Uzasadnienie
Przedmiotem skargi D. R. (dalej: "Skarżący") stała się decyzja Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Katowicach z dnia 30 marca 2023 r. nr SKO.PSŚ/41.5/650/2023/6141/, wydana na podstawie art. 1 i art. 2 ustawy z dnia 12 października 1994 r. o samorządowych kolegiach odwoławczych (tekst jedn. Dz. U. z 2018 r., poz. 570) oraz art. 138 § 1 pkt 2 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (tekst jedn. Dz. U. z 2023 r., poz. 775 z późn. zm., dalej: "k.p.a."), mocą której Kolegium
- - w pkt 1 - uchyliło zaskarżoną decyzję organu pierwszej instancji – Prezydenta Miasta K. z dnia 8 lutego 2023 r. nr [...] o odmowie przyznania Skarżącemu prawa do świadczenia pielęgnacyjnego w związku z opieką nad matką H. R. (dalej: "osoba wymagająca opieki"),
- - w pkt 2 - przyznało Skarżącemu prawo do świadczenia pielęgnacyjnego od 9 stycznia 2023 r. na czas określony do 31 sierpnia 2024 r., tj. w wysokości 1.823,70 zł od 9 stycznia 2023 r. do 31 stycznia 2023 r. oraz w wysokości 2.458,00 zł od 1 lutego 2023 r.
Zaskarżona decyzja zapadła w następującym stanie faktycznym.
Postępowanie w sprawie zostało wszczęte na wniosek Skarżącego złożony w dniu 9 stycznia 2023 r., do którego przedłożono orzeczenie o znacznym stopniu niepełnosprawności osoby wymagającej opieki wydane do dnia 31 stycznia 2026 r. przez Miejski Zespół do Spraw Orzekania o Niepełnosprawności w K. z dnia [...] r. nr [...] oraz orzeczenie o znacznym stopniu niepełnosprawności małżonka osoby wymagającej opieki H.1 R.1 wydane do dnia 31 sierpnia 2024 r. przez Miejski Zespół do Spraw Orzekania o Niepełnosprawności w K. z dnia [...] r. nr [...].
Decyzją z dnia 8 lutego 2023 r. nr [...] Prezydent Miasta K., w oparciu o art. 17 ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (tekst jedn. Dz. U. z 2022 r., poz. 615 z późn. zm., dalej: "u.ś.r."), odmówił Skarżącemu przyznania prawa do świadczenia pielęgnacyjnego, wskazując, iż jak wynika z orzeczenia o znacznym stopniu niepełnosprawności nr [...] z dnia [...] r. niepełnosprawność osoby wymagającej opieki istnieje od 58-go roku życia.
Decyzja została doręczona w dniu 14 lutego 2023 r.
Skarżący w dniu 20 lutego 2023 r. wniósł odwołanie od opisanej wyżej decyzji wyrażając niezadowolenie z zapadłego rozstrzygnięcia. Podkreślił, że jest jedyną osobą, która może opiekować się matką, ponieważ ojciec również jest osobą niepełnosprawną. W ocenie Strony odmowa jest niezgodna z Konstytucją.
Po rozpatrzeniu odwołania, Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Katowicach, opisaną na wstępie decyzją z dnia 30 marca 2023 r., uchyliło zaskarżoną decyzję organu pierwszej instancji oraz przyznało Skarżącemu prawo do świadczenia pielęgnacyjnego.
Kolegium wyjaśniło, iż data powstania niepełnosprawności osoby wymagającej opieki nie ma wpływu na prawo strony do świadczenia pielęgnacyjnego. W świetle orzeczenia Trybunału Konstytucyjnego z dnia 21 października 2014 r. sygn. K 38/13 - art. 17 ust. 1b nie może być podstawą odmowy przyznania świadczenia.
W motywach rozstrzygnięcia organ odwoławczy przywołał wyniki wywiadu środowiskowego, w tym: prowadzenie przez Stronę z rodzicami wspólnego gospodarstwa domowego, stan zdrowia osoby wymagającej opieki oraz jej małżonka, czynności wykonywane przez Stronę w ramach sprawowanej opieki. Kolegium stwierdziło, że w sprawie zostały spełnione wszystkie przesłanki do przyznania Stronie świadczenia pielęgnacyjnego. Opieka sprawowana przez Odwołującego się ma charakter stały i codzienny. Pomiędzy rezygnacją z podjęcia zatrudnienia, a koniecznością opieki nad osobą legitymującą się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności występuje związek przyczynowy.
Dalej organ odwoławczy przywołał treść art. 24 ust. 1, ust. 2, ust. 2a i ust. 4 u.ś.r. oraz wyjaśnił, iż z uwagi na orzeczony stopień niepełnosprawności do 31 sierpnia 2024 r. należało przyznać prawo do wnioskowanego świadczenia w sposób terminowy, jednocześnie uwzględniając, iż wniosek inicjujący ustalenie niepełnosprawności złożony został w dniu 29 grudnia 2021 r. natomiast wniosek o przyznanie prawa do świadczenia pielęgnacyjnego dnia 9 stycznia 2023 r., zatem świadczenie należało przyznać od miesiąca złożenia wniosku, tj. od stycznia 2023 r.
Decyzja została doręczona w dniu 3 kwietnia 2023 r.
Z rozstrzygnięciem nie zgodził się Skarżący. W skardze skierowanej w dniu 21 kwietnia 2023 r. do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gliwicach wniósł o zmianę decyzji przez przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego od dnia 4 sierpnia 2022 r., tj. daty złożenia wniosku o ustalenie stopnia niepełnosprawności ojca Skarżącego, wskazując na art. 24 ust. 2a i ust. 4 u.ś.r. Skarżący podkreślił, że wniosek o świadczenie pielęgnacyjne był już złożony w dniu 29 czerwca 2022 r., co znane jest organom z urzędu.
Ponadto Skarżący zwrócił uwagę, iż w zaskarżonej decyzji zawarto błędną informację, że osoba wymagająca opieki ma jeszcze córki, w sytuacji gdy jedynym dzieckiem jest Skarżący, oraz wskazano błędną datę 29 grudnia 2021 r. jako datę złożenia wniosku o ustalenie stopnia niepełnosprawności ojca Skarżącego.
W odpowiedzi na skargę Kolegium wniosło o jej oddalenie, podtrzymując argumentację przedstawioną w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji.
W odniesieniu do argumentów skargi organ odwoławczy podkreślił, iż świadczenie w niniejszej sprawie przyznane zostało w związku z opieką nad niepełnosprawną matką, nie ojcem. Skarżący wnioskiem z dnia 9 stycznia 2023 r. wystąpił o przyznanie prawa do świadczenia pielęgnacyjnego w związku z opieką nad matką oraz przedłożył orzeczenie o stopniu niepełnosprawności – osoby wymagającej opieki z dnia [...] r. oraz ojca z dnia [...] r. Wskazał, iż wniosek o ustalenie niepełnosprawności matki został złożony dnia 29 grudnia 2021, natomiast wniosek w niniejszym postępowaniu po upływie prawie roku od wydania orzeczenia o niepełnosprawności matki Skarżącego.
Wskazana zatem przez organ odwoławczy data 29 grudnia 2021 r. jest datą złożenia wniosku o ustalenie stopnia niepełnosprawności matki Skarżącego, a nie mylnie wskazanego w skardze wniosku dotyczącego ojca Skarżącego. Co do błędnych ustaleń w zakresie posiadania przez osobę wymagająca opieki poza Skarżącym - córek, organ odwoławczy wyjaśnił, że ww. dane pozyskał z kwestionariusza rodzinnego wywiadu środowiskowego. Ustalenia te jednak pozostają bez wpływu na przedmiot decyzji.
Podczas rozprawy Skarżący podtrzymał skargę, nadto podał, że osoba wymagająca opieki złożyła wniosek o ustalenie stopnia niepełnosprawności w dniu 29 grudnia 2021 r., natomiast Skarżący złożył wniosek o przyznanie prawa do świadczenia pielęgnacyjnego w dniu 29 czerwca 2022 r. (protokół z dnia 20 września 2023 r.).
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach zważył, co następuje.
Przystępując do rozpoznania sprawy, Sąd miał na uwadze, iż zgodnie z regulacją art. 1 § 1 i 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. - Prawo o ustroju sądów administracyjnych (tekst jedn. Dz. U. z 2022 r., poz. 2492) w zw. z art. 3 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tekst jedn. Dz. U. z 2023 r., 1634, dalej: "p.p.s.a.") sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej, a kontrola ta sprawowana jest pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej. W świetle art. 3 § 2 p.p.s.a. kontrola działalności administracji publicznej przez sądy administracyjne obejmuje m.in. orzekanie w sprawach skarg na decyzje administracyjne (pkt 1).
Stosownie do art. 145 § 1 pkt 1 p.p.s.a. uchylenie zaskarżonej decyzji w całości albo w części następuje w przypadku stwierdzenia przez sąd naruszenia prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy, naruszenia prawa dającego podstawę do wznowienia postępowania administracyjnego, innego naruszenia przepisów postępowania, jeżeli mogło ono mieć istotny wpływ na wynik sprawy. W przypadku nieuwzględnienia skargi sąd oddala skargę odpowiednio w całości albo w części - art. 151 p.p.s.a.
Mając na uwadze tak zakreśloną kognicję sądów administracyjnych oraz przyczyny wzruszenia decyzji organów administracji publicznej, Sąd uznał, że zaskarżona decyzja odpowiada prawu. Zarzuty skargi okazały się niezasadne. Zaskarżona decyzja została wydana zgodnie z przepisami ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych, a także przepisami kodeksu postępowania administracyjnego.
Przedmiotem kontroli rozpoznawanej sprawy, w oparciu o wymienione powyżej kryteria, stała się decyzja Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Katowicach z dnia 30 marca 2023 r. uchylająca decyzję organu pierwszej instancji i przyznająca Skarżącemu prawo do świadczenia pielęgnacyjnego.
Podstawę materialnoprawną wydanego w sprawie rozstrzygnięcia stanowiły przepisy ustawy o świadczeniach rodzinnych, w szczególności przepis art. 17 tej ustawy. Stosownie do treści ust. 1 wskazanej regulacji świadczenie pielęgnacyjne z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej przysługuje: 1) matce albo ojcu, 2) opiekunowi faktycznemu dziecka, 3) osobie będącej rodziną zastępczą spokrewnioną w rozumieniu ustawy z dnia 9 czerwca 2011 r. o wspieraniu rodziny i systemie pieczy zastępczej, 4) innym osobom, na których zgodnie z przepisami ustawy z dnia 25 lutego 1964 r. - Kodeks rodzinny i opiekuńczy ciąży obowiązek alimentacyjny, z wyjątkiem osób o znacznym stopniu niepełnosprawności - jeżeli nie podejmują lub rezygnują z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w celu sprawowania opieki nad osobą legitymującą się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności albo orzeczeniem o niepełnosprawności łącznie ze wskazaniami: konieczności stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy innej osoby w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji oraz konieczności stałego współudziału na co dzień opiekuna dziecka w procesie jego leczenia, rehabilitacji i edukacji.
Wyjaśniając przyczynę odmowy organ pierwszej instancji wskazał na moment powstania niepełnosprawności osoby wymagającej opieki (art. 17 ust. 1b u.ś.r.).
Organ odwoławczy zasadnie nie podzielił tego stanowiska.
Odnotowania w tym miejscu wymaga, iż rozpoznając sprawę organ odwoławczy zasadnie wyjaśnił, iż przyczyna odmowy przyznania prawa do świadczenia pielęgnacyjnego nie może bowiem zostać oparta na tej części przepisu art. 17 ust. 1b, która została uznana, wyrokiem Trybunału Konstytucyjnego z dnia 21 października 2014 r. sygn. K 38/13, za niezgodną z art. 32 ust. 1 Konstytucji RP. Jak wyjaśnił Naczelny Sąd Administracyjny w uzasadnieniu wyroku z dnia 5 grudnia 2017 r. sygn. I OSK 1079/17, jeżeli Trybunał Konstytucyjny uznał art. 17 ust. 1b u.ś.r. za niezgodny z art. 32 ust. 1 Konstytucji w zakresie, w jakim różnicuje prawo do świadczenia pielęgnacyjnego osób sprawujących opiekę nad osobą niepełnosprawną po ukończeniu przez nią wieku określonego w tym przepisie ze względu na moment powstania niepełnosprawności, to znaczy, że od dnia 23 października 2014 r., w którym weszło w życie omawiane orzeczenie, powołany art. 17 ust. 1b nie może być stosowany w dotychczasowym kształcie swojej treści zakwestionowanej przez Trybunał Konstytucyjny.
Organ odwoławczy stwierdził zaistnienie w sprawie przesłanek warunkujących przyznanie prawa do wnioskowanego świadczenia. Poczynione w sprawie ustalenia faktyczne, które stały się podstawą przyznania wnioskowanego świadczenia nie były kwestionowane. Małżonek osoby wymagającej opieki legitymuje się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności, wobec tego w sprawie nie zaistniała negatywna przesłanka przyznania świadczenia zawarta w art. 17 ust. 5 pkt 2 lit. a u.ś.r.
Skarżący zakwestionował natomiast przyznanie prawa do ww. świadczenia od miesiąca, w którym został złożony wniosek oraz wniósł o jego przyznanie od dnia 4 sierpnia 2022 r., tj. daty złożenia wniosku o ustalenie stopnia niepełnosprawności ojca Skarżącego. Jednocześnie zwrócił uwagę, że wniosek o przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego został złożony w dniu 29 czerwca 2022 r.
Odnosząc się do przywołanego w treści skargi ww. wniosku z dnia 29 czerwca 2022 r. należy zauważyć, iż wniosek ten został rozpoznany decyzją organu z dnia 14 lipca 2022 r. nr [...], następnie na skutek odwołania decyzja organu pierwszej instancji została utrzymana w mocy decyzją Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Katowicach z dnia 19 sierpnia 2022 r. nr SKO.PSŚ/41.5/2419/2022/12542.
Po rozpoznaniu skargi Skarżącego od ww. decyzji Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach wyrokiem z dnia 5 stycznia 2023 r. sygn. II SA/Gl 1473/22 oddalił skargę, wyrok nie jest prawomocny.
W związku z powyższym sprawa o przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego zainicjowana wnioskiem z dnia 29 czerwca 2022 r. pozostaje objęta odrębnym postępowaniem.
Druga kwestia dotyczy natomiast powołania się przez Skarżącego na regulacje art. 24 ust. 2a u.ś.r. W myśl tego przepisu, jeżeli w okresie trzech miesięcy, licząc od dnia wydania orzeczenia o niepełnosprawności lub orzeczenia o stopniu niepełnosprawności, zostanie złożony wniosek o ustalenie prawa do świadczenia uzależnionego od niepełnosprawności, prawo to ustala się począwszy od miesiąca, w którym złożono wniosek o ustalenie niepełnosprawności lub stopnia niepełnosprawności.
Orzeczenie o niepełnosprawności osoby wymagającej opieki zostało wydane w dniu [...] r., natomiast wniosek o przyznanie prawa do świadczenia pielęgnacyjnego złożono w dniu 9 stycznia 2023 r. Nie można zatem mówić o zachowaniu wskazanego 3-miesięcznego terminu umożliwiającego przyznanie świadczenia od miesiąca, w którym złożono wniosek o ustalenie niepełnosprawności.
Nawet przyjęcie stanowiska, za którym Sąd w składzie orzekającym w niniejszej sprawie się nie opowiada, że wniosek o ustalenie prawa do świadczenia pielęgnacyjnego w związku z opieką nad matką jest "uzależniony od niepełnosprawności" ojca Skarżącego, w rozumieniu przywołanego wyżej art. 24 ust. 2a u.ś.r., także nie pozwala na stwierdzenie zachowania ww. 3-miesięcznego terminu. Orzeczenie o niepełnosprawności małżonka osoby wymagającej opieki zostało wydane w dniu [...] r., natomiast wniosek inicjujący niniejsze postępowanie złożono w dniu 9 stycznia 2023 r.
W związku z powyższym nieuzasadnione pozostawało stanowisko skargi.
Sąd nie dopatrzył się w rozpoznawanej sprawie naruszenia przepisów postępowania mogących mieć wpływ na rozstrzygnięcie. Postępowanie zostało przeprowadzone w sposób zgodny z regułami wynikającymi z przepisów postępowania, w tym prawidłowego zastosowania przepisów określających zasady związane z gromadzeniem dowodów oraz ich oceną.
W ocenie Sądu, organ odwoławczy w uzasadnieniu swojej decyzji wskazał motywy, którymi kierował się przy jej podejmowaniu, w zaskarżonej decyzji odwoływał się do stanu faktycznego sprawy i do norm prawnych mających w niej zastosowanie. Uzasadnienia zaskarżonej decyzji spełnia rygory uzasadnienia faktycznego i prawnego decyzji, o których mowa w art. 107 § 1 k.p.a.
Powyższego nie zmienia omyłkowe wskazanie w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji informacji dotyczącej "córek osoby wymagającej opieki".
Sąd nie będąc związany zarzutami i wnioskami skargi, dokonując kontroli w granicach danej sprawy, ale poza granicami zarzutów, także nie dopatrzył się przyczyn mogących stanowić podstawę do zastosowania kompetencji kasacyjnych.
Mając na uwadze powyższe Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach, na podstawie art. 151 p.p.s.a. orzekł jak w sentencji.
Orzeczenia przywołane w treści niniejszego uzasadnienia dostępne są w Centralnej Bazie Orzeczeń Sądów Administracyjnych.