasadnieniu Kolegium nakreśliło przebieg dotychczasowego postępowania oraz przytoczyło przepisy u.ś.r. stanowiące podstawę normatywną rozstrzygnięcia.
Kolegium uznało, że przy ocenie spełnienia przesłanek niezbędnych do przyznania świadczenia pielęgnacyjnego należy pomijać kryterium momentu powstania niepełnosprawności. Wynika to z niekonstytucyjności art. 17 ust. 1b u.ś.r. w zakresie, w jakim różnicuje prawo do świadczenia pielęgnacyjnego osób sprawujących opiekę nad osobą niepełnosprawną po ukończeniu przez nią wieku, określonego w tym przepisie ze względu na moment powstania niepełnosprawności.
Ponadto Kolegium wskazało, że przesłanką negatywną do przyznania wnioskowanego świadczenia nie jest pozostawanie przez niepełnosprawnego w związku małżeńskim ze skarżącą.
Jednocześnie Kolegium zauważyło, że w orzecznictwie sądów administracyjnych wyraźnie od 2021 r. zaznacza się, iż system świadczeń rodzinnych został tak pomyślany, aby rekompensować utratę dochodów z powodu konieczności pielęgnacji członka rodziny wymuszającej rezygnację lub niepodejmowanie zatrudnienia. Osoba ubiegająca się o świadczenie pielęgnacyjne musi zatem sprawować stałą opiekę nad osobą niepełnosprawną i być jej niezbędną w tak znacznym wymiarze, że w związku z tym rezygnuje lub nie podejmuje zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej, a między obiema tymi okolicznościami zachodzi bezpośrednio związek przyczynowo-skutkowy. Pojęcie opieki, o którym mowa w art. 17 ust. 1 u.ś.r. utożsamiać przy tym należy ze stałą i bezpośrednią troską o zapewnienie osobie niepełnosprawnej realizacji jej podstawowych potrzeb życiowych i społecznych, których sama nie jest ona w stanie zrealizować z uwagi na swoją niepełnosprawność. Opieka ta powinna być przy tym tak absorbująca, że podjęcie jakiejkolwiek aktywności zawodowej przez opiekuna musiałoby się odbyć ze szkodą dla niej.
W kontekście powyższego stanowiska Kolegium stwierdziło, że mąż strony legitymuje się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności, ale nie jest osobą leżącą niezdolną do samoobsługi. W tej sytuacji w ocenie Kolegium zakres opieki sprawowanej przez stronę nad mężem oraz wykonywane przez nią czynności, nie są na tyle angażujące, aby nie mogła podjąć choćby częściowego zatrudnienia. Zdaniem Kolegium część wykazanych przez stronę czynności w opiece nad mężem (informacja z dnia 12 sierpnia 2021 r.) ogranicza się do wspomagania męża w czynnościach życia codziennego (pomoc w kąpieli, prowadzenie do toalety, czytanie książek, pism urzędowych, wyjście na spacery, układanie do snu).
Natomiast takie czynności jak: sprzątanie, pranie, prasowanie, przygotowanie ubrań, robienie zakupów, realizacja recept, należą do czynności dnia codziennego związanych z prowadzeniem wspólnego gospodarstwa domowego, które wykonuje każda pracująca kobieta. Pozostałe czynności takie jak: robienie opatrunków, smarowanie kremami przeciw odparzeniom, podawanie leków strona jest w stanie wykonywać podejmując zatrudnienie w niepełnym wymiarze czasu pracy. Czynności takie jak opłacanie rachunków, załatwianie spraw urzędowych, wizyty lekarskie nie stanowią czynności dnia codziennego. Powyższe według Kolegium wskazuje, że strona nie musi opiekować się mężem całodobowo. Wykonywane czynności nie wymagają nieustannego zaangażowania. W konsekwencji według Kolegium nie istnieje bezpośredni związek przyczynowo-skutkowy pomiędzy rezygnacją lub niepodejmowaniem przez stronę zatrudnienia a opieką nad niepełnosprawnym mężem.
W skardze na decyzję Kolegium wniesionej w imieniu strony przez pełnomocnika będącego adwokatem zarzucono błędną wykładnię art. 17 ust. 1 u.ś.r. poprzez przyjęcie, że niepodejmowanie pracy zarobkowej przez skarżącą w celu sprawowania opieki nad osobą niepełnosprawnym nie wypełnia przesłanki niepodejmowania lub rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w celu sprawowania opieki nad osobą legitymującą się orzeczeniem o niepełnosprawności ze wskazaniami: konieczności stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy innej osobie w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji.
W związku z podniesionymi zarzutami skarżąca wniosła o uchylenie zaskarżonej decyzji oraz poprzedzającej ją decyzji organu I instancji i orzeczenie co do istoty sprawy poprzez przyznanie skarżącej prawa do świadczenia pielęgnacyjnego, ewentualnie przekazanie sprawy organowi I instancji do ponownego rozpatrzenia oraz o zasądzenie od organu na rzecz strony skarżącej zwrotu kosztów postępowania, w tym kosztów zastępstwa adwokackiego wg norm przepisanych.
W skardze zawarto także wniosek o skierowanie sprawy do rozpoznania w trybie uproszczonym na posiedzeniu niejawnym
Kolegium w odpowiedzi na skargę wniosło o jej oddalenie. W uzasadnieniu organ podtrzymał swoje dotychczasowe stanowisko. Ponadto Kolegium wniosło o skierowanie sprawy do rozpoznania w trybie uproszczonym na posiedzeniu niejawnym.
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach zważył, co następuje
Zgodnie z art. 1 i 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002r. - Prawo o ustroju sądów administracyjnych (t.j. Dz. U. z 2021 r., poz. 137, ze zm.) sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej. Kontrola ta sprawowana jest pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej. W ramach swej kognicji sąd bada, czy przy wydaniu zaskarżonego aktu nie doszło do naruszenia prawa materialnego i przepisów postępowania. Stosownie do art. 134 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. Dz. U z 2022 r., poz. 329) dalej "p.p.s.a.", sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy, nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi, oraz powołaną podstawą prawną.
Uwzględnienie skargi następuje w przypadkach naruszenia prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy (art. 145 § 1 pkt 1 lit. a) p.p.s.a.), naruszenia prawa dającego podstawę do wznowienia postępowania administracyjnego (art. 145 § 1 pkt 1 lit. b) p.p.s.a.), oraz innego naruszenia przepisów postępowania, jeżeli mogło ono mieć istotny wpływ na wynik sprawy (art. 145 § 1 pkt 1 lit. c) p.p.s.a.). W przypadkach, gdy zachodzą przyczyny określone w art. 156 k.p.a. sąd stwierdza nieważność decyzji lub postanowienia (art. 145 § 1 pkt 2 p.p.s.a.), jeżeli zachodzą przyczyny określone w innych przepisach, sąd stwierdza wydanie decyzji lub postanowienia z naruszeniem prawa. Przedstawiona tutaj regulacja prawna nie pozostawia zatem wątpliwości, co do tego, że zaskarżona decyzja może ulec uchyleniu tylko wtedy, gdy organom administracji publicznej można postawić uzasadniony zarzut naruszenia prawa, czy to materialnego, czy to procesowego, jeżeli naruszenie to miało, bądź mogło mieć wpływ na wynik sprawy.
Przeprowadzone w określonych wyżej ramach badanie zgodności z prawem zaskarżonego aktu wykazało, że jest on dotknięty uchybieniami uzasadniającymi jego wzruszenie. Zaskarżone rozstrzygnięcie narusza bowiem przepisy postępowania w stopniu mogącym mieć istotny wpływ na wynik sprawy, co w świetle art. 145 § 1 pkt 1 lit. c) p.p.s.a. skutkuje jego uchyleniem.
Zgodnie z art. 7 k.p.a. w toku postępowania organy administracji publicznej stoją na straży praworządności, z urzędu lub na wniosek stron podejmują wszelkie czynności niezbędne do dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego oraz do załatwienia sprawy, mając na względzie interes społeczny i słuszny interes obywateli. Prowadzą też postępowanie w sposób budzący zaufanie jego uczestników do władzy publicznej (art. 8 §1 k.p.a.) i powinny działać w sprawie wnikliwie (art. 12 §1 k.p.a.). Przepisy te znajdują doprecyzowanie m. in. w art. 77 §1 k.p.a., zgodnie z którym organ administracji publicznej jest obowiązany w sposób wyczerpujący zebrać i rozpatrzyć cały materiał dowodowy; istotny jest także art. 80 k.p.a., w świetle którego organ administracji publicznej ocenia na podstawie całokształtu materiału dowodowego, czy dana okoliczność została udowodniona.
Materialnoprawną podstawę rozstrzygnięć organów obu instancji stanowiły przepisy ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (t.j. Dz. U. z 2022 r., poz. 615. – dalej jak dotychczas u.ś.r.), a w szczególności art. 17 tej ustawy, określający wymogi, od spełnienia których uzależnione jest pozytywne rozpatrzenie wniosku opiekuna osoby niepełnosprawnej o przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego, mającego rekompensować brak możliwości świadczenia pracy i uzyskania wynagrodzenia w związku z opieką, jaką sprawuje on nad osobą niepełnosprawną.
Organ pierwszej instancji, jako przyczynę odmowy przyznania wnioskowanego świadczenia wskazał okoliczność, że niepełnosprawny pozostaje w związku małżeńskim, a jego małżonka tj. skarżąca nie legitymuje się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności. Natomiast organ odwoławczy, nie zgadzając się z oparciem odmowy o powyższą okoliczność, przyjął zarazem, że zakres opieki, jakiej wymaga niepełnosprawny nie wyklucza podjęcia przez skarżącą choćby częściowego zatrudnienia. Skarżąca nie musi bowiem opiekować się mężem całodobowo. Nie jest on przy tym osobą leżącą niezdolną do samoobsługi. Wykonywane przez skarżącą czynności nie wymagają nieustannego zaangażowania. Według Kolegium część czynności skarżącej ogranicza się do wspomagania męża w czynnościach życia codziennego (pomoc w kąpieli, prowadzenie do toalety, czytanie książek, pism urzędowych, wyjście na spacery, układanie do snu). Inne czynności związane są z prowadzeniem wspólnego gospodarstwa domowego, które wykonuje każda pracująca kobieta (sprzątanie, pranie, prasowanie, przygotowanie ubrań, robienie zakupów, realizacja recept). Natomiast czynności takie jak robienie opatrunków, smarowanie kremami przeciw odparzeniom, podawanie leków strona jest w stanie wykonywać podejmując zatrudnienie w niepełnym wymiarze czasu pracy.
Zdaniem Sądu odnosząc się do rozstrzygnięcia organu I instancji wskazać należy, że okoliczność pozostawania przez niepełnosprawnego w związku małżeńskim ze skarżącą, która nie legitymuje się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności nie może być traktowana jako przeszkoda do przyznania wnioskowego świadczenia. Trafnie więc Kolegium uznało, że okoliczność ta w realiach rozpoznawanej sprawy nie stanowi przeszkody do przyznania wnioskowanego świadczenia. Nie sposób też nie zgodzić się ze stanowiskiem Kolegium, że przeszkody do przyznania świadczenia pielęgnacyjnego nie powinna stanowić data powstania niepełnosprawności, choć w realiach rozpoznawanej sprawy jest to o tyle bez znaczenia, że według orzeczenia o stopniu niepełnosprawności niepełnosprawność u męża skarżącej istnieje od 15 roku życia.
Odmiennie należy natomiast ocenić stanowisko Kolegium, wedle którego na przeszkodzie do przyznania wnioskowanego świadczenia stoi zakres opieki sprawowanej przez skarżącą nad niepełnosprawnym w stopniu znacznym mężem.
Z art. 17 ust. 1 u.ś.r. wynika, że osoba ubiegająca o świadczenie pielęgnacyjne musi sprawować opiekę nad osobą niepełnosprawną w takim wymiarze, który czyni konieczną rezygnację z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej, a między obiema tymi okolicznościami zachodzi bezpośredni związek przyczynowy. W realiach rozpoznawanej sprawy istotnego znaczenia nabiera w konsekwencji ocena, czy zakres i rozmiar sprawowanej przez skarżącą opieki nad niepełnosprawnym mężem wypełnia ustawowe przesłanki, warunkujące przyznanie uprawnienia do świadczenia pielęgnacyjnego, a także związana z tą oceną kwestia istnienia związku przyczynowo – skutkowego pomiędzy sprawowaniem opieki a rezygnacją z zatrudnienia.
W słowniku wyrażeń ustawowych, znajdującym w art. 3 u.ś.r. w pkt 21, zwarto legalną definicję pojęcia znacznego stopienia niepełnosprawności. Pod pojęciem tym rozumie się:
- a) niepełnosprawność w stopniu znacznym w rozumieniu przepisów o rehabilitacji zawodowej i społecznej oraz zatrudnianiu osób niepełnosprawnych,
- b) całkowitą niezdolność do pracy i samodzielnej egzystencji orzeczoną na podstawie przepisów o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych,
- c) stałą albo długotrwałą niezdolność do pracy w gospodarstwie rolnym i do samodzielnej egzystencji albo trwałą lub okresową całkowitą niezdolność do pracy w gospodarstwie rolnym i do samodzielnej egzystencji, orzeczoną na podstawie przepisów o ubezpieczeniu społecznym rolników w celu uzyskania świadczeń określonych w tych przepisach,
- d) posiadanie orzeczenia o zaliczeniu do I grupy inwalidów,
- e) niezdolność do samodzielnej egzystencji orzeczoną na podstawie przepisów o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych lub przepisów o ubezpieczeniu społecznym rolników.
Przytoczony przepis art. 3 pkt 21 u.ś.r. odsyła z kolei do ustawy z dnia 27 sierpnia 1997 r. o rehabilitacji zawodowej i społecznej oraz zatrudnianiu osób niepełnosprawnych (t.j. Dz.U. z 2021 r. poz. 573 ze zm.), która w art. 4 ust. 1 stanowi, że do znacznego stopnia niepełnosprawności zalicza się osobę z naruszoną sprawnością organizmu, niezdolną do pracy albo zdolną do pracy jedynie w warunkach pracy chronionej i wymagającą, w celu pełnienia ról społecznych, stałej lub długotrwałej opieki i pomocy innych osób w związku z niezdolnością do samodzielnej egzystencji.
Jednocześnie w § 29 ust. 1 rozporządzenia Ministra Gospodarki, Pracy i Polityki Społecznej z dnia 15 lipca 2003r. w sprawie orzekania o niepełnosprawności i stopniu niepełnosprawności (tekst jednolity: Dz. U. 2021 r., poz. 857), określono standardy w zakresie kwalifikowania do znacznego stopnia niepełnosprawności, które zawierają kryteria określające skutki naruszenia sprawności organizmu powodujące tj:
- 1) niezdolność do pracy - co oznacza całkowitą niezdolność do wykonywania pracy zarobkowej z powodu fizycznego, psychicznego lub umysłowego naruszenia sprawności organizmu;
- 2) konieczność sprawowania opieki - co oznacza całkowitą zależność osoby od otoczenia, polegającą na pielęgnacji w zakresie higieny osobistej i karmienia lub w wykonywaniu czynności samoobsługowych, prowadzeniu gospodarstwa domowego oraz ułatwiania kontaktów ze środowiskiem;
- 3) konieczność udzielania pomocy, w tym również w pełnieniu ról społecznych - co oznacza zależność osoby od otoczenia, polegającą na udzieleniu wsparcia w czynnościach samoobsługowych, w prowadzeniu gospodarstwa domowego, współdziałania w procesie leczenia, rehabilitacji, edukacji oraz w pełnieniu ról społecznych właściwych dla każdego człowieka, zależnych od wieku, płci, czynników społecznych i kulturowych.
W § 29 ust. 2 powyższego rozporządzenia wskazano, że przez długotrwałą opiekę i pomoc w pełnieniu ról społecznych rozumie się konieczność jej sprawowania przez okres powyżej 12 miesięcy w zakresie, o którym mowa w ust. 1 pkt 2 i 3.
Zestawiając przedstawioną powyżej regulację z treścią art. 17 ust. 1 u.ś.r. nie sposób, zdaniem Sądu, wywieść uprawnienia organów rozpatrujących sprawę wniosku o przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego do kwestionowania orzeczenia o niepełnosprawności, którym legitymuje się mąż skarżącej. Brak też podstaw do tego aby przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego uzależniać od tego, czy niepełnosprawny legitymujący się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności jest osobą "leżącą" czy "niezdolną do samoobsługi.
Z drugiej strony samo posiadanie orzeczenia o znacznym stopniu niepełnosprawności nie przesądza automatycznie, że każdy, zajmujący się osobą legitymującą się takim orzeczeniem, sprawuje opiekę, która uniemożliwia zatrudnienie. Na tej samej zasadzie należy przyjąć, że orzeczenie to automatycznie nie oznacza istnienia związku przyczynowego pomiędzy rezygnacją z pracy a sprawowaniem opieki nad bliską osobą niepełnosprawną. W tym kontekście w ramach oceny zasadności wniosku o przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego istotnego znaczenia nabiera zbadanie zakresu opieki sprawowanej nad niepełnosprawną w stopniu znacznym osobą przy jednoczesnym zastrzeżeniu, że w ramach tego badania organ nie powinien dokonywać oceny zasadności wydania orzeczenia o znacznym stopniu niepełnosprawności, ani formułować dodatkowych wymagań jakie spełniać ma niepełnosprawny (np. wymogu aby był osobą leżącą). Innymi słowy przedmiotem badania i oceny organów nie powinno być wprost to, czy ze względu na stan zdrowia osoba niepełnosprawna w stopniu znacznym wymaga opieki wykluczającej równoległe zatrudnienie lub podjęcia pracy zarobkowej przez jej opiekuna, lecz przede wszystkim badać i ocenić należy to, czy zakres faktycznie sprawowanej opieki pociąga za sobą konieczność rezygnacji przez opiekuna z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej (lub stanowi przeszkodę do jej podjęcia).
Ustalenia faktyczne powinny zatem koncentrować się nie tyle wprost na tym, jakiej opieki osoba niepełnosprawna potrzebuje lecz przede wszystkim na tym, jaką opiekę otrzymuje ona od opiekuna ubiegającego się o przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego.
W kontekście przywołanego powyżej wymogu zbadania zakresu sprawowanej opieki wskazać należy, że w przepisach u.ś.r. nie zdefiniowano wprost na czym jej sprawowanie miałoby polegać. Niemniej z treści art. 17 ust. 1 u.ś.r. wywieść można, że opieka taka, aby uzasadniać przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego, musi być stała lub długoterminowa. Sprawowana opieka ma być to opieka stała w sensie trwałości, zaś długotrwała w sensie rozciągłości w czasie, której zakres jest wyznaczony niepełnosprawnością danej osoby niepełnosprawnej. Jednocześnie nie musi to być opieka całodobowa. Nie może też budzić wątpliwości, że zakres opieki wyznaczony jest niepełnosprawnością osoby, która tej opieki wymaga, a także jej potrzebami, wynikającymi z posiadanych przez nią konkretnych schorzeń, co jednak, jak już wcześniej wskazano, nie może prowadzić do podważania przez organ, rozpatrujący wniosek o przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego, treści orzeczenia o znacznym stopniu niepełnosprawności.
Nie można zatem oprzeć odmowy przyznania świadczenia pielęgnacyjnego na stwierdzeniu, że niepełnosprawny nie wymaga opieki, na której konieczność sprawowania wskazał organ wydający orzeczenie o znacznym stopniu niepełnosprawności.
W realiach rozpoznawanej sprawy w dniu 23 września 2021 r. w miejscu wspólnego zamieszkania niepełnosprawnego i skarżącej przeprowadzono wywiad środowiskowy. W sporządzonej w związku tym dokumentacji (karta 63 akt administracyjnych organu I instancji) pracownik socjalny stwierdził, że według informacji uzyskanych od skarżącej oraz jej niepełnosprawnego męża opieka jest sprawowana przez skarżącą całodobowo, gdyż nawet w nocy czasami pomaga mężowi w dostaniu się do toalety lub musi podać leki, gdy mąż się źle poczuje. Wcześniej zaś pracownik socjalny odnotował, że skarżąca sprawuje opiekę nad mężem poprzez pomoc w poruszaniu się w obrębie mieszkania i poza domem, przygotowywanie posiłków i podawanie ich do stołu, podawanie leków, robienie zastrzyków, zmianę opatrunków na nodze, pielęgnację i odkażanie rany.
Nadto organ I instancji w uzasadnieniu decyzji wprost wskazał, że według ustaleń pracownika socjalnego mąż strony wymaga stałej opieki drugiej osoby, w związku z czym strona sprawuje nad nim opiekę polegającą m.in. na wykonywaniu wszystkich czynności dnia codziennego związanych z prowadzeniem gospodarstwa domowego, przygotowywaniu i podawaniu posiłków, umawianiu wizyt lekarskich, podawaniu leków. Tymczasem Kolegium uznało, że zakres opieki sprawowanej przez skarżącą oraz czynności wykonywane przez nią nie są na tyle angażujące, aby nie mogła podjąć choćby częściowo zatrudnienia.
Uzasadniając powyższe stanowisko Kolegium wyodrębniło w istocie cztery grupy czynności skarżącej. Pierwsza ogranicza się do wspomagania męża w czynnościach życia codziennego (pomoc w kąpieli, prowadzenie do toalety, czytanie książek, pism urzędowych, wyjście na spacery, układanie do snu). Druga grupa czynności obejmuje czynności związane są z prowadzeniem wspólnego gospodarstwa domowego (sprzątanie, pranie, prasowanie, przygotowanie ubrań, robienie zakupów, realizacja recept). Trzecia grupa obejmuje inne czynności, które według Kolegium skarżąca jest w stanie wykonywać podejmując zatrudnienie w niepełnym wymiarze czasu pracy (robienie opatrunków, smarowanie kremami przeciw odparzeniom, podawanie leków).
Ponadto Kolegium wskazało jeszcze na czwartą grupę czynności, które według tego organu nie stanowią czynności dnia codziennego (opłacanie rachunków, załatwianie spraw urzędowych, wizyty lekarskie). W oparciu wyliczenie powyższych czynności Kolegium uznało, że skarżąca nie musi opiekować się mężem całodobowo, przy czym czynności te nie wymagają jej nieustannego zaangażowania. Kolegium wywiodło stąd wniosek, że nie istnieje bezpośredni związek przyczynowo-skutkowy pomiędzy rezygnacją lub niepodejmowaniem przez stronę zatrudnienia a opieką nad niepełnosprawnym mężem. W ocenie Sądu ten ostatni wniosek został przez Kolegium wyciągnięty przedwcześnie.
Zgodzić się co prawda należy, że wymienione przez Kolegium czynności nie stanowiące czynności dnia codziennego (opłacanie rachunków, załatwianie spraw urzędowych, wizyty lekarskie) nie wymagają rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej. Podobnie ocenić należy czynności związane z prowadzeniem wspólnego gospodarstwa domowego. Jednak już robienie opatrunków, smarowanie kremami przeciw odparzeniom, podawanie leków łącznie ze wspomaganiem w czynnościach życia codziennego (wymienione przez Kolegium: pomoc w kąpieli, prowadzenie do toalety, wyjście na spacery, układanie do snu) może skutkować koniecznością rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej. Dodać to tego należy pominięte przez Kolegium robienie zastrzyków, przygotowywanie i podawanie posiłków, czy pomoc w poruszaniu się po domu.
Zależy to jednak od częstotliwości dokonywania tych czynności, pór dnia, w których muszą być dokonywane oraz wymiaru czasu, jakiego wymaga ich dokonywanie. Nie bez znaczenia jest także to, które z tych czynności niepełnosprawny jest w stanie wykonywać samodzielnie. W tym zakresie jednak organy nie poczyniły wystarczających ustaleń oraz nie zgromadziły pełnego materiału dowodowego. Wskazaniem na konieczność uzupełnienia materiału dowodowego powinno było być dla Kolegium to, że organ I instancji odmowę przyznania wnioskowanego świadczenia oparł wyłącznie na okoliczności pozostawiania przez niepełnosprawnego w związku małżeńskim ze skarżącą, przez co gromadząc materiał dowodowy organ ten, działając zapewne w przekonaniu, że wniosek skarżącej i tak nie zostanie uwzględniony w postępowaniu pierwszo instancyjnym, nie dołożył wystarczających starań, aby szczegółowo ustalić wszystkie rodzaje czynności podejmowanych przez skarżącą w ramach sprawowanej opieki.
Nie ustalono ich częstotliwości, wymiaru zaangażowanego czasu, czy pór dnia, w których są podejmowane. Wszystkie te braki nie zostały dostrzeżone przez Kolegium. W konsekwencji organ ten przedwcześnie uznał, że czynności podejmowane przez skarżącą nie są na tyle angażujące, aby nie mogła ona podjąć choćby częściowego zatrudnienia. Kolegium nie wyjaśniło przy tym jaki częściowy wymiar zatrudnienia miało na myśli.
Odnotować także należy, że Kolegium posłużyło się kryteriami: "opieki całodobowej", "nieustannego zaangażowania", których bez dokładnego wyjaśnienia nie sposób przyjąć jako rozstrzygających o zasadności przyznania świadczenia pielęgnacyjnego. Ponadto nie mogą być one rozumiane jako wymóg opieki sprawowanej przez 24 godziny na dobę i tym samym jako wymóg przebywania przez ten czas w miejscu zamieszkania osoby niepełnosprawnej i zajmowania się przez ten czas tą osobą. Nie sposób także pominąć, że nie tylko wymiar czasu ale także wysiłek związany z poszczególnymi czynnościami, a nawet ich kumulacja z czynnościami związanymi z prowadzeniem wspólnego gospodarstwa domowego (realizowanymi wyłącznie przez opiekuna) może decydować o tym, czy poza sprawowaniem opieki nad niepełnosprawną osobą jej opiekun może podejmować zatrudnienie. Wymaga to jednak każdorazowo szczegółowego ustalenia zakresu sprawowanej opieki, jak i gotowości do jej świadczenia, w tym nie można tutaj góry pomijać uwarunkowań osobistych zarówno opiekuna, jak i osoby niepełnosprawnej, w tym wszystkich jej schorzeń i ich oddziaływania na codzienne funkcjonowanie.
Zgodnie z ogólnymi zasadami postępowania administracyjnego, organ administracji publicznej stoi na straży praworządności i podejmuje kroki niezbędne do dokładnego ustalenia stanu faktycznego oraz do załatwienia sprawy, mając na względzie interes społeczny i słuszny interes obywateli (art. 7 k.p.a.). Organ administracji publicznej jest obowiązany w sposób wyczerpujący zebrać i rozpatrzyć cały materiał dowodowy (art. 77 § 1 k.p.a.) i dopiero na podstawie całokształtu materiału dowodowego ocenia, czy dana okoliczność została udowodniona (art. 80 k.p.a.). W zaistniałej sytuacji, należało uznać, że zaskarżona decyzja została wydana z naruszeniem przywołanych powyżej przepisów k.p.a. w sposób mogący mieć istotny wpływ na wynik sprawy.
Mając powyższe na uwadze Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach, na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. c p.p.s.a. w związku z art. 135 p.p.s.a. orzekł jak w sentencji wyroku.
Sąd orzekł w niniejszej sprawie na posiedzeniu niejawnym w trybie uproszczonym na podstawie art. 119 pkt 2 p.p.s.a., a to wobec wniosku skarżącej jak i Kolegium o skierowanie sprawy do rozpoznania w tym trybie.
O kosztach postępowania Sąd orzekł na postawie art. 200 i art. 205 § 2 p.p.s.a. Sąd zasądził na rzecz skarżącej kwotę 480 zł tytułem zwrotu kosztów wynagrodzenia profesjonalnego pełnomocnika ustalonego na podstawie § 14 ust. 1 pkt 1 lit. c rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 22 października 2015 r. w sprawie opłat za czynności adwokackie (Dz. U. z 2015 r. poz. 1800).
Prowadząc ponowne postępowanie organy na zasadzie art. 153 p.p.s.a. związane będą oceną prawną przedstawioną w powyższych rozważaniach Sądu, a także przedstawionymi powyżej wskazaniami.
W szczególności w ramach ponownego rozpatrzenia sprawy organ I instancji dokona nie budzących wątpliwości ustaleń stanu faktycznego związanych z zakresem sprawowanej przez skarżącą opieki, uwzględniając schorzenia niepełnosprawnego. Organ ustali dobowy wymiar czasu sprawowanej opieki, częstotliwość działań podejmowanych przez skarżącą w ramach sprawowanej opieki z zaznaczeniem tych czynności, których niepełnosprawny nie byłby w stanie dokonać samodzielnie bez pomocy skarżącej lub których dokonanie byłoby znacznie dla niego utrudnione.
Następnie organ dokona ponownej oceny wniosku skarżącej i całości zgromadzonego w sprawie materiału dowodowego, badając czy stan faktyczny sprawy pozwala na przyznanie skarżącej wnioskowanego przez nią świadczenia, wypowiadając się również w kwestii istnienia związku przyczynowo - skutkowego pomiędzy sprawowaniem opieki a rezygnacją (niepodejmowaniem) z zatrudnienia.