Uzasadnienie
Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Bielsku-Białej (dalej: Kolegium) decyzją z dnia [...] r. nr [...] utrzymało w mocy decyzję Prezydenta Miasta B. z dnia [...] r. [...] w sprawie odmowy udzielenia B. M. pomocy w postaci zasiłku celowego na zakup żywności.
Decyzja zapadła w następującym stanie faktycznym i prawnym.
W dniu 3 września 2020r. B. M. (dalej: strona) złożył wniosek w którym, zwrócił się m.in. o udzielnie pomocy w formie zasiłku celowego na zakup żywności. Jak ustalono w trakcie postępowania, strona jest osobą bezdomną. Od [...] 2019 r. przebywa w Szpitalu [...] w S. Decyzją nr [...] z dnia [...]r. została objęta pomocą w formie zasiłku okresowego od lipca 2020r. do sierpnia 2020r. w kwocie 300,30zI miesięcznie. Ponadto spełnia kryterium dochodowe ustalone w art. 8 ust.1 ustawy o pomocy społecznej (dalej: u.p.s.).
Zgodnie z art. 3 ust. 3 i 4 u.p.s., "rodzaj i rozmiar świadczenia powinny być odpowiednie do okoliczności uzasadniających udzielenie pomocy", natomiast "potrzeby życiowe osób i rodzin korzystających z pomocy powinny zostać uwzględnione jeżeli odpowiadają celom i mieszczą się w możliwościach pomocy i społecznej". W toku prowadzonego postępowania ustalono, że za pobyt w szpitalu strona nie ponosi odpłatności, natomiast ma zabezpieczony pobyt całodobowy oraz całodzienne wyżywienie. Ponadto, odrębną decyzją ponownie objęto stronę pomocą w formie zasiłku okresowego. W tej sytuacji swoje potrzeby może ona zabezpieczyć z przyznanej formy pomocy. Wobec tego w. decyzją z dnia [...]r. organ I instancji odmówił przyznania stronie pomocy w formie zasiłku celowego na zakup żywności.
Od powyższej decyzji odwołanie złożyła strona podnosząc, iż przyznawana pomoc jest bardzo uboga i niewystarczająca. Żywność w szpitalu jest podawana w małej ilości. Nie ma również właściwej ilości lekarstw i środków higienicznych. Jest pozbawiona paczek z zewnątrz. Brakujące rzeczy może jedynie zakupić w sklepie, a na to brak mu środków. Uważa, że powinna zostać przyznana jej pomoc, bowiem znajduje się w trudnej sytuacji materialnej.
Kolegium utrzymało w mocy rozstrzygnięcie organu I instancji podzielając jego stanowisko co do braku podstaw do przyznania zasiłku celowego.
W uzasadnieniu swojej decyzji organ II instancji podniósł w szczególności to, że ustawa o pomocy społecznej pozostawia uznaniu organu sposób rozstrzygania sprawy o przyznanie zasiłku celowego. Organ pomocy społecznej może zatem przyznać zasiłek celowy, lecz nie jest do tego zobligowany. Nawet spełnienie wszystkich ustawowych przesłanek nie obliguje organu do przyznania pomocy we wnioskowanej formie.,
Organ I instancji, zdaniem Kolegium, prowadząc postępowanie nie przekroczył granic uznania administracyjnego. Strona spełnia kryterium dochodowe ustalone w art. 8 ust. 1 ustawy o pomocy społecznej. Jednakże zdaniem pomocy społecznej jest wspieranie osób i rodzin w wysiłkach zmierzających do zaspokojenia niezbędnych potrzeb i umożliwienia im życia w warunkach odpowiadających godności człowieka. Zapewne żywność jest podstawową i niezbędną potrzeba życiową. Tą potrzebę Pan B. M. ma zapewnioną w szpitalu. Odwołujący nie ponosi kosztów pobytu w Szpitalu. Przebywa w nim od ponad roku. Ma przyznany zasiłek okresowy na okres od 1 września 2020r. do 3 grudnia 2020r. Kolegium zauważa, iż zasiłek okresowy jest przyznawany stronie regularnie.
Zatem zdaniem Kolegium, strona przebywa w placówce zapewniającej całodobowe utrzymanie i nie ponosi żadnych opłat za pobyt, posiada wszystkie podstawowe środki niezbędne do życia i nie jest obciążana żadnymi stałymi wydatkami, które wpływałyby na zmniejszenie posiadanych zasobów finansowych w postaci wypłacanego zasiłku okresowego. Zatem wykorzystując własne możliwości, a więc korzystając z zasiłku okresowego, jest w stanie we własnym zakresie zabezpieczyć swoje pozostałe potrzeby związane z zakupem środków czystości czy też dodatkową żywnością.
W skardze z 23 listopada 2020 r. B. M. (dalej: skarżący) podnosi, że wbrew temu, co twierdzi Szpital tak wyżywienie jak i zaopatrzenie w środki higieniczne nie jest wystarczające. Żywność, jak pisze, jest niezdatna do spożycia. Szpital nie zapewnia środków higieny osobistej. Natomiast pieniądze pochodzące z zasiłku jest zmuszony wydawać na inne cele, takie jak opłacenie rachunków za telefon, za listy kierowane do rodziny, sąsiadów i adwokatów. Ponadto jest zmuszony pomagać rodzicom, którzy zostali sami i żyją ze skromnej emerytury, a jego ojciec jest bardzo poważnie chory.
W odpowiedzi na skargę Kolegium wniosło o jej oddalenie, podtrzymując stanowisko zawarte w zaskarżonej decyzji.
Ustanowiony w sprawie pełnomocnik z urzędu w piśmie z 10 maja 2021 r. podnosi, że fakt przebywania skarżącego w szpitalu, w którym zaspakajane są jego potrzeby, ale warunki socjalno-bytowe pozostawiają wiele do życzenia, nie powinien skutkować jego dyskryminacją. Ma prawo do zakupu dodatkowych porcji jedzenia czy środków higienicznych jeśli te, które otrzymuje są dla niego niewystarczające.
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach zważył, co następuje
Skarga nie zasługuje na uwzględnienie, przy czym z innych względów aniżeli wskazane przez organ II instancji.
Zaskarżona decyzja została podjęta na podstawie art. 39 ust. 1 ustawy z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej (t.j. Dz.U. z 2020 r., poz. 1876, dalej: u.p.s.).zgodnie z którym zasiłek celowy może być przyznany w celu zaspokojenia niezbędnej potrzeby bytowej. Zasiłek celowy może być przyznany w szczególności na pokrycie części lub całości kosztów zakupu żywności, leków i leczenia, opału, odzieży, niezbędnych przedmiotów użytku domowego, drobnych remontów i napraw w mieszkaniu, a także kosztów pogrzebu (ust. 2).
Konstrukcja przepisu zamieszczonego w art. 39 ust. 1 u.p.s. jest dosyć szczególna, bowiem zawiera on upoważnienie dla właściwego organu administracji publicznej do podjęcia rozstrzygnięcia o charakterze uznaniowym (w celu zaspokojenia niezbędnej potrzeby bytowej "może być przyznany zasiłek celowy") i jednocześnie wiąże go ze spełnieniem przesłanki w postaci "zaspokojenia niezbędnej potrzeby bytowej".
Odwołując się do powszechnie akceptowanego w doktrynie oraz orzecznictwie sądów administracyjnych, model decyzyjnego stosowania prawa (opartego o sądowy model stosowania prawa) uznanie administracyjne ma miejsce dopiero na etapie podejmowania decyzji, natomiast wykładni pojęć niedookreślonych organ dokonuje na etapie wyjaśniania (ustalania) stanu prawnego sprawy, w tym treści norm stanowiących podstawę prawną decyzji. W konsekwencji zatem dopiero po ustaleniu spełnienia przesłanek wynikających z prawa materialnego, w tym przypadku przesłanki w postaci "zaspokajania niezbędnych potrzeb bytowych", właściwy organ będzie uprawniony do przejścia do ostatniego etapu procesu stosowania prawa materialnego, w tym przypadku etapu "uznaniowego".
Spełnienie tej przesłanki wymaga zaistnienia dwu okoliczności: po pierwsze – stanu "niezbędnej potrzeby bytowej"; po wtóre – potrzeba ta ma być "niezaspokojona". Obie te okoliczności muszą zaistnieć łącznie, aby właściwy organ mógł uznaniowo orzekać w spawie zasiłku celowego.
W sytuacji, w której nie zachodzi konieczność zaspokojenia tego rodzaju potrzeby ostatni etap stosowania prawa w konkretnym przypadku będzie miał w istocie charakter "związany" w tym sensie, że brak spełnienia podstawowej przesłanki warunkującej uznaniowe przyznanie zasiłku celowego skutkuje koniecznością podjęcia decyzji odmownej.
"Niezbędna potrzeba życiowa", jak przyjmuje się w doktrynie oraz orzecznictwie, to potrzeba, bez zaspokojenia której osoba nie może egzystować - potrzeba związana z codziennym funkcjonowaniem każdego człowieka i niezbędna do normalnej, godnej egzystencji na poziomie elementarnym; taka, która jest niezbędna do normalnej egzystencji osoby ubiegającej się o przyznanie zasiłku, w warunkach odpowiadających godności człowieka; taka, bez zaspokojenia której osoba nie może egzystować, zagrożone są warunki jej istnienia, a w szczególności życie lub zdrowie (por. m.in. wyrok NSA w z dnia 18 czerwca 2020 r. I OSK 1067/19, LEX nr 3078361). Nie budzi wątpliwości, że do kręgu niezbędnych potrzeb życiowych należy żywność, a tym samy wystąpienie o zasiłek celowy na zakup żywności znajduje uzasadnienie.
Natomiast, zdaniem Sądu, tak rozumiana niezbędna potrzeba bytowa w przypadku skarżącego, który przebywając w szpitalu ma zapewnione całodzienne wyżywienie, jest zaspokojona. Skarżący temu nie zaprzecza, wskazuje jedynie na złą jakość tego wyżywienia. To nie jest zatem problem niezaspokojenia niezbędnej potrzeby, ale zaspokojenia jej w sposób niezgodny z jego oczekiwaniem, a być może nawet.z obowiązującymi w tym zakresie standardami. W każdym razie zastrzeżenia tego rodzaju nie mogą być rozpatrywane w ramach postępowania zmierzającego do przyznania zasiłku celowego, ale na innej drodze (np. skarga do organów zakładu administracyjnego).
Wobec tego nie zaistniała okoliczność w postaci "niezaspokojenia" niewątpliwej potrzeby bytowej i stąd brak było podstaw do orzekania w kwestii przyznania zasiłku celowego dla skarżącego.
Kontrolowana przez Sąd decyzja o odmowie przyznania zasiłku celowego skarżącemu była prawidłowa co do samego rozstrzygnięcia, natomiast jako nieprawidłową (nietrafną) trzeba ocenić argumentację zawartą w uzasadnieniu. Argumentacja zmierzała do wykazania, iż negatywna decyzja w przedmiotowej sprawie mieści się w ramach uznania administracyjnego (nie narusza granic uznania) przysługującego organowi, podczas gdy właściwą podstawą było niespełnienie przesłanki warunkującej przejście do etapu rozstrzygania, na którym organ mógł korzystać z kompetencji uznaniowej.
W tym stanie rzeczy skarga podlega oddaleniu na podstawie art. 151 p.p.s.a.