Uzasadnienie
Informacją z dnia 26 kwietnia 2021 r., nr [...], Wójt Gminy B. (dalej: "Wójt" lub "organ I instancji"), przyznał A.P. (dalej: "stronie" lub "skarżącej"), prawo do świadczeń wychowawczych na rzecz dzieci: W., A. i P. P. na okres od dnia 1 czerwca 2021 r. do dnia 31 maja 2022 r.
Decyzją z dnia 3 marca 2022 r., nr [...] Wójt:
- 1. Stwierdził, że kwota 2000,00 zł (słownie: dwa tysiące złotych 00/100) wypłacona stronie w postaci świadczenia wychowawczego na dziecko W.P., za okres od 2021-10-01 do 2022-01-31 stanowi nienależnie pobrane świadczenie wychowawcze.
- 2. Zobowiązał stronę do zwrotu nienależnie pobranych świadczeń wychowawczych w wysokości 2000,00 zł (stanowiącej należność główną) wraz z ustawowymi odsetkami za opóźnienie na rachunek bankowy nr: [...].
W treści uzasadnienia wskazano, iż w dniu 14 lutego 2022 r. do organu wpłynęła prośba strony o uchylenie prawa do świadczenia wychowawczego na córkę W.P. od miesiąca lutego 2022 r. Jednocześnie w tym samym dniu strona złożyła oświadczenie, że od września 2021 r. zmieniła adres zamieszkania a jej córka W. "od października do nadal" przebywa u ojca P.P.. Z oświadczenia strony wynikało ponadto, że strona od października 2021 r. dobrowolnie przelewała "500+" (kwotę 500 zł) na konto męża. Do oświadczenia dołączyła kopie przelewów bankowych za trzy miesiące tj. październik, listopad i grudzień 2021 r. Odnośnie stycznia 2022 r. strona oświadczyła, że nie przelała kwoty 500+ na konto męża, ponieważ była na kwarantannie i miała zamiar to zrobić w miesiącu lutym.
W związku z powyższym wskazano, iż decyzją z dnia 17 lutego 2020 r., nr [...] uchylono stronie prawo do świadczenia wychowawczego na dziecko W.P. począwszy od miesiąca lutego 2022 r. Z uwagi na fakt, iż zgodnie z oświadczeniem strony córka przebywała w okresie od października do końca stycznia 2022 r. u jej ojca, zdaniem organu, świadczenie wychowawcze wypłacone stronie za powyższy okres stało się świadczeniem nienależnie pobranym.
Od powyższej decyzji strona wniosła odwołanie, w którym wyraziła niezadowolenie z zapadłego rozstrzygnięcia wskazując, że od miesiąca października 2021 r. przelewała świadczenie 500+ na konto ojca na utrzymanie dziecka. Jednocześnie podniosła, że oboje z mężem posiadają władzę rodzicielską nad małoletnią córką W.. Zaznaczyła także, że jest w trakcie rozwodu z mężem a sąd nie uregulował kwestii opieki naprzemiennej ani zamieszkania dziecka.
Zaskarżoną decyzją Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Katowicach utrzymało w mocy decyzję organu I instancji. W treści uzasadnienia zrelacjonowano dotychczasowy przebieg sprawy oraz powołano się na treść art. 25 ust. 2 pkt 6 ustawy z dnia 11 lutego 2016 r. o pomocy państwa w wychowywaniu dzieci (t.j. Dz.U. z 2019 r., poz. 2407 ze zm.) - dalej: "ustawa 500+", zgodnie z którym za nienależnie pobrane świadczenie wychowawcze uważa się świadczenie wychowawcze wypłacone mimo braku prawa do tego świadczenia. Jednocześnie wskazano, iż świadczenie wychowawcze przysługuje matce albo ojcu, jeżeli dziecko wspólnie zamieszkuje i pozostaje na utrzymaniu matki albo ojca. Zdaniem Kolegium w rozpatrywanej sprawie zachodzi przesłanka nienależnie pobranych świadczeń, gdyż świadczenie wychowawcze zostało wypłacone za okres od 1 października 2022 r. do 31 stycznia 2022 r. pomimo braku prawa strony do tego świadczenia, gdyż we wskazanym okresie dziecko zamieszkiwało wyłącznie z ojcem i pozostawało pod jego opieką.
Od powyższej decyzji Skarżąca, działając przy pomocy profesjonalnego pełnomocnika, złożyła skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gliwicach, w której zarzucono naruszenie przepisów postępowania administracyjnego i przepisów prawa materialnego. W zakresie naruszenia przepisów postępowania skarżąca zarzuciła naruszenie:
- - art. 6, 8 i 9 k.p.a., poprzez pominięcie w fazie procedowania przez Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Katowicach zastosowania się do zasady określającej podstawę jego działania na podstawie i zgodnie z obowiązującymi przepisami prawa, a w konsekwencji wydanie decyzji na podstawie przepisów, które nie mają zastosowania w niniejszej sprawie, a także przeprowadzenie postępowania w sprawie uznania świadczenia wychowawczego za nienależnie pobrane i zobowiązania do jego zwrotu w sposób niestaranny, a co za tym idzie niepoprawny merytorycznie, z naruszeniem zasady zaufania, która powinna się przejawiać nie tylko w bezstronności rozstrzygnięć i dbałości o wyjaśnienie wszelkich - głównie prawnych - aspektów sprawy, lecz także przeciwko naruszaniu interesów strony postępowania. Ponadto działania organów administracji powinny prowadzić stronę do przekonania, iż odnoszące się doń działania organów państwa są prawidłowe i odpowiadają prawu, co nie znalazło odzwierciedlenia w przedmiotowym postępowaniu z uwagi na:
- a) wydanie decyzji nakazującej zwrot nienależnie pobranych świadczeń wychowawczych w wysokości 2.000 złotych wraz z ustawowymi odsetkami za opóźnienie, w sytuacji gdy obowiązek zwrotu takiego świadczenia obciąża tylko tego, kto przyjął świadczenie w złej wierze, wiedząc, że mu się ono nie należy,
- b) brak uznania przez organy obu instancji, iż w sytuacji gdy świadczenie wychowawcze zostało spożytkowane na pokrycie wydatków związanych z zaspokojeniem potrzeb dziecka - brak jest podstaw do żądania zwrotu świadczenia zrealizowanego zgodnie z jego przeznaczeniem, prowadzących do wydania zaskarżonej decyzji pomimo, że wypłacone świadczenie wychowawcze nie zostało nienależnie pobrane, a co za tym idzie zwrot udzielonego dofinansowania za wskazany okres jest pozbawiony podstaw faktycznych i prawnych.
- - art. 7, 77, 80 k.p.a poprzez naruszenie zasady zgodnie, z którą organy prowadzące postępowanie mają obowiązek zebrania i rozpatrzenia dostępnego materiału dowodowego, tak aby ustalić stan faktyczny sprawy zgodny z rzeczywistością oraz zobowiązane są rozstrzygnąć sprawę w oparciu o całokształt materiału dowodowego, poprzez pominięcie faktu przekazywania świadczeń wychowawczych przez skarżącą ojcu małoletniej W. i przeznaczania ich na potrzeby dziecka, w sytuacji gdy istnienie tych okoliczności powinno skutkować stwierdzeniem, że w sprawie nie doszło do nienależnego pobrania świadczenia przez skarżącą, a organ winien dokonać oceny wszystkich dowodów oraz przedstawić ją w decyzji.
- - art. 107 § 1 i § 3 k.p.a., poprzez sporządzenie decyzji ostatecznej w sposób naruszający przedmiotowe przepisy, jako że z uzasadnienia zaskarżonej decyzji nie wynika w sposób przekonywujący, czy organ uważa, że świadczenia wychowawcze za miesiące październik, listopad i grudzień 2021 oraz styczeń 2022 r. skarżąca spożytkowała na potrzeby własne, w sytuacji gdy przekazała je niezwłocznie po ich otrzymaniu na rachunek bankowy ojca małoletniej W. – P.P., natomiast w miesiącu styczniu 2022 r. małoletnia W. zamieszkiwała zarówno z ojcem P.P., jak i skarżącą, w związku z czym skarżąca spożytkowała świadczenie wychowawcze na potrzeby małoletniej W., jak również brak jest jakiegokolwiek odniesienia się w uzasadnieniu decyzji do przedłożonych przez stronę dowodów z dokumentów, w sytuacji gdy decyzja winna zawierać uzasadnienie faktyczne i prawne, a to pierwsze powinno zawierać w szczególności wskazanie faktów, które organ uznał za udowodnione, dowodów, którym dał wiarę, oraz przyczyn, dla których innym dowodom odmówił wiarygodności, uzasadnienie prawne zaś zawierać wyjaśnienie podstawy prawnej decyzji z przytoczeniem przepisów prawa, a strona z treści decyzji (osnowa i pozostające w korelacji z nią uzasadnienie) winna uzyskać pełny, wyczerpujący i precyzyjny obraz przysługujących jej praw i obowiązków; nie może być zdana na domyślanie się intencji organu lub poszukiwanie uzasadnienia w zawartości akt administracyjnych i nie jest dopuszczalna sytuacja, aby w motywach decyzji poszukiwać lub też dopatrywać się sensu rozstrzygnięcia, albowiem czyni to taką decyzję nieczytelną dla strony.
W zakresie przepisów prawa materialnego skarżąca zarzuciła naruszenie:
- - art. 25 ust. 1, ust. 2 pkt 6 i ust. 3 w zw. z art. 4 ust. 2 pkt 1 i art. 22 ustawy 500+ przez przyjęcie przez organy obu instancji, iż istniały podstawy do ustalenia w stosunku do skarżącej kwoty nienależnie pobranego świadczenia wychowawczego i zobowiązania do jego zwrotu wraz z odsetkami w sytuacji, gdy w toku postępowania przed organami obu instancji nie zakwestionowano prawdziwości oświadczeń skarżącej, że świadczenie wychowawcze w spornym okresie wpływało na jej konto, a następnie było przekazywane ojcu małoletniej lub spożytkowane bezpośrednio na jej potrzeby, a fakt ten powinien skutkować stwierdzeniem, że jeżeli wypłacone świadczenie wychowawcze zostało spożytkowane na pokrycie wydatków związanych z zaspokojeniem potrzeb małoletniego dziecka, to oznacza to, że świadczenie to nie zostało nienależnie pobrane, a skarżąca nie zawiniła w żaden sposób.
W konsekwencji wniosła o:
- - uchylenie decyzji ostatecznej Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Katowicach z dnia 11 kwietnia 2022 roku w sprawie znak: SKO.PSŚ/41.5/745/2022/3708 oraz poprzedzającej ją decyzji wydanej z upoważnienia Wójta Gminy B. przez Dyrektora Centrum Usług Społecznych w B. z dnia 3 marca 2022 roku (znak sprawy: [...]),
- - umorzenie postępowania administracyjnego, a nadto,
- - zasądzenie od Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Katowicach na rzecz skarżącej kosztów postępowania, w tym kosztów zastępstwa adwokackiego w wysokości 1.107,00 złotych (stosownie do wysokości kosztów obciążających stronę na podstawie faktury VAT nr [...] z dnia [...] roku).
Odpowiadając na skargę organ administracji wniósł o jej oddalenie, w całości podtrzymując twierdzenia zawarte w zaskarżonej decyzji.
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach zważył, co następuje
Skarga zasługuje częściowo na uwzględnienie.
Zgodnie z art. 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. – Prawo o ustroju sądów administracyjnych (t.j. Dz. U. z 2021 r., poz. 137 ze zm.) sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej, a kontrola ta sprawowana jest pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej. Oznacza to, że sądy administracyjne nie orzekają merytorycznie, tj. nie wydają orzeczeń, co do istoty sprawy, lecz badają zgodność zaskarżonego aktu administracyjnego z obowiązującymi w dacie jego podjęcia przepisami prawa materialnego, określającymi prawa i obowiązki stron oraz przepisami procedury administracyjnej, normującymi zasady postępowania przed organami administracji publicznej. Z brzmienia zaś art. 145 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2022 r., poz. 329 ze zm.), zwanej dalej p.p.s.a. wynika, że w przypadku, gdy sąd stwierdzi bądź to naruszenie prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy, bądź to naruszenie prawa dające podstawę do wznowienia postępowania administracyjnego, bądź wreszcie inne naruszenie przepisów postępowania, jeśli mogło ono mieć istotny wpływ na wynik sprawy, wówczas - w zależności od rodzaju naruszenia – uchyla decyzję lub postanowienie w całości lub w części, albo stwierdza ich nieważność bądź niezgodność z prawem.
Nie ulega więc wątpliwości, że zaskarżona decyzja lub postanowienie mogą ulec uchyleniu tylko wtedy, gdy organom administracji publicznej można postawić uzasadniony zarzut naruszenia prawa, czy to materialnego, czy to procesowego, jeżeli naruszenie to miało, bądź mogło mieć wpływ na wynik sprawy. Przy tym z mocy art. 134 § 1 p.p.s.a. tejże kontroli legalności sad dokonuje także z urzędu, nie będąc związany zarzutami i wnioskami powołaną podstawą prawną.
Materialnoprawną podstawą wydania zaskarżonej decyzji jest przepis art. 25 ust. 1 oraz ust. 2 pkt 6 ustawy z dnia 11 lutego 2016 r. o pomocy państwa w wychowywaniu dzieci (obecnie: Dz. U. z 2019 r., poz. 2407), dalej zwana ustawą, zgodnie z którym osoba, która pobrała nienależnie świadczenie wychowawcze, jest obowiązana do jego zwrotu, przy czym "nienależnie pobrane świadczenia" (w brzmieniu obowiązującym od 1 lipca 2019 r.) to m.in. świadczenie wychowawcze wypłacone mimo braku prawa do tego świadczenia.
W niniejszej sprawie uchylono skarżącej prawo do przyznania świadczenia wychowawczego w okresie od października 2021 r. do stycznia 2022 r., z uwagi na złożone przez skarżącą oświadczenie, że córka, na którą przyznano świadczenie wychowawcze, zamieszkiwała w tym okresie z ojcem.
W konsekwencji organ I instancji wydał następnie zaskarżoną decyzję stwierdzającą, że świadczenia pobrane na podstawie informacji przyznającej świadczenie w okresie od 1 października 2021 r. do 31 stycznia 2022 r. są świadczeniami nienależnie pobranymi i orzekł o obowiązku ich zwrotu wraz z odsetkami.
Decyzja ta, w ocenie składu orzekającego jest wadliwa częściowo.
Zdaniem Sądu okoliczność, że wydanie zaskarżonej decyzji nastąpiło w związku z oświadczeniem strony o zamieszkiwaniu małoletniej córki w okresie od października 2021 r. do końca stycznia 2022 r., nie zwalniało organu z obowiązku dokonania oceny, czy środki przyznane w ramach świadczenia wychowawczego zostały wykorzystane zgodnie z ich przeznaczeniem, czyli zostały spożytkowane stosownie do celu wskazanego w art. 4 ust. 1 ustawy 500+. Zgodnie z tą regulacją celem świadczenia wychowawczego jest częściowe pokrycie wydatków związanych z wychowywaniem dziecka, w tym z opieką nad nim i zaspokojeniem jego potrzeb życiowych. W sprawie okazało się, że pobrane przez skarżącą świadczenia wychowawcze w okresie od października 2021 r. do grudnia 2021 r. zostały przekazane ojcu w drodze comiesięcznych przelewów bankowych. W tytule każdego przelewu figurował zapis "500+ W.". Powyższą kwestię należy jednak wyjaśnić.
Mąż strony w dniu 8 lutego 2022 r. złożył oświadczenie, że córka przebywa u niego a świadczenie wychowawcze pobiera jej matka. W oświadczeniu brak jest informacji o otrzymywaniu przez męża strony środków od matki dziecka ze świadczenia 500+. Postępowanie dowodowe w tym zakresie powinno zatem polegać na zobowiązaniu męża skarżącej do złożenia oświadczenia czy przekazywane przez skarżącą środki zostały spożytkowane w sposób wskazany powyżej i od tych ustaleń uzależnić konieczność zwrotu spornych świadczeń. Jeżeli w konsekwencji wyjaśnienia tej kwestii mąż skarżącej potwierdzi, że otrzymywał w okresie październik - grudzień 2021 r. środki w wysokości 500 zł miesięcznie od żony i spożytkował je na potrzeby małoletniej córki to należy uznać, że pobrane przez skarżącą świadczenia wychowawcze nie były świadczeniami nienależnymi.
W związku z powyższymi uchybieniami doszło, zdaniem Sądu, do naruszenia art. 7 i 77 § 1 k.p.a. z uwagi na niewyjaśnienie istotnych dla sprawy okoliczności.
Jednocześnie w sposób bezsporny Sąd ustalił w oparciu o oświadczenie skarżącej z dnia 14 lutego 2022 r., że skarżąca nie przekazała mężowi środków z otrzymanego świadczenia 500 + za miesiąc styczeń 2022 r. Z uwagi na ten fakt, Sąd uznał, że zaskarżona decyzja w zakresie zarówno stwierdzenia pobrania nienależnego świadczenia wychowawczego przez skarżącą za miesiąc styczeń 2022 r. jak i zobowiązania do jego zwrotu wraz z odsetkami jest prawidłowa.
Wobec powyższego Sąd, na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. c) oraz art. 151 p.p.s.a., orzekł jak w sentencji.
Orzekając o kosztach postępowania na podstawie art. 200 i 205 § 2 p.p.s.a. Sąd uznał, że pełnomocnik skarżącej nie uzasadnił wyższych kosztów zastępstwa adwokackiego wynikających z faktury VAT nr [...] z dnia [...]r. i dlatego przyznał Skarżącej zwrot tych kosztów w wysokości wynikającej z § 14 ust.1 pkt 1 lit. c) rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 22 października 2015 r. w sprawie opłat za czynności adwokackie (Dz.U. z 2015 r., poz.1800 ze zm.) w wysokości minimalnej stawki wynoszącej 480 zł.