Uzasadnienie
Aktem notarialnym z dnia [...] r. rep. A nr [...] Państwowego Biura Notarialnego w M. małżonkowie H. F. i W. F. nabyli prawo użytkowania wieczystego działek o numerach A, B, C i D o łącznej powierzchni [...] m2, przeznaczonych do zabudowy domem jednorodzinnym, położonych w M.. H. F. zmarł [...] r. Spadek po nim nabyli po połowie żona W. F. oraz syn T. F., co stwierdzono postanowieniem Sądu Rejonowego w M. z dnia [...] r. sygn. [...].
Wnioskiem z dnia [...] 2004 r. W. F. i T. F. zwrócili się do Prezydenta Miasta M. o stwierdzenie nabycia przez użytkowników wieczystych prawa własności wymienionych wyżej działek. Jako podstawę prawną wskazano art. 1 ust. 1 ustawy z dnia 26 lipca 2001 r. o nabywaniu przez użytkowników wieczystych prawo własności nieruchomości /Dz.U. Nr 113, poz. 1209 ze zm./.
Decyzją z dnia [...] r. Prezydent Miasta M. odmówił wnioskodawcom nabycia z mocy prawa własności nieruchomości zabudowanej domem jednorodzinnym, położonej w M. przy ul. [...], składającej się z działek A, B, C i D. W uzasadnieniu wyjaśniono, że zgodnie z art. 1 ust. 1 ustawy z dnia 26 lipca 2001 r. o nabywaniu przez użytkowników wieczystych prawa własności, osoby fizyczne będące w dniu 26 maja 1990 r. oraz w dniu wejścia w życie ustawy, tj. w dniu 26 października 2001 r. użytkownikami lub współużytkownikami wieczystymi nieruchomości zabudowanych na cele mieszkaniowe, nabywają z mocy prawa własność tych nieruchomości. Prawo takie nabywają także następcy osób, o których mowa w ust.
1. Przesłanką nabycia przez następcę prawnego prawa własności jest zatem spełnienie przez jego poprzedników prawnych wymagań ustawy. Roszczenie o nabycie nie przysługuje następcom, jeżeli nie przysługiwało ono ich poprzednikom.
W rozstrzyganym przypadku stwierdzono, że wobec śmierci współużytkownika wieczystego [...] r., następcy prawni nie spełniają przesłanek ustawowych.
W złożonym odwołaniu W. F. i T. F. zarzucili zawężającą interpretację przepisów ustawy z 26 lipca 2001 r. uznając, iż brzmienie art. 1 ust. 1 ustawy nie ogranicza w żaden sposób zakresu osób. Podnieśli, że celem ustawodawcy było uwłaszczenie jak największej liczby osób. W. F. spełnia wymogi ustawowe, albowiem była użytkownikiem wieczystym zarówno 26 maja 1990 r. jak i 24 października 2001 r., zaś T. F. jest następcą prawnym H. F..
Zaskarżoną decyzją z [...] r. Samorządowe Kolegium Odwoławcze w K. uchyliło rozstrzygnięcie organu I instancji i orzekło o odmowie wydania wnioskodawcom decyzji o nabyciu z mocy prawa własności przedmiotowych nieruchomości. W uzasadnieniu podano, iż bezsprzecznie wnioskodawcy są użytkownikami wieczystymi działek i byli nimi w dniu 24 października 2001 r. Wnioskodawcy nie byli jednak współużytkownikami w dniu 26 maja 1990 r. Ówcześni współużytkownicy, wobec śmierci H. F. w roku [...] r. nie spełniali natomiast przesłanki władania prawem użytkowania 24 października 2001 r. Stwierdzono, że brzmienie przepisu art. 1 ustawy obliguje do przyjęcia, że osoba uprawniona do nabycia z mocy prawa własności nieruchomości musi spełniać przesłankę dotyczącą terminu. Uchylenie decyzji organu I instancji i wydanie merytorycznego orzeczenia w sprawie uzasadniono wadliwym sformułowaniem przez Prezydenta Miasta sentencji decyzji.
W skardze do sądu administracyjnego W. F. i T. F. wnieśli o uchylenie decyzji Kolegium. Powtórzyli zarzut o nieuzasadnionym zawężającym i sprzecznym z celami ustawodawcy interpretowaniu przepisu art. 1 ustawy. Podkreślili, że spełniają kryteria ustawowe. W. F. była użytkownikiem wieczystym w obu datach granicznych. Z tego powodu jako zasadne ocenili skarżący żądanie W. F. w odniesieniu do jej udziału w prawie użytkowania wieczystego, albowiem decyzja odmowna zamyka W. F., jako uprawnionej, drogę do nabycia własności działek w [...] części.
W odpowiedzi na skargę Kolegium wniosło o jej oddalenie, podtrzymując stanowisko zawarte w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji. Nadto wyjaśniono, że nie jest dopuszczalne wydanie decyzji tylko w odniesieniu do jednego współużytkownika, przy równoczesnym pozostawieniu prawa użytkowania dla drugiego z nich.
Uczestnik postępowania Gmina M. wniosła o oddalenie skargi.
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach rozważył, co następuje
Zgodnie z przepisem art. 1 § 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych /Dz.U. Nr 153, poz. 1269/, sądy administracyjne sprawują kontrolę administracji publicznej pod względem legalności jej działania. Kryterium weryfikacji rozstrzygnięć administracyjnych nie mogą być zatem względy słuszności. W ramach kontroli działalności administracji nie może być także weryfikowana celowość regulacji prawnych.
Do kompetencji prawodawcy należy określenie skutków wybranych stanów faktycznych, jak i ustalanie kręgu adresatów tych skutków. Ustawa z dnia 26 lipca 2001 r. o nabywaniu przez użytkowników wieczystych prawa własności nieruchomości przewidziała nieodpłatne nabycie prawa własności przez użytkowników wieczystych, spełniających określone kryteria. W tym zakresie ustawa ta ma cechę aktu szczególnego, ustanawiającego odrębne zasady przekształcenia prawa użytkowania wieczystego w prawo własności od zasad uregulowanych w przepisach ogólnych, zawartych w ustawie z dnia 21 sierpnia 1997 r. o gospodarce nieruchomościami.
Zgodnie z przyjętymi zasadami interpretacji tekstów prawnych, przepisów o charakterze lex specialis nie należy interpretować rozszerzająco. Punktem wyjścia w procesie wykładni winna być interpretacja językowa. Jeżeli interpretacja ta doprowadza do ustalenia sensownego znaczenia reguły, należy poprzestać na wynikach wykładni literalnej. Posłużenie się w tej sytuacji dyrektywami wykładni pozajęzykowej nie jest dopuszczalne, jeżeli przyjęta norma nie stoi w sprzeczności z zasadami konstytucyjnymi.
Ustalając krąg podmiotów uprawnionych do skorzystania z regulacji zawartej w ustawie z 26 lipca 2001 r. ustawodawca uczynił to dość restrykcyjnie. Wbrew twierdzeniom skarżących nie sposób przyjąć, iż zamiarem ustawodawcy było uwłaszczenie jak najszerszego grona użytkowników wieczystych. Aby skorzystać z uprawnień przewidzianych przez ustawę, użytkownik wieczysty winien być dysponentem tego prawa w okresie wyznaczonym obiema datami granicznymi:
26 maja 1990 r. i 26 października 2001 r. Warunek ten wynika literalnie z art. 1 ust. 1 ustawy. Zgodnie z przepisem art. 1 ust. 2 ustawy, nabycie prawa własności przysługuje także następcom prawnym osób, o których mowa w art. 1 ust. 1, a zatem następcom prawnym osób, które były użytkownikami wieczystymi w dniu 26 maja 1990 r. i 26 października 2001 r. Za następcę prawnego w rozumieniu art. 1 ust. 2 ustawy, uprawnionego do nieodpłatnego nabycia prawa własności może zatem być uznana osoba, która nabyła prawo użytkowania wieczystego po dniu 24 października 2001 r. od osób, które spełniały wymogi określone w art. 1 ust. 1 ustawy do wystąpienia o stwierdzenie nabycia prawa własności użytkowanej wieczyście nieruchomości. Taka interpretacja, zgodnie z zapisem ustawy, nie narusza, w ocenie Sądu, zasad i wartości konstytucyjnych, w szczególności zasady równości. Wszystkie osoby spełniające bowiem przesłanki z art. 1 ust. 1 lub 2, uprawnione są do nabycia prawa własności użytkowanej nieruchomości.
W sprawie bezsporne jest, że T. F. nie jest następcą prawnym osoby, która była użytkownikiem wieczystym w okresie od 26 maja 1990 r. do 26 października 2001 r., albowiem wstąpił w prawa użytkownika wieczystego w roku 1994. Z tego względu za nieuzasadnione należało uznać twierdzenia skarżącego T. F., jakoby spełniał przesłankę z art. 1 ust. 2 ustawy.
W rozpatrywanej sprawie istotną kwestią jest pozycja prawna skarżącej W. F.. Aby ustalić skutki dysponowania przez nią prawem użytkowania wieczystego należy dostrzec, że począwszy od dnia ustanowienia prawa użytkowania wieczystego w roku 1963 W. F. była współużytkownikiem wieczystym. Prawo to zostało nabyte przez współmałżonków a po śmierci jednego z nich, przysługiwało drugiemu ze współmałżonków i spadkobiercy ustawowemu.
Przepis art. 1 ust. 1 ustawy przewiduje, że uprawnionymi do nabycia prawa własności nieruchomości wieczyście użytkowanej są użytkownicy lub współużytkownicy wieczyści. Jeżeli prawo użytkowania wieczystego przysługuje kilku osobom, wszystkie te osoby nabywają z mocy prawa własność nieruchomości. Warunkiem wstępnym jest oczywiście, aby osoby te dysponowały prawem użytkowania wieczystego przez określony ustawą okres. Nie jest możliwe, w przekonaniu Sądu, nabycie prawa własności tylko przez jednego ze współużytkowników, w części odpowiadającej jego udziałowi we współużytkowaniu. Jakkolwiek takie rozstrzygnięcie, sugerowane przez skarżących, w świetle okoliczności faktycznych sprawy może być postrzegane jako sprawiedliwe i słuszne, to nie jest ono dopuszczalne z punktu widzenia legalności. Przyjęcie, iż tylko jeden ze współużytkowników może nabyć prawo własności, stoi w sprzeczności z regulacją prawną dotyczącą użytkowania wieczystego.
Prawo to zgodnie z art. 232 kodeksu cywilnego, może być ustanowione na nieruchomości stanowiącej własność Skarbu Państwa lub gminy. Prawo to nie może być ustanowione na nieruchomości stanowiącej współwłasność osoby fizycznej gminy lub Skarbu Państwa. Przekształcenie zatem udziału jednego ze współużytkowników wieczystych w prawo własności nie może zostać uznane za dopuszczalne ze względów systemowych. Przekształcenie takie miałoby bowiem niweczący wpływ na prawa pozostałych współużytkowników, ich status prawny nie byłby możliwy do ustalenia. Skutkiem takiej konstrukcji byłoby doprowadzenie do powstania luki prawnej, zaś interpretacja prawa prowadząca do luk uznawana jest za wadliwą i niedopuszczalną.
Mając na względzie przytoczoną argumentację, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach, na podstawie art. 151 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi /Dz.U. Nr 153, poz. 1270 ze zm./, orzekł jak w sentencji.