Uzasadnienie
Na druku urzędowego formularza wniosku o przyznanie prawa pomocy Stowarzyszenie "A" w R. zwróciło się o zwolnienie od kosztów sądowych. W obszernym uzasadnieniu Prezes Stowarzyszenia podał, że nie dysponuje środkami pozwalającymi na udział w licznych postępowaniach sądowych, które są odpłatne. Powołując się na treść konwencji z Aarhus wskazał, że działanie w celu ochrony zdrowia, życia i mienia, a co najważniejsze w celu przestrzegania konwencji z Aarhus, powinno uzasadniać brak obowiązku ponoszenia przez Stowarzyszenie opłat sądowych. Powołał się przy tym na wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 3 marca 2016 r., sygn. akt II OSK 1674/14, w którym wskazano, że w sprawach wymienionych w art. 6 Konwencji - organizacje pozarządowe spełniające wymagania określone w art. 2 ust. 5 Konwencji - mają prawo do kwestionowania legalności przyczyn merytorycznych i formalnych każdej decyzji.
W treści formularza wskazano, że Stowarzyszenie nie posiada żadnego majątku, a na rachunku bankowym (z którego wyciąg nadesłano przy druku) znajdują się środki w wysokości 5,97 zł.
Rozpoznając wniosek o przyznanie prawa pomocy zważono co następuje:
Przepis art. 199 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tekst jednolity: Dz. U. z 2016 r. poz. 718 – zwanej dalej P.p.s.a.) konstytuuje zasadę odpłatności postępowania sądowoadministracyjnego. Wyjątkiem od niej jest możliwość przyznania prawa pomocy, które stosownie do treści art. 245 § 1 ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi może zostać przyznane stronie w zakresie całkowitym lub częściowym.
Zgodnie z treścią art. 246 § 2 pkt 2 osobie prawnej, a także innej jednostce organizacyjnej nieposiadającej osobowości prawnej, prawo pomocy może być przyznane w zakresie częściowym wówczas, gdy wykaże, że nie ma dostatecznych środków na poniesienie pełnych kosztów postępowania.
Podstawą prawną działania stowarzyszenia jest ustawa z dnia 7 kwietnia 1989 r. Prawo o stowarzyszeniach (tekst jednolity: Dz. U. z 2015 r. poz. 1393 ze zm.) regulująca zasady działania tego typu organizacji, która określiła także sposób finansowania ich działalności. Zgodnie z art. 33 ust. 1 majątek stowarzyszenia powstaje ze składek członkowskich, darowizn, spadków, zapisów, dochodów z własnej działalności, dochodów z majątku stowarzyszenia oraz z ofiarności publicznej.
Nie ulega więc wątpliwości, że każde stowarzyszenie, chcąc efektywnie realizować swoją statutową działalność musi liczyć się z koniecznością ponoszenia kosztów, a ich źródłem są m.in. składki członkowskie. Skoro jedną z form działalności skarżącego Stowarzyszenia jest działanie "na rzecz ochrony zdrowia, życia mienia mieszkańców w sprawie związanej z oddziaływaniem pół elektromagentycznych na środowisko", to tym samym Stowarzyszenie winno brać pod uwagę ewentualność ponoszenia kosztów związanych z zainicjowaniem postępowania sądowego, w którym ma zamiar wziąć udział i w należyty sposób zabezpieczyć środki na ten cel. Trzeba przy tym wyraźnie podkreślić, że prowadząc swoją działalność i inicjując znaczącą ilość postępowań sądowych Stowarzyszenie nie może a priori zakładać, że ze względu na cele swojej działalności (niewątpliwie szczytne) niejako automatycznie uzyska zwolnienie od kosztów sądowych.
Zasada ponoszenia kosztów sądowych przez strony postępowania sądowego jest bowiem ogólną regułą, powiązaną z obowiązkiem równego traktowania wszystkich stron postępowania. Dla każdego podmiotu wnoszącego skargę, jego sprawa ma pierwszorzędne znaczenie, a wiele z nich ma również kontekst ponadindywidualny. Tymczasem ustawa Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi nie gwarantuje organizacjom społecznym ustawowego zwolnienia z obowiązku ponoszenia daniny jaką są koszty sądowe. Z tego też względu są one traktowane na równie z pozostałymi podmiotami inicjującymi postępowania sądowe.
Rozpoznający niniejszy wniosek w pełni podziela stanowisko wyrażone przez Naczelny Sąd Administracyjny w postanowieniu z dnia 17 czerwca 2011 r. sygn. akt I OZ 428/11 (Lex nr 990354), zgodnie z którym stowarzyszenie, chcąc realizować swojej statutowe cele, winno zgromadzić odpowiednie środki na poniesienie kosztów postępowania sądowego. Skoro w druku formularza przesłanym do Sądu wyraźnie wskazano, że Stowarzyszenie nie posiada żadnych dochodów argumentując, że członkowie musieliby płacić bardzo duże składki ze względu na znaczną ilość spraw toczących się w Sądach, to w istocie akceptacja takiej argumentacji oznaczałaby przerzucenie kosztów działalności Stowarzyszenia na Skarb Państwa, co w konsekwencji godziłoby w zasadę równości, pojmowaną jako równe traktowanie wszystkich podmiotów występujących przed Sądem.
Na koniec wskazać przyjdzie, że powoływane przez stronę skarżącą regulacje Konwencji o dostępie do informacji, udziale społeczeństwa w podejmowaniu decyzji oraz dostępie do sprawiedliwości w sprawach dotyczących środowiska sporządzonej w Aarhus dnia 25 czerwca 1998 r. (Dz. U. z 2003 r. Nr 78, poz. 706; Dz. Urz. UE L 2005.124.4) w żadnym miejscu nie odnoszą się do kwestii zapewnienia stronie postępowania sądowoadministracyjnego zwolnienia od kosztów sądowych. Przywołany przez Stowarzyszenie art. 3 ust. 4 Konwencji stanowi normę skierowaną do stron ratyfikujących Konwencję, które winny dostosować swój porządek prawny do jej treści, nie zaś do sądu. Z powyższego nie sposób wywieść bezwzględnie obowiązującej dyrektywy, nakazującej zwalnianie organizacji społecznych zajmujących się szeroko pojętą ochroną środowiska od kosztów sądowych.
Z powyższych względów, w oparciu o art. 245 § 1 i § 3 P.p.s.a. w zw. z art. 246 § 2 pkt 2 tej ustawy, działając na podstawie art. 258 § 1 i § 2 pkt 7 P.p.s.a. w związku z § 3 tego przepisu orzeczono jak w sentencji postanowienia.