Uzasadnienie
Postanowieniem z dnia 20 kwietnia 2017 r. starszy referendarz sądowy w Wojewódzkim Sądzie Administracyjnym w Gliwicach po rozpoznaniu wniosku J. O. o przyznanie prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych, oddalił wniosek o przyznanie prawa pomocy.
W motywach rozstrzygnięcia wskazano, że w nadesłanym druku formularza wniosku o przyznanie prawa pomocy strona skarżąca podała, że samotnie prowadzi gospodarstwo domowe utrzymując się z dochodu w łącznej wysokości 1765 zł (renta w wysokości 423 zł oraz wynagrodzenie za pracę w wysokości 1342 zł). Wnioskodawca podał, że nie posiada żadnego majątku, na bieżące opłaty za media przeznacza około 400 zł, na czynsz za lokal mieszkalny – 550 zł, na lekarstwa około 200 zł zaś na usługi telekomunikacyjne – około 80 – 90 zł. Skarżący podniósł również, że ma zadłużenie w wysokości około 90.000,00 – 100.000,00 zł.
Pismem z dnia 15 marca 2017 r. referendarz sądowy zobowiązał skarżącego do uprawdopodobnienia okoliczności podniesionych we wniosku o przyznanie prawa pomocy poprzez udokumentowanie dochodów uzyskiwanych z obydwu źródeł, przedłożenia dokumentów potwierdzających wskazane w formularzu zadłużenie oraz udokumentowania wysokości wydatków przeznaczanych na utrzymanie się.
W odpowiedzi skarżący nadesłał kopie druków przekazów pocztowych, z których wynika, że otrzymuje świadczenie rentowe w wysokości 464,00 zł oraz wynagrodzenie za pracę w wysokości 1447,32 zł, a także kopię faktury VAT za usługi telekomunikacyjne (telefon) opiewającą na kwotę 78,44 zł. W piśmie, do którego dołączone zostały wspomniane dokumenty podał, że resztę faktur posiada właściciel lokalu a informacje o zadłużeniu posiada Sąd Rejonowy w C. Referendarz wskazał, że skarżący uchylił się od ujawnienia kompleksowych danych dotyczących swojej sytuacji majątkowej, dokumentując jedynie dwoje dochody oraz jeden z wydatków (opłaty za telefon). Nic natomiast nie wiadomo na temat pozostałych kosztów utrzymania się, a skarżący twierdził, że wszelkie dokumenty dotyczące wydatków związanych z utrzymaniem się ma właściciel lokalu. Referendarz zwrócił uwagę, że ponieważ wnioskodawca w jakiś sposób przekazuje pieniądze za czynsz i media (przelew bankowy, gotówka), a wobec tego miał możliwość chociażby częściowego uprawdopodobnienia wydatków z tym zakresie.
Wobec braku tych dokumentów, w ocenie referendarza trudno jest ustalić wiarygodność oświadczeń strony w tym zakresie. Analogicznie w najmniejszym stopniu nie uprawdopodobniono także twierdzeń strony na temat istnienia zadłużenia, o którym wspomniano w druku formularza, a nieprecyzyjne odwołanie się do "wiedzy Sądu Rejonowego w C." oraz komornika, zostało uznane za niewystarczające.
W ustawowym terminie strona skarżąca wniosła sprzeciw od postanowienia z dnia 20 kwietnia 2017 r. W uzasadnieniu skarżący wskazywał, że podtrzymuje wcześniej składane pisma. Podniósł także, że nie zna swojego zadłużenia, a wiedzę w tym zakresie posiada jedynie Sąd Rejonowy w C. oraz komornik i to do nich należy się zwrócić z pytaniem w tym zakresie.
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach zważył co następuje
Wobec wniesienia sprzeciwu od postanowienia referendarza sądowego, złożony przez skarżącego wniosek o przyznanie prawa pomocy podlegał rozpatrzeniu przez Sąd stosownie do treści art. 260 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. Dz. U. z 2016 r. poz. 718 ze zm., dalej powoływana jako p.p.s.a.), w brzmieniu obowiązującym od dnia 15 sierpnia 2015 r. - art. 2 ustawy z dnia 9 kwietnia 2015 r., o zmianie ustawy - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. z 2015 r., poz. 658). Zgodnie z art. 260 § 1 p.p.s.a. w obecnie obowiązującym brzmieniu, rozpoznając sprzeciw od zarządzenia i postanowień referendarza sądowego, o których mowa w art. 258 § 2 pkt 6-8 (w tym od postanowień o odmowie przyznania prawa pomocy - art. 258 § 1 pkt 7 p.p.s.a.), sąd wydaje postanowienie, w którym zaskarżone zarządzenie lub postanowienie referendarza sądowego zmienia albo utrzymuje w mocy.
Wniesienie sprzeciwu od postanowienia referendarza sądowego wstrzymuje jego wykonalność. Sąd orzeka jako sąd drugiej instancji, stosując odpowiednio przepisy o zażaleniu (art. 260 § 2 p.p.s.a.). Sąd rozpoznaje sprawę na posiedzeniu niejawnym (art. 260 § 3 p.p.s.a.).
Na wstępie wskazać należy, że celem instytucji prawa pomocy jest zagwarantowanie dostępu do sądu osobom (zarówno fizycznym, jak i prawnym oraz innym jednostkom organizacyjnym), których wyjątkowo trudna sytuacja materialna nie pozwala na poniesienie kosztów postępowania. Stanowi ona realizację uprawnień wynikających z art. 45 ust. 1 i art. 77 ust. 2 Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej oraz art. 6 Konwencji o ochronie praw człowieka i podstawowych wolności sporządzonej w Rzymie w dniu 4 listopada 1950 r. (Dz.U. z 1993 r., nr 61, poz. 284 ze. zm).
Przepis art. 199 p.p.s.a. konstytuuje zasadę odpłatności postępowania sądowoadministracyjnego. Wyjątkiem od niej jest możliwość przyznania prawa pomocy, które stosownie do treści art. 245 §1 p.p.s.a. może zostać przyznane stronie w zakresie całkowitym lub częściowym.
Przyznanie prawa pomocy w postaci ustanowienia zwolnienia od kosztów sądowych może nastąpić wobec osoby fizycznej, która wykaże że nie jest w stanie ponieść kosztów postępowania sądowego bez uszczerbku w utrzymaniu swoim oraz swojej rodziny (art. 246 § 1 pkt 2 p.p.s.a.). Jak wynika z treści powołanych przepisów, jedynym kryterium przesądzającym o przyznaniu lub odmowie przyznania prawa pomocy jest stan majątkowy wnioskodawcy. Ustawa w sposób precyzyjny określa warunki przyznania prawa pomocy, zaś kryteria te każdorazowo są odnoszone do sytuacji finansowej ubiegającego się o przyznanie prawa pomocy. Dopiero analiza podanych we wniosku okoliczności dokonywana w związku z przepisami ustawy daje odpowiedź, czy w odniesieniu do konkretnej sytuacji zachodzą przesłanki przemawiające za uwzględnieniem wniosku.
Z treści art. 246 § 1 p.p.s.a., wynika w sposób jednoznaczny, że ciężar dowodu spoczywa na stronie, która ubiega się o przyznanie jej takiego prawa. Z zawartego w art. 246 §1 p.p.s.a. określenia "gdy wykaże" wynika, że to strona powinna podejmować takie czynności, które przekonałyby Sąd, co do zasadności przyznania jej prawa pomocy. Rozstrzygnięcie w tej kwestii zależy bowiem od tego, co zostanie przez stronę wykazane. Ma ona istotne znaczenie w sprawie, albowiem pozwala wyjaśnić wątpliwości co do wiarygodności składanych oświadczeń oraz skonfrontować ich treść z dokumentacją źródłową, której przykładowy katalog zawiera § 4 rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 19 sierpnia 2015 r. w sprawie określenia wzoru i sposobu udostępniania urzędowego formularza wniosku o przyznanie prawa pomocy w postępowaniu przed sądami administracyjnymi oraz sposobu dokumentowania stanu majątkowego, dochodów lub stanu rodzinnego wnioskodawcy (Dz. U. z 2015 r., poz. 1257).
Podobnie art. 252 § 1 ustawy p.p.s.a. nie pozostawia wątpliwości co do tego, że informacje zawarte we wniosku o przyznanie prawa pomocy powinny być przekonująco umotywowane. Dlatego też od stron ubiegających się o zwolnienie od kosztów sądowych oczekuje się aktywnej postawy procesowej przejawiającej się przede wszystkim w wyczerpującym podawaniu informacji na temat ich stanu majątkowego oraz w dostarczaniu wszelkich żądanych dokumentów, w oparciu o które ma zostać poddana analizie ich kondycja finansowa i możliwości płatnicze. To bowiem na podstawie przedłożonych dokumentów źródłowych musi zostać osiągnięty stan pewności co do tego, że wnioskodawca nie jest w stanie pokryć pełnych kosztów postępowania bez uszczerbku dla koniecznego utrzymania.
Odnosząc powyższe uwagi do realiów rozpatrywanej sprawy stwierdzić należy, że brak jest podstaw do przyznania skarżącemu prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych. W sprawie bowiem pozostaje nadal wiele niewyjaśnionych kwestii, które uniemożliwiają uwzględnienie złożonego wniosku.
Sąd stanął na stanowisku, iż sytuacja materialna J. O. na którą powoływał się on w formularzu PPF nie została udowodniona, ani nawet w żaden sposób uprawdopodobniona. Mając na uwadze powyższe nie można przyjąć, iż skarżący ubiegając się o przyznanie prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych dołożył należytej staranności w wykazaniu, że nie jest w stanie ich ponieść. Tymczasem uchylenie się strony od obowiązków nałożonych w toku postępowania o przyznanie prawa pomocy, czy też nierzetelne ich wykonanie, jest przeszkodą wykluczającą uprawdopodobnienie wskazanych we wniosku okoliczności, a w konsekwencji wyłącza możliwość przyznania jej prawa pomocy w żądanym zakresie (por.: postanowienia Naczelnego Sądu Administracyjnego z 5 września 2005r., sygn. akt II FZ 414/05 oraz z 14 września 2005r., sygn. akt II FZ 575/05).Odmowę przyznania prawa pomocy uzasadnia także sytuacja, gdy strona podaje fakty, które nie znajdują pokrycia w aktach sprawy lub pozostają w sprzeczności z zawartymi tam informacjami o stanie majątkowym strony (por. postanowienie NSA z dnia 6 października 2004 r., sygn. akt GZ 71/04, ONSAiWSA 2005/1/8).
Mając powyższe na uwadze, postanowiono jak w sentencji, działając na podstawie art. 260 p.p.s.a. w związku z art. 245 § 3 p.p.s.a oraz art. 246 § 1 pkt 2 p.p.s.a.
Sygn. akt II SA/GI 882/16