Uzasadnienie
J.M. został wezwany do uiszczenia brakującej części wpisu od skargi w kwocie 1900 zł. W odpowiedzi skarżący, na druku urzędowego formularza, zwrócił się o zwolnienie od kosztów sądowych. Z treści formularza wynika, że wnioskodawca nie posiada żadnego majątku ani też jakichkolwiek źródeł dochodu. Wobec tego referendarz sądowy zobowiązał stronę do udzielenia wyjaśnień odnośnie źródeł utrzymania oraz miejsca pobytu, a także nadesłania dokumentów wykazujących poziom wydatków na utrzymanie się i zajęć dokonanych na poczet zaległości względem urzędu skarbowego, a których wspomniano we wniosku. W wyznaczonym terminie strona zadośćuczyniła temu wezwaniu. Wnioskodawca wyjaśnił, że zamieszkuje u swojej córki, która wraz z jego synem pokrywa koszty utrzymania skarżącego. Jego małżonka jest osobą bezrobotną, pozbawioną prawa do zasiłku (co zostało udokumentowane stosownym zaświadczeniem). J. M. przedstawił również dokumenty świadczące o zajęciach dokonywanych przez komornika celem zabezpieczenia roszczeń o zapłatę należności publicznoprawnych.
Rozpoznając wniosek o przyznanie prawa pomocy zważono co następuje:
Przepis art. 199 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz.1270 ze zm. – zwana dalej P.p.s.a.) konstytuuje zasadę odpłatności postępowania sądowoadministracyjnego. Wyjątkiem od niej jest możliwość przyznania prawa pomocy, które stosownie do treści art. 245 § 1 ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi może zostać przyznane stronie w zakresie całkowitym lub częściowym.
Przyznanie prawa pomocy w postaci zwolnienia od kosztów sądowych może nastąpić wobec osoby fizycznej, która wykaże że nie jest w stanie ponieść kosztów postępowania sądowego bez uszczerbku w utrzymaniu swoim oraz swojej rodziny (art. 246 § 1 pkt 2 P.p.s.a.).
W pierwszej kolejności zauważyć trzeba, że możliwość skorzystania z prawa pomocy jest uwarunkowana od tego, czy strona w należyty sposób wykaże, iż nie jest w stanie ponieść wydatków związanych z tym postępowaniem w całości lub w części. Nieprzypadkowo bowiem ustawodawca w art. 246 § 1 pkt 2 P.p.s.a. posłużył się zwrotem "wykaże". Oznacza to, że to na osobę ubiegającą się o przyznanie prawa pomocy został przerzucony ciężar przedstawienia swojej sytuacji materialnej w taki sposób, aby przekonać o zasadności złożonego wniosku. Instrumentem służącym wyjaśnieniu wątpliwości w tym zakresie jest wezwanie, o którym mowa w art. 255 P.p.s.a. Uzyskanie dodatkowego oświadczenia strony lub dokumentów źródłowych dotyczących jej stanu majątkowego w trybie art. 255 P.p.s.a. służy uzupełnieniu stanu wiedzy sądu o sytuacji strony (por. postanowienie NSA z dnia 28 stycznia 2009 r. sygn. akt II GZ 332/08 – System Informacji Prawniczej Lex nr 551914).
Konsekwencją uchylenia się od tego obowiązku lub udzielenia niekompletnych informacji może być odmowa przyznania prawa pomocy (tak orzekł NSA w postanowieniu z dnia 30 lipca 2009 r. sygn. akt I FZ 180/09 – Lex nr 552208 i w postanowieniu z dnia 28 lipca 2009 r. sygn. akt I OZ 744/09 – Lex nr 552504).
Przedstawione przez skarżącego dokumenty oraz udzielone wyjaśnienia bezsprzecznie wskazują na to, iż znajduje się on w trudnej sytuacji materialnej. Nie uzyskuje bowiem żadnego dochodu jak również nie dysponuje majątkiem, którego zbycie mogłoby stanowić źródło takiego dochodu. W tej sytuacji poza zasięgiem możliwości finansowych strony pozostaje uiszczenie brakującej części wpisu od skargi, tj. kwoty 1900 zł. Stąd zdecydowano, że wniosek J. M. zasługuje na uwzględnienie w tej części.
Trzeba jednakże pamiętać, ze strona w praktyce nie ponosi żadnych wydatków, pozostając na utrzymaniu syna i córki. Równocześnie brak jest jakichkolwiek informacji na temat stanu majątkowego i dochodów tych osób. W rozpoznawanej sprawie są one o tyle istotne, że skarżący mógłby skorzystać ze wsparcia bliskich w tym zakresie i częściowo pokryć koszty związane z postępowaniem sądowym, co nawiasem mówiąc już uczynił, wpłacając 100 zł tytułem wpisu od skargi. Pamiętać bowiem trzeba, że ustawa z dnia 25 lutego 1964 r. Kodeks rodzinny i opiekuńczy (Dz. U. z dnia 5 marca 1964 r. Nr 649, poz. 59 ze zm.) ustanawia generalne zasady wspierania się przez członków rodzin, w tym rodziców i dzieci (art. 87 tej ustawy).
Należy zatem oczekiwać, iż w sytuacji braku możliwości wygospodarowania środków na pokrycie kosztów postępowania sądowego wnioskodawca w pierwszej kolejności winna poszukiwać wsparcia u członków swojej rodziny, a dopiero później, gdyby pomoc ta okazała się niewystarczająca – zwrócić się o zwolnienie go z kosztów sądowych w całości. Trudno bowiem oczekiwać, że to Skarb Państwa jest zobowiązany wspierać osoby znajdujące się w trudnej sytuacji materialnej, podczas gdy maja one członków rodziny mogących im pomóc.
Z powyższych względów, w oparciu o art. 245 § 1 i § 3 P.p.s.a. w zw. z art. 246 § 1 pkt 2 tej ustawy, działając na podstawie art. 258 § 1 i § 2 pkt 7 P.p.s.a. w związku z § 3 tego przepisu orzeczono jak w sentencji postanowienia.