Uzasadnienie
Decyzją z dnia 22 lutego 2023 r. nr [...], wydaną z upoważnienia Prezydenta Miasta Z. (dalej: "organ pierwszej instancji"), na podstawie art. 2 ustawy z dnia 5 sierpnia 2022 r. o dodatku węglowym (Dz. U. z 2022 r., poz. 1692 z późn. zm.) odmówiono J. T. (dalej: "Strona", "Skarżący") przyznania prawa do dodatku węglowego.
W uzasadnieniu, po przywołaniu brzmienia art. 2 ust. 1, ust. 15c-15e, ust. 15g ustawy o dodatku węglowym, organ podał, że wskazane przez Stronę w treści wniosku o przyznanie dodatku węglowego źródło ogrzewania (piec kaflowy) nie zostało wpisane do Centralnej Ewidencji Emisyjności Budynków. Od Zarządcy budynku Z. Sp. z o.o. organ uzyskał informację, iż zgodnie z złożoną przez Stronę deklaracją, lokal ogrzewany jest kotłem na paliwo stałe. Dalej podał, iż organ próbował dwukrotnie przeprowadzić wywiad środowiskowy celem sprawdzenia stanu faktycznego i ewentualnego sporządzenia deklaracji CEEB i skorygowania wskazanego źródła ogrzewania. Wywiadu nie udało się jednak przeprowadzić, co skutkowało odmową przyznania prawa do dodatku węglowego.
Na skutek wniesionego odwołania Samorządowe Kolegium Odwoławcze decyzją z dnia 12 grudnia 2022 r. Nr SKO.PSW/41.5/883/2022/20405 uchyliło zaskarżoną decyzję i przekazało sprawę do ponownego rozpatrzenia.
W toku ponownie prowadzonego postępowania organ wyznaczył termin przeprowadzenia wywiadu na dzień 13 stycznia 2023 r., przychylając się do prośby Strony organ wyznaczył kolejny termin przeprowadzenia wywiadu na dzień 2 lutego 2023 r., w tym dniu nikogo jednak nie zastano w lokalu. Organ przychylił się również do kolejnej prośby Strony i wyznaczył nowy termin wywiadu na dzień 22 lutego 2023 r. W związku z tym, że wskazane przez Stronę źródło ogrzewania nie zostało zgłoszone w terminie do 11 sierpnia 2022 r. do CEEB oraz wielokrotnie nie udało się przeprowadzić wywiadu, organ postanowił odmówić przyznania prawa do dodatku węglowego.
Decyzja została doręczona Stronie w dniu 8 marca 2023 r.
W odwołaniu od opisanej wyżej decyzji, wniesionym dnia 10 marca 2023 r., Skarżący wyraził niezadowolenie z zapadłego rozstrzygnięcia. Wskazał, że odczuwa odmowę przyznania dodatku węglowego jako obrazę wymierzoną przez pracowników organu. Zwrócił uwagę, że jest osobą całkowicie niezdolną do pracy, posiada umiarkowany stopień niepełnosprawności przyznany na stale.
Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Katowicach, po rozpoznaniu odwołania, decyzją z dnia 14 kwietnia 2023 r. nr SKO.PSW/41.5/2129/2023/7292, na podstawie art. 138 § 1 pkt 1 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (tekst jedn. Dz. U. z 2023 r., poz. 775 z późn. zm., dalej: "k.p.a.") oraz art. 2 ustawy z dnia 12 października 1994 r. o samorządowych kolegiach odwoławczych (tekst jedn. Dz. U. z 2018 r., poz. 570), utrzymało w mocy zaskarżoną decyzję.
W uzasadnieniu organ odwoławczy przedstawił dotychczas przeprowadzone w sprawie czynności, a następnie zwrócił uwagę na złożoną w dniu 5 sierpnia 2022 r. przez Z. SP. z o.o. deklarację obejmującą lokal nr [...], oraz kolejne próby organu skontaktowania się ze Skarżącym celem przeprowadzenia wywiadu środowiskowego. Przywołał również normatywną podstawę rozstrzygnięcia.
Organ odwoławczy stwierdził, iż w aktach sprawy brak jest wywiadu środowiskowego, o którym mowa w art. 2 ust. 15g ustawy o dodatku węglowym, który pozwala na orzekanie w sprawie wnioskowanego dodatku w sytuacji uchybienia terminowi do złożenia deklaracji do CEEB oraz daje możliwość dokonania ustaleń w przedmiocie faktycznego głównego źródła ogrzewania w lokalu mieszkalnym zajmowanym przez stronę i wyjaśnienia rozbieżności pomiędzy wnioskiem o wypłatę dodatku węglowego a treścią wpisu do CEEB.
Zdaniem Kolegium, gdyby strona faktycznie oczekiwała przyznania dodatku węglowego, co nierozerwalnie wiąże się z koniecznością przeprowadzenia wywiadu środowiskowego, to miała po temu realne możliwości stworzone przez organ pierwszej instancji. Strona jednak swoją nieobecnością w wyznaczonych terminach uniemożliwiła przeprowadzenia wywiadu, co należy utożsamiać z odmową jego przeprowadzenia.
Decyzja została doręczona Stronie w dniu 28 kwietnia 2023 r.
Z rozstrzygnięciem nie zgodził się Skarżący wnosząc w dniu 2 maja 2023 r. skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gliwicach.
W uzasadnieniu skargi sformułował tożsame stanowisko z przedstawionym na etapie złożonego odwołania. Skarżący wniósł o zmianę zaskarżonej decyzji i przyznanie świadczenia. Nadto wniósł o przyznanie pełnomocnika z urzędu.
W odpowiedzi na skargę Samorządowe Kolegium Odwoławcze wniosło o jej oddalenie z uzasadnieniem jak w treści zaskarżonej decyzji.
Postanowieniem referendarza sądowego w Wojewódzkim Sądzie Administracyjnym w Gliwicach z dnia 4 lipca 2023 r. sygn. II SPP/Gl 142/23 umorzono postępowanie z wniosku o zwolnienie od kosztów sądowych (pkt1), ustanowiono dla Skarżącego adwokata z urzędu (pkt 2).
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach zważył, co następuje.
Przystępując do rozpoznania sprawy, Sąd miał na uwadze, iż zgodnie z regulacją art. 1 § 1 i 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. - Prawo o ustroju sądów administracyjnych (tekst jedn. Dz. U. z 2022 r., poz. 2492) w zw. z art. 3 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tekst jedn. Dz. U. z 2023 r., poz. 1634 z późn. zm., dalej: "p.p.s.a.") sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej, a kontrola ta sprawowana jest pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej. W świetle art. 3 § 2 p.p.s.a. kontrola działalności administracji publicznej przez sądy administracyjne obejmuje m.in. orzekanie w sprawach skarg na decyzje administracyjne (pkt 1).
W odniesieniu do wniosku skargi, zasygnalizowania wymaga, iż wskazana kontrola nie oznacza jednak przejęcia przez sąd sprawy administracyjnej do jej końcowego załatwienia.
Stosownie do art. 145 § 1 pkt 1 p.p.s.a. uchylenie zaskarżonej decyzji w całości albo w części następuje w przypadku stwierdzenia przez sąd naruszenia prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy, naruszenia prawa dającego podstawę do wznowienia postępowania administracyjnego, innego naruszenia przepisów postępowania, jeżeli mogło ono mieć istotny wpływ na wynik sprawy. W przypadku nieuwzględnienia skargi sąd oddala skargę odpowiednio w całości albo w części - art. 151 p.p.s.a. Ponadto zgodnie z brzmieniem art. 134 § 1 p.p.s.a. sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną, z zastrzeżeniem art. 57a.
Przedmiotem kontroli rozpoznawanej sprawy, w oparciu o wymienione powyżej kryteria, stała się decyzja Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Katowicach z dnia 14 kwietnia 2023 r. utrzymująca w mocy decyzję organu pierwszej instancji – Prezydenta Miasta Z. z dnia 22 lutego 2023 r. w przedmiocie odmowy przyznania dodatku węglowego.
Podstawę materialnoprawną wydanego w sprawie rozstrzygnięcia stanowiły przepisy ustawy z dnia 5 sierpnia 2022 r. o dodatku węglowym. Stosownie do treści art. 2 ust. 1 tej ustawy dodatek węglowy przysługuje osobie w gospodarstwie domowym w przypadku, gdy głównym źródłem ogrzewania gospodarstwa domowego jest kocioł na paliwo stałe, kominek, koza, ogrzewacz powietrza, trzon kuchenny, piecokuchnia, kuchnia węglowa lub piec kaflowy na paliwo stałe, zasilane paliwami stałymi, wpisane lub zgłoszone do centralnej ewidencji emisyjności budynków, o której mowa w art. 27a ust. 1 ustawy z dnia 21 listopada 2008 r. o wspieraniu termomodernizacji i remontów oraz o centralnej ewidencji emisyjności budynków (Dz. U. z 2022 r. poz. 438, 1561, 1576, 1967 i 2456), do dnia 11 sierpnia 2022 r., albo po tym dniu - w przypadku głównych źródeł ogrzewania wpisanych lub zgłoszonych po raz pierwszy do centralnej ewidencji emisyjności budynków, o których mowa w art. 27g ust. 1 tej ustawy. Przez paliwa stałe rozumie się węgiel kamienny, brykiet lub pelet zawierające co najmniej 85% węgla kamiennego (art. 2 ust. 3).
Stosownie natomiast do treści art. 2 ust. 9 ustawy o dodatku węglowym, wniosek o wypłatę dodatku węglowego składa się w terminie do dnia 30 listopada 2022 r. Wnioski o wypłatę dodatku węglowego złożone po dniu 30 listopada 2022 r. pozostawia się bez rozpoznania (ust. 10), jednakże w takiej sytuacji rozważenia wymagałaby regulacja ust. 15f tego przepisu.
W niniejszej sprawie Skarżący w dniu 16 września 2022 r. złożył wniosek o wypłatę dodatku węglowego (karta nr 48 akt administracyjnych). Na organie spoczywał zatem obowiązek ustalenia, czy w sprawie zaistniały okoliczności będące warunkiem przyznania wnioskowanego świadczenia.
Z akt administracyjnych przedłożonych do sprawy wynika, że deklaracja dotycząca źródeł ciepła i źródeł spalania paliw dla 4 lokali mieszkalnych, w tym lokalu Skarżącego – nr [...], została złożona w dniu 5 sierpnia 2022 r., w treści której Zarządzający Z. Sp. z o.o. w Z. wymienił jako źródła ciepła: "kocioł gazowy /bojler gazowy /podgrzewacz gazowy przepływowy /kominek gazowy" (1 zainstalowane i eksploatowane źródło ciepła z funkcją c.o.); "ogrzewanie elektryczne /bojler elektryczny" (2 zainstalowane i eksploatowane źródła ciepła z funkcją c.o.); "ogrzewanie elektryczne /bojler elektryczny" (1 zainstalowane i eksploatowane źródło ciepła z funkcją c.o.); "ogrzewanie elektryczne /bojler elektryczny" (2 zainstalowane i eksploatowane źródła ciepła z funkcją c.w.u.); "kocioł na paliwo stale z ręcznym podawaniem paliwa /zasypowy" (1 zainstalowane i eksploatowane źródło ciepła z funkcją c.o.) (karta nr 44 akt administracyjnych).
Z kolei w treści wniosku inicjującego niniejsze postępowanie Skarżący w ramach głównych źródeł ogrzewania wymienił: piec kaflowy na paliwo stałe (węgiel).
W aktach sprawy pozostaje również oświadczenie najemcy lokalu mieszkalnego złożone w dniu 15 czerwca 2022 r. przez Skarżącego do Z. Sp. z o.o. w Z., w którym wskazano jako źródło ciepła w mieszkaniu kocioł na paliwo stałe w ilości 1 oraz ogrzewanie elektryczne dla ciepłej wody użytkowej (karta nr 41 akt administracyjnych).
Nie pozostaje w sprawie sporne, że organ, w toku ponownie prowadzonego postępowania, podejmował próby przeprowadzenia wywiadu środowiskowego w miejscu zamieszkania Skarżącego (zawiadomienia: z dnia 28 grudnia 2022 r. karta nr 21, z dnia 17 stycznia 2023 r. karta nr 19, z dnia 6 lutego 2023 r. karta nr 14 akt administracyjnych).
Sąd zauważa także, że pierwszy wyznaczony termin wywiadu na skutek wniosku Strony został zmieniony, jednakże nowy termin ustalono na dzień 2 lutego 2023 r. w sytuacji, gdy jak wynika ze zwrotnego potwierdzenia odbioru zawiadomienie doręczono dopiero w tym właśnie dniu, tj. 2 lutego 2023 r. (karta nr 18a akt administracyjnych). Trzeci termin wywiadu ustalono natomiast na dzień 22 lutego 2023 r., jak natomiast wynika z protokołu próbę jego przeprowadzenia podjęto w dniu 23 lutego 2023 r. (karta nr 12 akt administracyjnych).
Nie sposób zatem, na wskazanych okolicznościach opierać twierdzenia o braku współdziałania Skarżącego z organem w celu umożliwienia przeprowadzenia wywiadu. Przed dniem wyznaczonym na pierwszy termin wywiadu (13 stycznia 2023 r.) Skarżący wniósł o jego zmianę, natomiast o zmienionym terminie (2 lutego 2023 r.) został zawiadomiony w dniu zaplanowanym na przeprowadzenie tej czynności. Niezwłocznie, bo już następnego dnia Skarżący przedłożył do organu pismo odnoszące się do wystosowanego zawiadomienia o zmienionym terminie wywiadu, zauważając, że termin odbioru zawiadomienia upływał dopiero 7 lutego 2023 r. (karta nr 15 akt administracyjnych). Zawiadomienie o trzecim terminie wywiadu (22 lutego 2023 r., zostało doręczone Skarżącemu przed wyznaczonym terminem, jednakże sam wywiad jak wynika z protokołu przeprowadzono w dniu 23 lutego 2023 r., tj. w dniu następującym po dniu wyznaczonym w treści zawiadomienia (karta nr 12 i 14 akt administracyjnych).
W kwestii przesłanek warunkujących przyznanie wnioskowanego świadczenia należy natomiast odnotować, iż na gruncie rozpoznawanej sprawy uwagi wymaga dodany mocą art. 50 pkt 1 lit. g ustawy z dnia 15 września 2022 r. o szczególnych rozwiązaniach w zakresie niektórych źródeł ciepła w związku z sytuacją na rynku paliw (Dz. U. z 2022 r., poz. 1967, obowiązujący od 20 września 2022 r.), w art. 2 ustawy o dodatku węglowym - ust. 15a. Z regulacji tej wynika, że weryfikacja wniosku o wypłatę dodatku węglowego ma charakter wszechstronny, nie polega wyłącznie na sprawdzeniu danych ujętych w centralnej ewidencji emisyjności budynków do dnia 11 sierpnia 2022 r.
Treść art. 2 ust. 15a ustawy o dodatku węglowym przewiduje źródła informacji, które właściwy organ dokonując weryfikacji wniosku o wypłatę dodatku węglowego zobowiązany jest uwzględnić. Wymienione źródła informacji nie stanowią ponadto katalogu zamkniętego. Na gruncie przedmiotowej sprawy brak jednak jakichkolwiek ustaleń w ww. zakresie, pomimo wyraźnego obowiązku wynikającego z treści przywołanego przepisu.
Ustawodawca obliguje organ orzekający do ustalenia rzeczywistego rodzaju źródła ciepła stosowanego przez gospodarstwo domowe osoby ubiegającej się o świadczenie, które to ustalenia powinny zostać dokonane przy użyciu wszelkich dostępnych środków dowodowych, w sposób wnikliwy, dokładny i wyczerpujący, czyniący zadość zasadzie prawdy obiektywnej sformułowanej w art. 7 i art. 77 § 1 k.p.a.
Powyższe nie oznacza ograniczenia tego postępowania wyłącznie do wywiadu środowiskowego. Wywiad środowiskowy nie pozostaje bowiem jedynym źródłem dowodowym pozwalającym na dokonanie wskazanych ustaleń.
W niniejszej sprawie organy rozpoznające sprawę poza oświadczeniem złożonym w treści wniosku inicjującego postępowania, dysponowały deklaracją złożoną przez Zarządzającego nieruchomością Z. Sp. z o.o. w Z. oraz poprzedzającym je oświadczeniem najemcy – Skarżącego z dnia 15 czerwca 2022 r. przedłożonym do ZBM. Nie dokonały jednak ich oceny w kontekście przesłanek warunkujących przyznanie świadczenia. Nadto organ był obowiązany do uwzględnienia ust. 15a przywołanego art. 2 cyt. ustawy. Jak zauważył Skarżący w dyspozycji organu pozostawały także przeprowadzone poprzednio wywiady środowiskowe, ostatni ze stycznia 2023 r. Weryfikacja wskazanej okoliczności nie wynika z akt sprawy.
Odnotowania wymaga, iż na gruncie przepisów ustawy o dodatku węglowym przeprowadzenie wywiadu, warunkuje przyznanie wnioskowanego świadczenia jedynie w sytuacji, o której mowa w ust. 15e omawianego przepisu art. 2, na którą to wątpliwość nie powołuje się organ w toku niniejszego postępowania. Sąd zauważa, iż w podstawie prawnej utrzymanego w mocy rozstrzygnięcia organu pierwszej instancji wskazano zarówno ust. 15e jak i ust. 15g przepisu art. 2 ustawy o dodatku węglowym - także w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji przytoczono brzmienie każdej z tych regulacji.
Należy pamiętać, że odmowa przyznania dodatku węglowego oparta o ust. 15e dotyczy niewyrażenia zgody na przeprowadzenie wywiadu środowiskowego, o którym mowa w ust. 15b, zatem dotyczącego jedynie wątpliwości co do gospodarstwa domowego wnioskodawcy, który ma na celu ustalenie faktycznego stanu danego gospodarstwa domowego zgodnie z art. 2 ust. 2 odpowiednio pkt 1 i 2, odnośnie samotnego zamieszkiwania w przypadku jednoosobowych gospodarstw domowych oraz wspólnie stale zamieszkujących i gospodarujących z wnioskodawcą w przypadku gospodarstw domowych wieloosobowych.
Na takie wątpliwości nie powołuje się natomiast organ na żadnym etapie postępowania.
Organ odwoławczy powołuje się natomiast wprost na brak wywiadu z art. 2 ust. 15g ustawy. Regulacja ust. 15g art. 2 omawianej ustawy dotyczy natomiast sytuacji, gdy główne źródło ogrzewania nie zostało zgłoszone lub wpisane do centralnej ewidencji emisyjności budynków do dnia 11 sierpnia 2022 r.
Na skutek nowelizacji ustawy o dodatku węglowym dokonanej na mocy ustawy z dnia 27 października 2022 r. o zakupie preferencyjnym paliwa stałego dla gospodarstw domowych (Dz. U. z 2022 r., poz. 2236), obowiązującej od 3 listopada 2022 r., w art. 2 ustawy o dodatku węglowym, stosownie do treści art. 26 pkt 1 lit. b ustawy nowelizującej z 27 października 2022 r., dodano m.in. ust. 15g. W treści wprowadzonych regulacji określono, iż dodatek węglowy przysługuje osobie w gospodarstwie domowym także, gdy główne źródło ogrzewania gospodarstwa domowego, o którym mowa w art. 2 ust. 1, nie zostało zgłoszone lub wpisane do centralnej ewidencji emisyjności budynków, o której mowa w art. 27a ust. 1 ustawy z dnia 21 listopada 2008 r. o wspieraniu termomodernizacji i remontów oraz o centralnej ewidencji emisyjności budynków, do dnia 11 sierpnia 2022 r., a w wyniku przeprowadzenia wywiadu środowiskowego ustalono, że źródłem ogrzewania tego gospodarstwa jest źródło, o którym mowa w art. 2 ust.
1. Z przeprowadzonego wywiadu środowiskowego sporządza się notatkę służbową. Wpis do centralnej ewidencji emisyjności budynków, o której mowa w art. 27a ust. 1 ustawy z dnia 21 listopada 2008 r. o wspieraniu termomodernizacji i remontów oraz o centralnej ewidencji emisyjności budynków, dokonywany jest przez wójta, burmistrza albo prezydenta miasta z urzędu bez konieczności składania odpowiedniej deklaracji (ust. 15g).
Budzi jednak poważne wątpliwości przyjęcie przez organ, w realiach niniejszej sprawy, że nie zgłoszono źródła ciepła do CEEB, i oparcie na tej podstawie odmowy przyznania świadczenia na treści ust. 15g.
Deklaracja została złożona w terminie przed 11 sierpnia 2022 r. przez Z. S Sp. z o.o. w Z. i objęła również lokal Skarżącego (lokal nr [...]). Doszło zatem do zgłoszenia głównego źródła ogrzewania gospodarstwa domowego do Centralnej Ewidencji Emisyjności Budynków.
W ocenie Sądu brak było zatem podstaw do zastosowania ww. regulacji.
Jednocześnie należy pamiętać, że ustawodawca obliguje organ orzekający do ustalenia rzeczywistego rodzaju źródła ciepła stosowanego przez gospodarstwo domowe osoby ubiegającej się o świadczenie, które to ustalenia powinny zostać dokonane przy uwzględnieniu art. 2 ust. 15a ustawy o dodatku węglowym, w sposób wnikliwy, dokładny i wyczerpujący, czyniący zadość zasadzie prawdy obiektywnej.
Zasadne może w związku z tym pozostawać przeprowadzenie wywiadu środowiskowego, co akcentował również organ odwoławczy.
Stąd też w przypadku braku możliwości przeprowadzenia wywiadu, organ ocenia na podstawie całokształtu zebranego materiału dowodowego spełnienie przesłanek przyznania wnioskowanego świadczenia. Brak wywiadu może bowiem w okolicznościach konkretnej sprawy uniemożliwić dokonanie oceny zgodnej z oczekiwaniami wnioskodawcy, lecz nie uniemożliwia dokonania tej oceny.
Powyższe uchybienia uzasadniały zastosowanie kompetencji kasatoryjnych.
Zgodnie z treścią art. 153 p.p.s.a. organ ponownie rozpoznając sprawę uwzględni wskazania wynikające wprost z niniejszego uzasadnienia, dokona ponownej oceny przesłanek warunkujących przyznanie prawa do wnioskowanego świadczenia, przeprowadzając w tym zakresie szczegółowe postępowanie dowodowe. Organ winien również rozważyć wniosek Skarżącego o dopuszczenie dowodu z protokołu przeprowadzonego już wywiadu środowiskowego.
Wyznaczając natomiast termin wywiadu środowiskowego organ winien czuwać, aby nie doszło do zaistniałych uprzednio uchybień. W sytuacji odmowy przeprowadzenia wywiadu organ winien, w kontekście przesłanek warunkujących przyznanie wnioskowanego świadczenia, dokonać oceny pozostałego zgromadzonego w sprawie materiału dowodowego, a dokonana ocena powinna znaleźć odzwierciedlenie w uzasadnieniu zapadłego rozstrzygnięcia.
Mając powyższe na uwadze Sąd orzekł jak w sentencji – na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. c p.p.s.a. uchylił zaskarżoną decyzję oraz na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. c w zw. z art. 135 p.p.s.a. poprzedzającą ją decyzję organu pierwszej instancji.
Orzeczenia przywołane w treści niniejszego uzasadnienia dostępne są w Centralnej Bazie Orzeczeń Sądów Administracyjnych.