Uzasadnienie
W skardze kasacyjnej od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gliwicach z dnia 13 czerwca 2013 r. skarżący wystąpili z wnioskiem o przyznanie prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych. Na wezwanie Sądu wniosek ten został złożony został na drukach urzędowego formularza PPF. Z ich treści wynika, że skarżący prowadzą wspólne gospodarstwo domowe wraz z córką. W skład ich majątku wchodzi budynek mieszkalny o pow. 100 m2 położony na działce o pow. ok. 800 m2. Ponadto są właścicielami samochodu osobowego [...], rocznik [...]. Otrzymują stały dochód z tytułu umowy o prace w łącznej wysokości 8 030,00 zł. Skarżący oświadczyli, że obecnie ich sytuacja finansowa jest trudna, spłacają kredyt hipoteczny, wobec czego każdy kolejny wydatek powoduje poważny uszczerbek w ich domowym budżecie.
Na podstawie zarządzenia z dnia 23 września 2013 r. wezwano skarżących do uprawdopodobnienia okoliczności podniesionych we wniosku o przyznanie prawa pomocy przez nadesłanie zaświadczeń o wysokości uzyskiwanych przez nich dochodów oraz dokumentów obrazujących przeciętne miesięczne wydatki związane z utrzymaniem się (tj. czynszu, opłat za energię elektryczną itp.). Jednocześnie wskazano, że niezastosowanie się do niniejszego wezwania w zakreślonym siedmiodniowym terminie może zostać potraktowane jako brak należytego wykazania istnienia przesłanki uzasadniającej przyznanie prawa pomocy. Wezwanie to zostało doręczone pełnomocnikowi skarżących w dniu 1 października 2013 r. W wyznaczonym terminie, który upłynął w dniu 8 października 2013 r. nie nadesłano wymaganych dokumentów.
Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje
Stosownie do treści art. 245 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2012 r., poz. 270 ze zm.), zwanej dalej P.p.s.a. strona może się ubiegać o przyznanie jej prawa pomocy w zakresie całkowitym lub częściowym. Prawo pomocy w zakresie częściowym obejmuje zwolnienie tylko od opłat sądowych w całości lub w części albo tylko od wydatków albo opłat sądowych i wydatków lub obejmuje tylko ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego (art. 245 § 3 P.p.s.a.). Przepis art. 246 § 1 pkt 2 P.p.s.a. stanowi natomiast, że przyznanie prawa pomocy osobie fizycznej w zakresie częściowym następuje wówczas, gdy osoba ta wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny.
Przede wszystkim wskazać należy, że instytucja prawa pomocy jest wyjątkiem od generalnej zasady ponoszenia kosztów postępowania przez stronę i ma zastosowanie w szczególnie uzasadnionych przypadkach. Udzielenie stronie prawa pomocy w postępowaniu przed sądami administracyjnymi jest formą jej finansowania z budżetu państwa i przez to powinno sprowadzać się jedynie do przypadków, w których strona nie posiada rzeczywiście środków na sfinansowanie udziału w postępowaniu sądowym i wykaże to w sposób przekonywujący (vide: postanowienie NSA z dnia 29 mama 2013 r., sygn. akt II OZ 419/13). Strona musi zatem wykazać, że jej sytuacja materialna jest na tyle trudna, że uzasadnia poczynienie odstępstwa od tej generalnej reguły (vide: postanowienie NSA z dnia 10 stycznia 2005 r., sygn. akt FZ 478/04, niepublik.).
Odnosząc przywołaną wyżej regulację prawną do realiów niniejszej sprawy brak jest zdaniem Sądu podstaw do przyjęcia, że skarżący nie są w stanie ponieść kosztów postępowania sądowego. Przede wszystkim stwierdzić należy, że skarżący nie wykazali w przekonujący sposób, że znajdują się w sytuacji materialnej, która kwalifikowałaby ich do przyznania prawa pomocy. Skarżących nie można bowiem uznać za osoby rzeczywiście ubogie, które nie byłyby w stanie partycypować w kosztach postępowania sądowego. Przede wszystkim jednak zdaniem Sądu złożone przez skarżących oświadczenie o stanie majątkowym i rodzinnym nie zawiera dostatecznych danych koniecznych do oceny ich rzeczywistych możliwości płatniczych oraz stanu rodzinnego. Mimo wezwania Sądu nie nadesłali żadnych dokumentów, z których wynikałoby jakie są koszty ich utrzymania oraz wysokość otrzymywanych wynagrodzeń z tytułu umowy o pracę.
Tymczasem wykładnia przytoczonych przepisów prawa wskazuje, że to na wnoszącym o przyznanie prawa pomocy spoczywa ciężar dowodu, że znajduje się w sytuacji uprawniającej do skorzystania z tego prawa. To strona winna wykazać, że znajduje się w takim położeniu, iż nie jest w stanie wyłożyć niezbędnych kosztów postępowania i że w tej mierze uzasadniona jest pomoc państwa (vide: postanowienie NSA z dnia 24 czerwca 2009 r., sygn. akt I OZ 651/09). Zgodnie z art. 255 P.p.s.a. jeżeli oświadczenie strony zawarte we wniosku (urzędowym formularzu) okaże się niewystarczające do oceny jego rzeczywistego stanu majątkowego i możliwości płatniczych oraz stanu rodzinnego lub budzi wątpliwości, strona jest obowiązana złożyć na wezwanie, w zakreślonym terminie, dodatkowe oświadczenie lub przedłożyć dokumenty źródłowe dotyczące jej stanu majątkowego, dochodów lub stanu rodzinnego.
W ocenie Sądu treść oświadczeń złożonych przez skarżących nie jest wystarczająca do rozpoznania ich wniosku i nie przekonuje o jego zasadności. Skarżący mimo wezwania nie przedstawili bowiem żadnych informacji i dokumentów potwierdzających w sposób niewątpliwy, czy i w jakim zakresie poniesienie przez nich kosztów sądowych przekracza ich możliwości finansowe, mimo, iż to właśnie na nich spoczywał ciężar dowodu w tej kwestii.
Mając na względzie powyższe Sąd, działając na podstawie art. 245 P.p.s.a., art. 246 § 1 P.p.s.a., art. 254 § 1 P.p.s.a., postanowił orzec jak w sentencji postanowienia.