Uzasadnienie
Na druku urzędowego formularza wniosku o przyznanie prawa pomocy skarżący zwrócił się o zwolnienie od kosztów sądowych podnosząc, że nie dysponuje środkami pozwalającymi mu na poniesienie tego rodzaju wydatku. W treści formularza podał, ze nie posiada jakiegokolwiek majątku, a jego źródłem utrzymania się jest dochód osiąganych z tytułu prowadzonej działalności gospodarczej w wysokości około 1000 – 1500 zł miesięcznie.
Skarżący wskazał, że zamieszkuje w należącym do matki domu, prowadząc oddzielne gospodarstwo domowe, dokłada się matce co miesiąc do kosztów utrzymania w kwocie 300 zł, na żywność przeznacza 300 zł, na telefon 30 zł, na środki czystości i ubrania – 100 zł, zaś na prasę 50 zł.
Pismem z dnia 6 października 2015 r. referendarz sądowy zobowiązał skarżącego do uprawdopodobnienia okoliczności podniesionych w druku wniosku o przyznanie prawa pomocy poprzez:
- - udokumentowanie wysokości wydatków związanych z utrzymaniem się, tj. opłat za energię elektryczną, dostawy wody, odbiór śmieci, usługi telekomunikacyjne, itp.,
- - nadesłanie dokumentów obrazujących poziom przychodów i wydatków związanych z prowadzoną działalnością gospodarczą, w szczególności zaś ksiąg rachunkowych i wyciągu z rachunku bankowego założonego na potrzeby prowadzenia działalności gospodarczej, obejmujących okres ostatnich 6 miesięcy.
W odpowiedzi skarżący nadesłał pismo procesowe, datowane na dzień 15 października 2015 r., w którym oświadczył, że podana w druku formularza wysokość wydatków jest niska i nie powinna budzić wątpliwości. Podał, że jego matka ponosi opłaty za media i usługi telekomunikacyjne. Skarżący zaznaczył, że nie posiada rachunku bankowego prowadzonego na potrzeby działalności gospodarczej, gdyż ze względu na niski dochód nie istniał taki obowiązek. Wskazał zarazem, że jest opodatkowany ryczałtowo i musi ustalić, czy prowadzi odrębne księgi rachunkowe, gdyż o ile mu wiadomo nie istnieje taki obowiązek. Wniósł o wydłużenie terminu do nadesłania wspomnianych dokumentów o 14 dni, gdyż ich zgromadzenie w wyznaczonym, siedmiodniowym terminie było niemożliwe.
Rozpoznając wniosek o przyznanie prawa pomocy zważono co następuje:
Przepis art. 199 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tekst jednolity: Dz. U. z 2012 r. poz. 270 ze zm. – zwana dalej P.p.s.a.) konstytuuje zasadę odpłatności postępowania sądowoadministracyjnego. Wyjątkiem od niej jest możliwość przyznania prawa pomocy, które stosownie do treści art. 245 §1 ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi może zostać przyznane stronie w zakresie całkowitym lub częściowym.
Przyznanie prawa pomocy w postaci zwolnienia od kosztów sądowych może nastąpić wobec osoby fizycznej, która wykaże że nie jest w stanie ponieść kosztów postępowania sądowego bez uszczerbku w utrzymaniu swoim i swojej rodziny (art. 246 § 1 pkt 2 P.p.s.a.).
Nie ulega wątpliwości, że tylko w sytuacji, gdy sąd lub referendarz sądowy jest w pełni przekonany co do trudnej sytuacji materialnej strony, możliwe jest przyznanie prawa pomocy. Kluczowe jest więc przedstawienie informacji, które pozwolą stwierdzić, że rzeczywiście obiektywne okoliczności wykluczają lub też w sposób istotny ograniczają możliwość poniesienia przez stronę kosztów sądowych.
O ewentualnym przyznaniu prawa pomocy przesądza przesłanka zobiektywizowana, o czym świadczy użyte przez ustawodawcę słowo "wykazać", które nakłada na stronę nie tylko powinność uprawdopodobnienia ale więcej, formułuje obowiązek wskazania przez nią obiektywnie zaistniałych przesłanek stanu rzeczywistego (por. P. Dobosz, Procedury administracyjne, model sądownictwa administracyjnego a "prawo pomocy" [w:] praca zbiorowa pod red. J. Stelmasiaka, J. Niczyporuka, S. Fundowicza, Polski model sądownictwa administracyjnego, Oficyna Wydawnicza VERBA s. c., Lublin 2003, s. 120). Oznacza to, że inicjatywa dowodowa w stosunku do okoliczności, z których strona wnioskująca zamierza wywieść skutki prawne leży po stronie wnioskodawcy, a nie rozpoznającego wniosek. Nie budzi zatem wątpliwości, że rozstrzygnięcie wniosku zależy od tego, co zostanie udowodnione przez stronę (por.: J. P. Tarno: Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, Komentarz, Wyd. Prawnicze LexisNexis, Warszawa 2004, s. 319).
W realiach rozpoznawanej sprawy właściwie nic nie wiadomo na temat rzeczywistej sytuacji materialnej strony. Po pierwsze nie wiadomo jakie są rzeczywiste dochody skarżącego, który w żaden sposób nie uprawdopodobnił, iż prowadzona działalność gospodarcza przynosi mu dochód rzędu 1000 – 1500 zł miesięcznie. Nic nie wiadomo na temat poziomu przychodów związanych z prowadzoną działalnością gospodarczą ani też jej rozmiarem. Nawet zakładając, że wnioskodawca podał prawdziwe informacje w tym zakresie, nie można bezkrytycznie przyjąć, iż zasługuje on na przyznanie prawa pomocy.
Drugą, wątpliwą kwestią jest bowiem poziom stałych, miesięcznych wydatków związanych z utrzymaniem się. Również i w tym zakresie wnioskodawca nie uprawdopodobnił swoich twierdzeń na temat ich rozmiaru ani tego, czy rzeczywiście partycypuje, jak wskazał to w druku formularza, w kosztach utrzymania domu, w którym zamieszkuje wraz z matką, prowadząc odrębne od niej gospodarstwo domowe. Ta ostatnia kwestia budzi zresztą wątpliwości, gdyż doświadczenie życiowe uczy, iż jest to stosunkowo nietypowy układ relacji rodzinnych. Nie kwestionując możliwości jego istnienia, należy wskazać, że od strony pozostającej w tak nietypowym położeniu należałoby oczekiwać przynajmniej próby jego uprawdopodobnienia, czego wszak nie uczyniono.
Z powyższych względów, w oparciu o art. 245 § 1 i § 2 P.p.s.a. w zw. z art. 246 § 1 pkt 2 tej ustawy, działając na podstawie art. 258 § 1 i § 2 pkt 7 P.p.s.a. w związku z § 3 tego przepisu orzeczono jak w sentencji postanowienia.