Uzasadnienie
Zaskarżonym postanowieniem z dnia [...] nr [...] Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Bielsku-Białej działając na podstawie art. 17, art. 18 i art. 21 ust. 1 ustawy z dnia 12 października 1994 r. o samorządowych kolegiach odwoławczych (tj. Dz. U. z 2018 r., poz. 570) oraz art. 134 w związku z art. 129 § 2 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (t.j. Dz. U. z 2020 r., poz. 256) po rozpatrzeniu odwołania D. D. od decyzji Wójta Gminy G. z dnia [...] nr [...] w sprawie nienależnie pobranego świadczenia wychowawczego, stwierdziło uchybienie terminu do wniesienia odwołania.
Zaskarżone postanowienie zostało wydane w następującym stanie faktycznym i prawnym:
Decyzją z dnia [...] nr [...] Wójt Gminy G. uznał przyznane skarżącemu (informacją z dnia [...] nr [...]) świadczenie wychowawcze na dziecko M. D. za okres od 1 lutego 2020 r. do 30 czerwca 2020r. w łącznej wysokości 2500,00 zł za świadczenie nienależnie pobrane. Ponadto w punkcie 2 tej decyzji organ zobowiązał skarżącego do zwrotu całej nienależnie pobranej kwoty wraz z odsetkami ustawowymi za opóźnienie. Decyzja ta została doręczona skarżącemu w dniu 11 września 2020 r.
Pismem z dnia 2 października 2020 r. skarżący wniósł odwołanie wskazując, że dotyczy ono m.in. wskazanej na wstępie decyzji Wójta Gminy G. z dnia [...]
Wskazanym na wstępie postanowieniem z dnia [...] Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Bielsku-Białej stwierdziło uchybienie do wniesienia odwołania.
Uzasadniając postanowieniem Kolegium nakreśliło najpierw przebieg dotychczasowego postępowania oraz przytoczyło i omówiło podstawę prawną zaskarżonej decyzji.
Kolegium stwierdziło, że decyzja Wójta Gminy z dnia [...] została doręczona skarżącemu w dniu 11 września 2020 r. Tym samym termin do wniesienia odwołania przez skarżącego upłynął w dniu 25 września 2020 r. Wobec zaś złożenia odwołania w siedzibie organu I instancji w dniu 06 października 2020 r., zostało ono złożone po upływie ustawowego terminu do jego skutecznego złożenia. Kolegium zaakcentowało przy tym, że równocześnie z odwołaniem skarżący nie złożył równocześnie wniosku o przywrócenie terminu do jego wniesienia. Ponadto z treści wniesionego odwołania nie wynika wniosek o przywrócenie uchybionego terminu.
Kolegium zwróciło także uwagę na to, że 14-dniowy termin do wniesienia odwołania ma charakter zawity. W konsekwencji wniesienie tego środka zaskarżenia, po jego upływie, jest bezskuteczne, a termin ten nie może być przedłużany. Ponadto rozpoznanie odwołania wniesionego z uchybieniem terminu stanowi rażące naruszenie prawa, gdyż oznaczałoby weryfikację w postępowaniu odwoławczym decyzji ostatecznej, która korzysta z ochrony trwałości.
Kolegium stwierdziło również, w decyzji organu I instancji zawarto prawidłowe pouczenie o terminie i sposobie złożenia odwołania.
W skardze na powyższe postanowienie Kolegium wniesionej w imieniu skarżącego przez fachowego pełnomocnika zarzucono naruszenie art. 9 k.p.a. poprzez jego niezastosowanie skutkujące wydaniem skarżonego postanowienia, pomimo że skarżący nie został prawidłowo poinformowany o terminie do złożenia odwołania od decyzji. Ponadto zarzucono naruszenia art. 77 § 1 k.p.a. poprzez pominięcie twierdzeń skarżącego dotyczących braku poinformowania go o terminie złożenia odwołania od decyzji.
W związku z podniesionymi zarzutami skarżący domaga się uchylenia zaskarżonego postanowienia i rozpoznania odwołania.
W uzasadnieniu skargi pełnomocnik skarżącego wskazał, że decyzją z dnia [...] nr [...] Wójt Gminy G. uchylił prawo do świadczenia wychowawczego przysługującego skarżącemu na syna M. Powodem tego uchylenia był wydany w dniu [...] wyrok rozwodowy, wedle którego syn ma mieszkać z matką.
Ponadto pełnomocnik skarżącego wskazał, że następnie wydana została zaskarżona decyzja z dnia [...] uznająca świadczenie pobrane przez skarżącego na syna "za świadczenie nienależne". Pełnomocnik w następnym akapicie uzasadnienia skargi stwierdził, że: "Wyżej wskazana decyzja została doręczona D. D. dnia 12 września 2020 r. Zaraz po otrzymaniu przedmiotowej decyzji Skarżący D. D. udał się do Urzędu Gminy w G. gdzie pouczono go, iż ma czekać na decyzję w sprawie zwrotu świadczenia wychowawczego."
Dalej pełnomocnik skarżącego wskazał, że w dniu 1 października 2020 r. skarżący otrzymał upomnienie nakazujące mu zapłatę kwoty 2.570,95 zł. i w związku z powyższym w dniu 2 października złożył odwołanie od decyzji z dnia [...] W związku zaś ze złożeniem odwołania Kolegium wydało zaskarżone postanowienie, stwierdzające uchybienie terminu do wniesienia odwołania.
Według pełnomocnika skarżącego pracownicy urzędu gminy nie zastosowali art. 9 k.p.a. i wynikającej z tego przepisu zasady ogólnej, co doprowadziło do uchybienia terminowi na wniesienie odwołania.
Pełnomocnik skarżącego przywołując orzecznictwo sądów administracyjnych zaakcentował także, że organ nie może wykorzystywać błędu lub nieporadności strony, nie uniemożliwiając wyjaśnienia wątpliwości.
Według pełnomocnika skarżącego udowodnienie naruszenia obowiązku informacyjnego przez organ jest wystarczającą podstawą do uchylenia decyzji, choćby decyzja ta formalnie odpowiadała prawu materialnemu.
Ponadto pełnomocnik skarżącego wskazał, że udowodnienie przez stronę naruszenia przez organ obowiązku informowania nie musi się sprowadzać do wykazania tego faktu poprzez przedstawienie pisemnej informacji organu. Zaś skuteczny zarzut naruszenia zasady informowania można postawić, gdy to pracownik właściwy do załatwienia danej sprawy, a nie jakikolwiek pracownik tej instytucji udziela błędnych informacji mających znaczenia dla załatwienia sprawy.
W odpowiedzi na skargę Kolegium wniosło o jej oddalenie, akcentując, że skarżący wraz z odwołaniem nie złożył równocześnie wniosku o przywrócenie terminu. Ponadto z treści odwołania taki wniosek nie wynika. Z treści zaś decyzji organu I instancji wynika prawidłowe pouczenie o terminie i sposobie złożenia odwołania. W pozostałym zakresie organ odwoławczy przedstawił argumentację zbieżną z uzasadnieniem zaskarżonej decyzji.
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach zważył, co następuje
Zgodnie z art. 1 i 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002r. - Prawo o ustroju sądów administracyjnych (t.j. Dz. U. z 2021 r., poz. 137, ze zm.) sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej. Kontrola ta sprawowana jest pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej. W ramach swej kognicji sąd bada, czy przy wydaniu zaskarżonego aktu nie doszło do naruszenia prawa materialnego i przepisów postępowania. Stosownie do art. 134 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U z 2019 r., poz. 2325, t.j. ze zm.) dalej p.p.s.a., sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy, nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi, oraz powołaną podstawą prawną.
Uwzględnienie skargi następuje w przypadkach naruszenia prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy (art. 145 § 1 pkt 1 lit. a) p.p.s.a.), naruszenia prawa dającego podstawę do wznowienia postępowania administracyjnego (art. 145 § 1 pkt 1 lit. b) p.p.s.a.), oraz innego naruszenia przepisów postępowania, jeżeli mogło ono mieć istotny wpływ na wynik sprawy (art. 145 § 1 pkt 1 lit. c) p.p.s.a.). W przypadkach, gdy zachodzą przyczyny określone w art. 156 k.p.a. sąd stwierdza nieważność decyzji lub postanowienia (art. 145 § 1 pkt 2 p.p.s.a.), jeżeli zachodzą przyczyny określone w innych przepisach, sąd stwierdza wydanie decyzji lub postanowienia z naruszeniem prawa. Przedstawiona tutaj regulacja prawna nie pozostawia zatem wątpliwości co do tego, że zaskarżona decyzja lub postanowienie mogą ulec uchyleniu tylko wtedy, gdy organom administracji publicznej można postawić uzasadniony zarzut naruszenia prawa, czy to materialnego, czy to procesowego, jeżeli naruszenie to miało, bądź mogło mieć wpływ na wynik sprawy.
Kontrolując zaskarżone postanowienie w oparciu o wskazane powyżej kryteria Sąd uznał, że skarga nie zasługuje na uwzględnienie. W sprawie nie doszło bowiem do mającego wpływ na wynik sprawy naruszenia przepisów prawa materialnego oraz mogącego mieć wpływ na wynik sprawy naruszenia przepisów prawa procesowego, Tymczasem jedynie takie naruszenie norm procesowych, które mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy, w świetle powyższych przepisów p.p.s.a. daje podstawę do uchylenia zaskarżonego postanowienia.
Sąd rozpoznał skargę na posiedzeniu niejawnym w trybie uproszczonym, stosownie do brzmienia art. 119 pkt 3 p.p.s.a. Zgodnie z tym przepisem sprawa może być rozpoznana w trybie uproszczonym, jeżeli przedmiotem skargi jest postanowienie wydane w postępowaniu administracyjnym, na które służy stronie zażalenie albo kończące postępowanie, a także postanowienie rozstrzygające sprawę co do istoty oraz postanowienia wydane w postępowaniu egzekucyjnym i zabezpieczającym, na które służy zażalenie.
Przedmiotem kontroli w rozpoznawanej sprawie jest postanowienie Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Bielsku-Białej z dnia [...]., stwierdzające uchybienie przez skarżącego terminu do wniesienia odwołania od decyzji organu I instancji z dnia [...] uznającej świadczenie wychowawcze pobrane przez skarżącego za nienależnie pobrane oraz zobowiązującej skarżącego do zwrotu całej nienależnie pobranej kwoty.
W kontekście wskazania przedmiotu kontroli sprawowanej przez Sąd w rozpoznawanej sprawie należy zwrócić uwagę, że w dniu [...] Kolegium wydało wobec skarżącego dwa postanowienia stwierdzające uchybienie terminu do wniesienia odwołania.
Postanowieniem nr [...] Kolegium stwierdziło uchybienie terminu do wniesienia odwołania od decyzji organu I instancji z dnia [...] nr [...] w której organ ten uznał przyznane skarżącemu (informacją z dnia 18 lipca 2019 r.) świadczenie wychowawcze na syna skarżącego za okres od 1 lutego 2020 r. do 30 czerwca 2020r. w łącznej wysokości 2500,00 zł za świadczenie nienależnie pobrane i jednocześnie zobowiązał skarżącego do zwrotu całej nienależnie pobranej kwoty.
Natomiast postanowieniem nr [...] Kolegium stwierdziło uchybienie terminu do wniesienia odwołania od decyzji organu I instancji z dnia [...] nr [...] w sprawie uchylenia prawa do świadczenia wychowawczego na syna skarżącego.
W skardze wniesionej w imieniu skarżącego przez fachowego pełnomocnika będącego radcą prawnym wskazano na wstępie, że przedmiotem zaskarżenia jest postanowienie Kolegium nr [...]. Jednak z uzasadnienia skargi jednoznaczne wynika, że kwestionowanym w skardze postanowieniem jest postanowienie nr [...].
Mając na względzie powyższe Sąd uznał, że przedmiotem zaskarżenia, a zarazem kontroli sądowoadministracyjnej jest w niniejszej sprawie postanowienie Kolegium nr [...] stwierdzające uchybienie terminu do wniesienia odwołania od decyzji organu I instancji z dnia [...] Takie oznaczenie przedmiotu zaskarżenia znalazło się także w odpowiedzi na skargę, wniesionej przez Kolegium oraz w pismach kierowanych przez Sąd w toku postępowania sądowoadministracyjnego do pełnomocnika skarżącego, co nie spotkało się ze sprzeciwem ze strony tegoż pełnomocnika.
Zaskarżone postanowienie Kolegium zostało wydane na podstawie art. 134 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. kodeks postępowania administracyjnego (obecnie: t.j. Dz.U. z 2021 r. poz. 735, dalej w skrócie jak dotychczas "k.p.a.".). Zgodnie z tym przepisem organ odwoławczy stwierdza w drodze postanowienia niedopuszczalność odwołania oraz uchybienie terminu do wniesienia odwołania.
Powołany przepis obliguje organ odwoławczy do przeprowadzenia postępowania wstępnego, w ramach którego podejmowane są czynności mające na celu ustalenie, czy odwołanie jest dopuszczalne, oraz czy zostało wniesione z zachowaniem terminu. Stwierdzenie zaistnienia przyczyny wskazującej na niedopuszczalność wniesionego odwołania, czy też stwierdzenie jego wniesienia po terminie, zobowiązuje organ do wydania rozstrzygnięcia, o którym mowa w art. 134 k.p.a., a więc postanowienia o stwierdzeniu niedopuszczalności odwołania lub o stwierdzeniu uchybienia terminu do jego wniesienia. Treść art. 134 k.p.a. została sformułowana w sposób jasny, kategoryczny i bezwarunkowy. Stwierdzenie niedotrzymania terminu do złożenia środka zaskarżenia nie zależy od uznania organu odwoławczego, gdyż obowiązek taki wynika wprost z ustawy. Po stwierdzeniu niedotrzymania terminu do złożenia odwołania organ odwoławczy nie może już merytorycznie rozpatrzyć odwołania, ale ma obowiązek wydania postanowienia, stwierdzającego uchybienie terminowi. W takiej sytuacji merytoryczne rozpatrzenie środka odwoławczego prowadziłoby do wydania decyzji dotkniętej wadą nieważności (tj. rażącym naruszeniem prawa w rozumieniu art. 156 § 1 pkt 2 k.p.a.)
W realiach rozpoznawanej sprawy dla oceny prawidłowości kontrolowanego postanowienia Kolegium, stwierdzającego uchybienie terminu do wniesienia odwołania kluczowe znaczenie ma ustalenie daty, w której rozpoczął się bieg terminu na wniesienie odwołania tj. daty doręczenia decyzji organyu I instancji z dnia [...] Według ustaleń Kolegium decyzja ta została doręczona skarżącemu w dniu 11 września 2020 r. Wskazana przez Kolegium data doręczenia wynika jednoznacznie ze znajdującego się w aktach administracyjnych zwrotnego potwierdzenia odbioru (karta 18 akt administracyjnych). Oznacza to, że 14 dniowy termin na wniesienie odwołania upłynął w dniu 25 września 2020 r.
Tymczasem, jak wynika z pieczęci urzędu pocztowego na znajdującej się w aktach sprawy koperty, w której przesłane zostało odwołanie skarżącego, przesyłka polecona zawierająca to odwołanie została nadana w dniu 2 października 2020 r. Zdaniem Sądu nie budzi więc żadnych wątpliwości to, że odwołanie od decyzji organu I instancji z dnia [...] zostało złożone z uchybieniem 14 dniowego terminu na jego wniesienie. Kolegium prawidłowo ustaliło zarówno datę, w której doręczono decyzję organu I instancji z dnia [...] oraz datę, w której skarżący wniósł odwołanie i w odniesieniu do tak ustalonego stanu faktycznego sprawy prawidłowo zastosowało art. 134 w związku z art. 129 § 2 k.p.a.
Sama zresztą okoliczność uchybienia terminu nie jest kwestionowana w skardze. Wadliwości zaś postanowienia organu odwoławczego pełnomocnik skarżącego upatruje w działaniu pracownika organu I instancji, który miał pouczyć skarżącego o konieczności oczekiwania na decyzję w sprawie zwrotu świadczenia wychowawczego, co, jak należy wnioskować, doprowadziło do tego, że 14 dniowy termin na wniesienie odwołania nie został przez skarżącego dotrzymany. Sformułowany na tym tle zarzut skargi dotyczący naruszenia art. 9 k.p.a. i wynikającej z niej zasady informowania nie mógł jednak odnieść skutku wobec jego bezzasadności. Należy bowiem zaakcentować, że w decyzji organu I instancji z dnia [...] zawarte zostało jednoznaczne pouczenie o 14 dniowym terminie na wniesienie odwołania.
Należy jednocześnie zaakcentować, że sytuacja, w której skarżący pomimo takiego pisemnego pouczenia nie wnosi w terminie odwołania, polegając, według twierdzeń jego pełnomocnika, na dodatkowej informacji przekazanej przez pracownika organu I instancji uzyskanej już po doręczeniu decyzji, mogłaby co najwyżej być rozważana jako okoliczność przemawiająca za przywróceniem terminu do wniesienia odwołania. Niemniej przywrócenie terminu mogło się odbyć wyłącznie na wniosek skarżącego złożony wraz z odwołaniem. Takiego jednak wniosku skarżący nie złożył.
Ponadto jak słusznie zauważyło Kolegium z treści odwołania nie wynikają okoliczności, z których można byłoby wywieść wolę skarżącego złożenia wniosku o przywrócenie terminu do wniesienia odwołania. Co prawda, w odwołaniu zawarte jest stwierdzenie skarżącego o następującej treści: "Po otrzymaniu pierwszego pisma z GOPS G., osobiście stawiłem się w przedmiotowej placówce aby uzyskać informację dotyczącej powyższej sprawy. Zostałem poinformowany że mam czekać na kolejne pisma tj. decyzje w sprawie zwrotu 500+." Jednak jak wynika z części nagłówkowej odwołania, w którym wymienione zostały daty i sygnatury pismo oraz decyzji doręczonych kolejno skarżącemu, "pierwsze pismo" datowane jest na dzień 20 lipca 2020 r. Z akt sprawy wynika przy tym, że pismo o podanej dacie i sygnaturze jest zawiadomieniem o wszczęciu postępowania w sprawie uchylenia prawa do świadczenia wychowawczego przyznanego informacją z dnia 18 lipca 2019 r. (karta 10 akt administracyjnych).
Skoro więc, jak napisano w odwołaniu, po otrzymaniu tego pierwszego pisma, będącego zawiadomieniem o wszczęciu postępowania, skarżący uzyskał informację, że w dalszej kolejności wydana zostanie decyzja w sprawie zwrotu świadczenia, to już z samej zasady okoliczność ta, jako poprzedzająca wydanie decyzji z dnia [...] o zwrocie świadczenia, nie mogła być brana pod uwagę przy ocenie zachowania skarżącego, które miało miejsce już po doręczeniu mu tej decyzji. W konsekwencji przywołanie tej okoliczności w odwołaniu nie dawało organowi odwoławczemu podstaw do prowadzenia dodatkowego postępowania wyjaśniającego w celu ustalenia, czy pomimo braku w odwołaniu wniosku o przywrócenie terminu, intencją skarżącego jest złożenie takiego wniosku.
Dostrzec ponadto należy istotną rozbieżność pomiędzy zawartymi w odwołaniu twierdzeniami skarżącego, dotyczącymi pouczenia go o konieczności oczekiwana na decyzję o zwrocie świadczenia, a okolicznościami, które w tym zakresie przedstawił pełnomocnik skarżącego w uzasadnieniu skargi. W uzasadnieniu skargi pełnomocnik wskazuje bowiem, że pouczenie o konieczności oczekiwania na decyzję o sprawie zwrotu świadczenia wychowawczego skarżący otrzymał zdecydowane później, niż wskazał to sam skarżący w odwołaniu. Z uzasadnienia skargi wynika bowiem, że takie pouczenie skarżący otrzymał już po doręczeniu w dniu 12 września 2020 r. decyzji.
Zauważyć przy tym należy, że jak wynika z akt sprawy, doręczenie to dotyczyło właśnie decyzji o zwrocie świadczenia (błędnie przy tym pełnomocnik podał datę doręczenia na 12 września 2020 r., gdyż nastąpiło to w dniu 11 września 2020 r.). W kontekście zarzutów skargi nie sposób więc dać wiary, że ustne pouczenie skarżącego, które według jego pełnomocnika miało być dokonane dopiero po doręczeniu decyzji o zwrocie świadczenia dotyczyło konieczności oczekiwania właśnie na tę decyzję. Z pośród tych dwóch rozbieżnych wersji, w ocenie Sądu, za bardziej wiarygodną uznać należało tą przedstawioną w odwołaniu, zwłaszcza, że koresponduje ona ze znajdującym się w aktach sprawy złożonym w dniu 21 sierpnia 2020 r. oświadczeniem skarżącego. Według treści odwołania to oświadczenie zostało złożone przez skarżącego po pouczeniu go o konieczności oczekiwania na decyzję o zwrocie świadczenia, co wyklucza aby wspomniane pouczenie nastąpiło po doręczeniu decyzji z dnia [...] w przedmiocie m.in. zwrotu tego świadczenia.
Skoro zatem ustne pouczenie skarżącego o konieczności oczekiwania na decyzję o zwrocie świadczenia wychowawczego nastąpiło przed wydaniem tej decyzji, to pozostawało ono bez wpływu zarówno na zaistnienie przesłanek do przywrócenia terminu do wniesienia odwołania, a przede wszystkim na bieg terminu do wniesienia tego odwołania. Wyznacznikiem dla tego ostatniego jest wspomniane już powyżej jednoznaczne pouczenie zawarte w decyzji z dnia [...] które świadczy o prawidłowej realizacji przywołanej w skardze zasady informowania, wynikającej z art. 9 k.p.a.
Na marginesie należy dostrzec, że okoliczność dotycząca pouczenia skarżącego co do konieczności oczekiwania na decyzję o zwrocie mogłaby mieć potencjalne znaczenie przy ocenie zachowania terminu do wniesienia odwołania od decyzji uchylającej prawo do świadczenia. Jednak wydane w odniesieniu do tej decyzji postanowienie o uchybieniu terminu, nie zostało zakwestionowane przez skarżącego i nie podlega kontroli w ramach rozpoznawanej sprawy.
Mając na względzie przedstawione dotychczas rozważania Sąd nie dopatrzył się naruszeń prawa w kontrolowanym postanowieniu, które w świetle cytowanego na wstępie art. 145 § 1 p.p.s.a. dawałyby podstawy do uchylenia zaskarżonego rozstrzygnięcia Kolegium i dlatego na podstawie art. 151 p.p.s.a. skarga została oddalona.