Uzasadnienie
Decyzją nr [...] z dnia [...] r. Prezydent Miasta Z., działając na podstawie art. 8, art. 41 pkt 1, art. 106 ust. 1 i art. 110 ust. 7 ustawy z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej (t.jedn. Dz.U. z 2019 r., poz. 1507 ze zm.) przyznał J. T. (T.) (dalej wnioskujący, skarżący) pomoc w formie zasiłku celowego specjalnego w łącznej wysokości 424,83zł z przeznaczaniem na dofinansowanie - częściowe pokrycie kosztów 2 par okularów w wysokości - 310 zł oraz kwotę 114,83 zł - na pokrycie całości kosztów leków i leczenia.
W uzasadnieniu decyzji organ przedstawił sytuację materialną wnioskującego podając, że jego dochód wynosi 715,39 zł (na który składa się zasiłek stały - 470,44 zł, dotacja do czynszu - 233,58 zł, dodatek energetyczny - 11,37 zł) i przekracza kryterium ustawowe dla osoby samotnie gospodarującej wynoszące 701 zł. W związku z powyższym skarżący nie spełnia kryterium uprawniającego do przyznania zasiłku celowego. Zgodnie jednak z art. 41 tej ustawy w szczególnie uzasadnionych przypadkach osobie albo rodzinie o dochodach przekraczających kryterium dochodowe może być przyznany specjalny zasiłek celowy (...).
W związku z powyższym udzielono wnioskującemu pomocy na częściowe pokrycie kosztu zakupu okularów, argumentując, iż Ośrodek posiada ograniczone środki budżetowe, które musi miarkować na zapewnienia niezbędnych leków (konieczne dla zabezpieczenia potrzeb zdrowotnych) czy zapewnienie posiłku osób potrzebujących.
Organ podkreślił, że wnioskujący jest pod stałą opieką miejscowego Ośrodka i korzysta z różnorakiego wsparcia, m.in. w kwocie 93,50 w kwietniu 2019 r., maju 2019 - w kwocie 150 zł, w czerwcu 2019 r. - 185 zł, w sierpniu - 139 zł i w październiku 2019 r. - w kwocie 114,83 zł. Podkreślił też, że wnioskujący otrzymuje pomoc w formie zasiłku stałego w wysokości 470,44 zł miesięcznie oraz zasiłku celowego na zakup posiłku i żywności w kwocie 100 zł miesięcznie, a od listopada 2019 r. w kwocie 150 zł. Pomimo trudnej sytuacji życiowej i zdrowotnej skarżącego Ośrodek nie jest w stanie zrealizować wszystkich zgłaszanych przez niego potrzeb.
Organ podkreślił, że środki finansowe, którymi dysponuje na realizację zadań własnych gminy w 2019 r. (ok 3.000.000 zł) musi służyć zabezpieczeniu finansowania w zakresie programu dożywiania "Pomoc państwa w zakresie dożywiania" (ok. 1.520.000 zł), a pozostała kwota przeznaczona jest na wypłatę zasiłków celowych w szczególnie uzasadnionych przypadkach (zakup leków ratujących życie, zakup obuwia lub odzieży adekwatnej do pory roku, zakup opału w sezonie zimowym).
Z uwagi na brak wystarczających środków finansowych na realizację zadań własnych wypłata zasiłków celowych specjalnych odbywa się sporadycznie w szczególnie uzasadnionych przypadkach. Organ podkreślił, że przyznanie pomocy w formie zasiłku celowego specjalnego mieści się w sferze uznania administracyjnego. Zatem wobec sytuacji materialnej (kryterium finansowe) i osobistej wnioskodawcy, jak również z uwagi na możliwe finansowe Ośrodka Pomocy decyzja o rozmiarze przyznanej pomocy należy do organu.
Nie godząc się z powyższym rozstrzygnięciem organu pierwszej instancji skarżący wniósł odwołanie, zarzucając organowi błąd w ustaleniach faktycznych poprzez błędne przyjęcie, że przyznana kwota 310 zł umożliwi nabycie okularów korygujących, w sytuacji gdy koszt tych okularów to kwota 541 zł. Podkreślił, że nie posiada środków na pokrycie różnicy w koszcie okularów, bez wnioskowanej pomocy zakup okularów jest niemożliwy. Dodał, iż w jego ocenie trudności z widzeniem, które potęgują stopień jego niesprawności, należy zaliczyć do szczególnie uzasadnionych przypadków uzasadniających przyznanie zasiłku celowego specjalnego.
Zaskarżoną decyzją z dnia [...] r. nr [...] Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Katowicach po rozpatrzeniu odwołania skarżącego orzekło o utrzymaniu w mocy decyzji organu pierwszej instancji.
W uzasadnieniu decyzji Kolegium najpierw przytoczyło argumentację organu pierwszej instancji, a następnie odwołując się do ustawy o pomocy społecznej przytoczyło przepisy wskazujące na cel pomocy społecznej oraz kryterium dochodowe uprawniające do ubiegania się o tę pomoc. Kolegium wskazało, że zgodnie z art. 2 ust. 1 tej ustawy pomoc społeczna jest instytucją polityki społecznej państwa, mającą na celu umożliwienie osobom i rodzinom przezwyciężanie trudnych sytuacji życiowych, których nie są one w stanie pokonać, wykorzystując własne uprawnienia, zasoby i możliwości, zaś zadaniem pomocy społecznej jest zapobieganie tym sytuacjom przez podejmowanie działań zmierzających do życiowego usamodzielnienia osób i rodzin oraz ich integracji ze środowiskiem (art. 3 ust 2 ustawy). Rodzaj, forma i rozmiar świadczeń z pomocy społecznej powinny być odpowiednie do okoliczności uzasadniających udzielenie pomocy, a potrzeby osób i rodzin korzystających z pomocy powinny zostać uwzględnione, jeżeli odpowiadają celom i mieszczą się w możliwościach pomocy społecznej (art. 3 ust 3 i ust. 4 ustawy).
Następnie Kolegium podzieliło stanowisko organu pierwszej instancji w zakresie przyznania wnioskowanej pomocy w ustalonej przez ten organ wysokości, podkreślając, że skarżący objęty jest systematyczną pomocą miejscowego Miejskiego Ośrodka Pomocy Rodzinie. Dodało przy tym, że skarżący winien mieć świadomość, że pomoc społeczna nie ma obowiązku zaspokajania wszystkich zgłaszanych potrzeb, gdyż świadczenia z pomocy społecznej mają na celu jedynie wspomóc daną osobę w ponoszeniu niezbędnych ciężarów, a nie prowadzić do całkowitego przejęcia ich ponoszenia przez system pomocy społecznej. Przyznanie świadczenia w wysokości 310 zł na częściowe dofinansowanie zakupu dwóch par okularów miało podstawy prawne i faktyczne z równoczesnym uwzględnieniem zasady sprawiedliwości społecznej w odniesieniu do innych niż strona wnioskodawców.
Kolegium podzieliło stanowisko organu pierwszej instancji, że ograniczone środki finansowe budżetu Państwa, a w ślad za tym możliwości ośrodków pomocy społecznej są faktem powszechnie wiadomym. Mimo to w miesiącu październiku stronie łącznie przyznano pomoc w wysokości 692,63 zł i uznać należy, że jest to znaczna pomoc dla osoby o dochodzie przekraczającym ustawowe kryterium dochodowe.
W ocenie Kolegium zaskarżona decyzja wydana w ramach uznania administracyjnego i zasługuje na utrzymanie.
Skarżący nie zgodził się ze stanowiskiem Samorządowego Kolegium. W skardze skierowanej do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gliwicach domagał się uchylenia decyzji Samorządowego Kolegium Odwoławczego oraz poprzedzającej ją decyzji pierwszej instancji i przekazania sprawy do ponownego rozpoznania. Skarżący wyjaśnił, że Kolegium powieliło ustalenia i twierdzenia organu pierwszej instancji bez żadnej ich weryfikacji i zbadania czy są one prawidłowe. W jego ocenie twierdzenia organów obu instancji są wadliwe i błędne, a przez to decyzje obarczone są błędami formalnymi, które miały wpływ na wynik sprawy. Podkreślił, iż nie ma możliwości podjęcia pracy zarobkowej i nie jest w stanie utrzymać się z przyznanego zasiłku stałego. Nie może też z tego zasiłku nabyć okularów, a nie ma żadnych środków własnych, by dopłacić różnicę pomiędzy kosztem nabycia okularów a wysokością przyznanej pomocy. Realnie oznacza to brak możliwości zakupu tych okularów, a ich brak znacznie utrudnia mu życie.
W odpowiedzi na skargę Samorządowe Kolegium Odwoławcze wniosło o jej oddalenie podtrzymując argumentację przedstawioną w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji.
Na rozprawie w dniu 15 czerwca 2010 r. pełnomocnik skarżącego podtrzymała jego osobistą skargę, podkreślając, że kwota przyznanego zasiłku specjalnego celowego jest niewystarczająca na zakup okularów.
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach rozpatrując sprawę zważył, co następuje
Zgodnie z art. 1 i 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002r. - Prawo o ustroju sądów administracyjnych (t.jedn. Dz.U. z 2019 r., poz. 2167) sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej. Kontrola ta sprawowana jest pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej. W ramach swej kognicji sąd bada, czy przy wydaniu zaskarżonego aktu nie doszło do naruszenia prawa materialnego i przepisów postępowania. Stosownie do art. 134 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.jedn. Dz.U z 2019 r., poz. 2325), sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy, nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi, oraz powołaną podstawą prawną.
Uwzględnienie skargi następuje w przypadkach przewidzianych w art. 145 § 1 pkt 1 ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi - tj. w przypadku naruszenia prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy, naruszenia prawa dającego podstawę do wznowienia postępowania administracyjnego oraz innego naruszenia przepisów postępowania, jeżeli mogło ono mieć istotny wpływ na wynik sprawy. W przypadkach, gdy zachodzą przyczyny określone w art. 156 Kodeksu postępowania administracyjnego sąd stwierdza nieważność decyzji lub postanowienia (art. 145 § 1 pkt 2 tej ustawy), jeżeli zachodzą przyczyny określone w innych przepisach, sąd stwierdza wydanie decyzji lub postanowienia z naruszeniem prawa. Przedstawiona tutaj regulacja prawna nie pozostawia zatem wątpliwości co do tego, że zaskarżona decyzja lub postanowienie mogą ulec uchyleniu tylko wtedy, gdy organom administracji publicznej można postawić uzasadniony zarzut naruszenia prawa, czy to materialnego, czy to procesowego, jeżeli naruszenie to miało, bądź mogło mieć wpływ na wynik sprawy.
Przedmiotem kontroli Sądu w niniejszej sprawie była decyzja Samorządowego Kolegium Odwoławczego utrzymująca w mocy decyzję organu pierwszej instancji, przyznająca skarżącemu zasiłek celowy specjalny w wysokości 424,83 zł na pokrycie w całości kosztu wykupu leków (114,83zł) oraz w kwocie 310 zł na zakup okularów. Skarżący zaskarżył ją w części dotyczącej przeznaczenia przyznanego zasiłku na zakup dwóch para okularów.
Dokonując oceny zaskarżonej decyzji zgodnie ze wskazanymi powyżej kryteriami Wojewódzki Sąd Administracyjny doszedł do przekonania, iż skarga nie jest zasadna. Skarga nie zasługuje również na jej uwzględnienie z przyczyn, które Sąd obowiązany był wziąć pod uwagę działając z urzędu.
Podstawę materialnoprawną zaskarżonej decyzji stanowiły przepisy ustawy z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej (t.jedn.Dz.U. z 2019 r. poz. 1507 ze zm.). Art. 39 ust. 1 i ust. 2 tej ustawy przewiduje zasiłek celowy przyznawany w celu zaspokojenia niezbędnej potrzeby bytowej, w szczególności na pokrycie części lub całości kosztów zakupu żywności, leków i leczenia, opału, odzieży, niezbędnych przedmiotów użytku domowego, drobnych remontów i napraw w mieszkaniu, a także kosztów pogrzebu. Zasiłek celowy jest świadczeniem pieniężnym zależnym od spełnienia kryterium dochodowego określonego przez ustawodawcę w art. 8 ust. 1 omawianej ustawy, które w przypadku osoby samotnie gospodarującej wynosi 701 zł. Z ustaleń poczynionych przez organy, nie kwestionowanych przez skarżącego w odwołaniu ani w skardze, wynika, że jego dochód przekracza wymienione powyżej kryterium dochodowe i wynosi 715,39 zł. W takiej sytuacji prawidłowo organy rozważyły wniosek skarżącego w kontekście art. 41 pkt 1 cytowanej ustawy, który stanowi, że w szczególnie uzasadnionych przypadkach osobie albo rodzinie o dochodach przekraczających kryterium dochodowe może być przyznany specjalny zasiłek celowy w wysokości nieprzekraczającej odpowiednio kryterium dochodowego osoby samotnie gospodarującej lub rodziny, który nie podlega zwrotowi.
Organ skorzystał z tego przepisu i pomimo przekroczonego kryterium dochodowego przyznał skarżącemu specjalny zasiłek celowy w wysokości 424,83 zł - tj. w kwocie 114,83 zł pokrywającym koszty wykupu leków oraz w kwocie 310 zł – przeznaczony na częściowe pokrycie kosztu zakupu dwóch para okularów korekcyjnych.
Sedno sporu w rozpoznawanej sprowadza się do tego, czy organy prawidłowo postąpiły przyznając skarżącemu specjalny zasiłek celowy tylko częściowo zaspokający jego wniosek o dofinansowanie zakupu dwóch par okularów. W ustalonym stanie faktycznym w odniesieniu do skarżącego organy uznały, że zachodzi szczególnie uzasadniony przypadek, o którym mowa w art. 41 pkt 1omawainej ustawy, ale przy takim uznaniu, kierując się posiadanymi możliwościami finansowymi, przyznały skarżącemu zasiłek tylko na częściowe pokrycie kosztu zakupu okularów, stosowanie do posiadanych możliwości finansowych. Należy zauważyć, że przedmiotowa decyzja ma charakter decyzji uznaniowej. Sądowa kontrola decyzji opartej na uznaniu administracyjnym ogranicza się natomiast wyłącznie do sprawdzenia, czy nie zostały przekroczone jego granice.
Dokonując takiej kontroli skład orzekający uznał, że w niniejszym przypadku takie przekroczenie granic uznania administracyjnego nie wystąpiło. W sprawie wyjaśniona została sytuacja skarżącego oraz wskazane zostały wyraźnie powody zajętego stanowiska i wydanego rozstrzygnięcia. Trudnej sytuacji materialnej skarżącego żaden z organów nie zanegował. Okoliczność ta nie wystarcza jednak do przyznawania zasiłku celowego na zaspokojenie wszystkich zgłaszanych potrzeb czy zaspokajanie ich w oczekiwanej wysokości. Uznaniowy charakter decyzji wydawanej w oparciu o art. 41 pkt 1 ustawy oznacza, że o uwzględnieniu wniosku, poprzez dokonanie określonej oceny danego stanu faktycznego pod kątem występowania w nim owych "szczególnie uzasadnionych przypadków", decyduje wyłącznie organ.
Należy zauważyć, że "szczególnie uzasadnione przypadki" to pojęcie niedookreślone, a stosowanie powyższego przepisu ma charakter ocenny. W świetle art. 41 ustawy o możliwości przyznania świadczenia nie decyduje dochód wnioskodawcy, lecz sytuacja życiowa, w której się znalazł. Sytuacja ta musi zdecydowanie wyraźnie odbiegać od typowych sytuacji osób kwalifikujących się do otrzymania pomocy społecznej przy spełnieniu kryterium dochodowego.
W ocenie Sądu na podstawie analizy materiału dowodowego zgromadzonego w sprawie organy zasadnie uznały, że w przypadku skarżącego wystąpił taki szczególnie uzasadniony przypadek. Prawidłowo jednak jednocześnie zdecydowały, że wobec systematycznej opieki na skarżącym i wobec udzielania mu wszechstronnej pomocy, należy uwzględnić i wziąć pod uwagę nie tylko potrzeby skarżącego ale także posiadane możliwości finansowe miejscowego Ośrodka Rodzinie.
Z dostępnych materiałów dowodowych wynika, że w samym tylko miesiącu październiku 2019 r. skarżącemu udzielono pomoc w postaci przedmiotowego specjalnego zasiłku celowego na realizację - wykup leków oraz dofinansowanie do zakupu okularów w łącznej wysokości 424,83zł (zaskarżona decyzją nr [...]), na zakup posiłku lub żywności w wysokości 150 zł (decyzja nr [...], przyznano zasiłek celowy specjalny w formie bonu towarowego na zakup opału na kwotę 250 zł (decyzja nr [...]) oraz zasiłek w kwocie 18 zł na zakup baterii do aparatu słuchowego (decyzja nr [...]), co łącznie stanowi kwotę 842,83 ł. W powyższego wynika, że pomimo przekroczonego kryterium dochodowego skarżący nie został pozbawiony należnej mu uwagi i opieki miejscowego Ośrodka. Z drugiej jednak strony skarżący musi mieć świadomość, że pomoc społeczna, zgodnie z art. 2 ust. 1 omawianej ustawy jest instytucją polityki społecznej państwa, mającą na celu umożliwienie osobom i rodzinom przezwyciężanie trudnych sytuacji życiowych, których nie są one w stanie pokonać, wykorzystując własne uprawnienia, zasoby i możliwości.
Zadaniem pomocy społecznej jest zapobieganie trudnym sytuacjom życiowym swoich podopiecznych, jednak strony nie mogą liczyć na zaspokajanie wszystkich zgłaszanych potrzeb i powinny współpracować w zakresie przezwyciężania własnych trudności. W tym konkretnym przypadku skarżący powinien we własnym zakresie zaoszczędzić brakujące środki na wykupienie okularów korekcyjnych, względnie poszukać ich zakupu w niższej kwocie.
Nie można bowiem pomijać tego, że organy administracji działają w oparciu o środki finansowe, których wysokość jest ściśle określona. Zatem tylko w tak wyznaczonych granicach muszą i mogą realizować cele powierzone im w ustawie o pomocy społecznej. Z uwagi zaś na szczupłość pozostających w ich dyspozycji środków finansowych są upoważnione do ograniczenia rozmiaru przyznawanych świadczeń, które to świadczenia muszą rozdzielać pomiędzy stale rosnącą liczbę osób wymagających wsparcia. Na tę okoliczność wielokrotnie zwracano uwagę w orzecznictwie sądów administracyjnych (zob. wyroki Naczelnego Sądu Administracyjnego: z dnia 19 czerwca 2007 r. sygn. akt I OSK 1464/2006, z dnia 25 stycznia 2008 r. sygn. akt I OSK 624/07, z dnia 30 października 2018 r. sygn. akt I OSK 2502/18). W sytuacji ograniczonych środków przeznaczanych na cele pomocy społecznej i stale wzrastającej liczby osób ubiegających się o jej uzyskanie, konieczne jest stworzenie gradacji potrzeb tych osób i powiązanie jej z możliwościami finansowymi ośrodków pomocy społecznej.
W tym kontekście należy odnotować, że organ pierwszej instancji wyjaśnił, w jaki sposób dysponuje dostępnymi środkami. Bez wątpienia środki te nie są wystarczające do zaspokojenia wszystkich zgłaszanych potrzeb. Okoliczność ta jest powszechnie znana i w realiach rozpoznawanej sprawy nie wymagała dodatkowego dowodzenia.
W ocenie Sądu z akt administracyjnych wynika, że postępowanie przed organami zostało przeprowadzone w sposób prawidłowy, a w rozpoznawanej sprawie organy obu instancji dokonały prawidłowych ustaleń co do stanu faktycznego oraz w sposób prawidłowy oceniły zebrany w sprawie materiał dowodowy. Motywy podjętych rozstrzygnięć zostały natomiast wystarczająco uzasadnione w decyzjach. Mające zastosowanie w sprawie przepisy prawa materialnego zostały także należycie zinterpretowane i zastosowane. Sąd nie doszukał się też innych naruszeń przepisów prawa materialnego, czy procesowego, które skutkowałyby koniecznością uchylenia zaskarżonych decyzji. W związku z powyższym brak podstaw do tego, aby przyjąć, że organy orzekające w niniejszej sprawie dopuściły się przekroczenia granic uznania administracyjnego, a także aby naruszyły normy prawne wynikające z przepisu art. 41 ustawy o pomocy społecznej.
Mając powyższe na uwadze, Wojewódzki Sąd Administracyjny uznał skargę za niezasadną i na zasadzie art. 151 ustawy Prawo o postępowaniu przez sądami administracyjnymi orzekł jak w sentencji.