Uzasadnienie
Wnioskiem z dnia 28 października 2021 r. B. R. (strona, skarżąca) działając przez pełnomocnika będącego adwokatem zwróciła się do Prezydenta Miasta J. o przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w związku z opiekę nad matką. Do wniosku załączyła orzeczenie o jej niepełnosprawności, z którego wynika, że matka strony została zaliczona do znacznego stopnia niepełnosprawności na okres do 30 września 2022 r., przy czym niepełnosprawność istnieje od 53 roku życia, a ustalony stopień niepełnosprawności datuje się od [...] r.
Decyzją z dnia 22 listopada 2021 r. organ I instancji odmówił stronie przyznania wnioskowanego świadczenia. Jednak na skutek odwołania strony Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Katowicach decyzją z dnia 30 grudnia 2021 r. nr SKO.PSŚ/41.5/4009/2021/18392/JG uchyliło to rozstrzygnięcie i przekazało sprawę do ponownego rozpatrzenia przez organ I instancji.
Następnie decyzją z dnia 2 marca 2022 r. nr [...], wydaną m.in. na podstawie art. 17 ust. 1 w związku z art. 3 pkt 21 lit. a, art. 17 ust. 1b, art. 17 ust. 5 lit. b w związku z art. 27 ust. 5, art. 23 ust. 4aa, art. 32 ust. 2 ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (t.j. Dz.U. z 2020 r. poz. 111 ze zm., dalej w skrócie "u.ś.r.") organ I instancji ponownie odmówił przyznania stronie wnioskowanego świadczenia.
Uzasadniając decyzję organ I instancji wyjaśnił, że decyzją z dnia 31 stycznia 2022 r. orzekł o uchyleniu decyzji własnej z dnia 2 października 2019 r. o przyznaniu stronie zasiłku dla opiekuna. W związku z tym ostatni zasiłek dla opiekuna został stronie wypłacony za grudzień 2021 r. Organ wskazał ponadto, że według zebranej dokumentacji strona sprawuje opiekę nad matką legitymującą się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności, a zakres opieki nie pozwala jej na podjęcie zatrudnienia czy innej pracy zarobowej. Jednak pomimo tego, że przeszkodą do przyznania świadczenia pielęgnacyjnego przestał być zasiłek dla opiekuna, organ odmówił przyznania wnioskowanego świadczenia, gdyż stopień niepełnosprawności matki strony datuje się od [...] r. Nie spełniony został więc wymóg wynikający z art. 17 ust. 1b u.ś.r. dotyczący daty powstania niepełnosprawności.
Strona, działając przez pełnomocnika będącego radcą prawnym, wniosła odwołanie od powyższej decyzji, zarzucając naruszenie art. 17 ust. 1b u.ś.r. W związku z podniesionym zarzutem strona wniosła o uchylenie decyzji organu I instancji i orzeczenie co do istoty sprawy poprzez przyznanie prawa do świadczenia pielęgnacyjnego.
W wyniku rozpatrzenia odwołania Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Katowicach uchyliło w całości decyzję organu I instancji i w pkt 1 orzekło o odmowie przyznania skarżącej prawa do świadczenia pielęgnacyjnego w związku z opieką nad niepełnosprawną matką za okres od dnia 1 sierpnia 2021 r. do 31 grudnia 2021 r. Natomiast w pkt 2 Kolegium przyznało skarżącej prawo do świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w związku z opieką nad niepełnosprawną matką za okres od dnia 1 stycznia 2022 r. do dnia 30 września 2022 r. w kwocie 2119 zł miesięcznie.
Uzasadniając podjęte rozstrzygnięcie Kolegium wykluczyło, aby podstawą do odmowy przyznania świadczenia pielęgnacyjnego mógł być art. 17 ust. 1b u.ś.r. i przyjęło, że ocena spełnienia przesłanek przyznania tego świadczenia powinna odbywać się z pominięciem kryterium daty powstania niepełnosprawności u osoby wymagającej opieki.
Jednocześnie Kolegium stwierdziło, że strona spełnia ustawowe przesłanki do przyznania prawa do świadczenia pielęgnacyjnego. Wskazało ponadto, że decyzja uchylająca kolizyjne prawo do zasiłku dla opiekuna została wydana 31 stycznia 2022 r., przy czym nie wskazywała ona wprost daty, od której nastąpiło uchylenie prawa do tego zasiłku. Zauważyło przy tym, że profesjonalny pełnomocnik skarżącej nie zaskarżył w jej imieniu decyzji uchylającej. Kolegium wskazało zarazem, że ostatnim miesiącem, za który przed uchyleniem wypłacono stronie zasiłek dla opiekuna był grudzień 2021 r. Z tego względu, przyjmując wykładnię korzystniejszą dla strony, Kolegium uznało, że świadczenie pielęgnacyjne winno być przyznane od 1 stycznia 2022 r.
Kolegium wyjaśniło także powody, dla których świadczenia nie przyznało za okres wcześniejszy. Jako przeszkodę w tym zakresie wskazało okoliczność, że w okresie od 1 sierpnia 2021 r. do 31 grudnia 2021 r. strona posiadała prawo do konkurencyjnego świadczenia w postaci zasiłku dla opiekuna i za ten okres nie można było przyznać świadczenia pielęgnacyjnego i to pomimo, że strona wystąpiła z wnioskiem o przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego w terminie 3 miesięcy od daty wydania orzeczenia stwierdzającego znaczny stopień niepełnosprawności jej matki.
Strona, działając przez pełnomocnika będącego adwokatem wniosła skargę na powyższą decyzję Kolegium, zaskarżając ją w części, w której nie przyznano jej świadczenia pielęgnacyjnego za okres od dnia 1 sierpnia 2021 r. do 31 grudnia 2021 r.
W skardze zarzucono naruszenie art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. b u.ś.r. poprzez nieprawidłową wykładnię, wykluczającą możliwość zbiegu uprawnień do świadczenia pielęgnacyjnego oraz zasiłku dla opiekuna. Ponadto zarzucono naruszenie art. 27 ust. 5 u.ś.r. poprzez jego błędną wykładnię i przyjęcie, że świadczenie pielęgnacyjne nie może być przyznane osobie, która ma już ustalone prawo do zasiłku dla opiekuna, podczas gdy wykładnia językowa i funkcjonalna prowadzi do wniosku, że w przypadku zbiegu uprawnień osoba uprawniona ma prawo wyboru świadczenia, co w przedmiotowej sprawie miało miejsce.
W związku z podniesionymi zarzutami skarżąca domaga się uchylenia decyzji Kolegium w zakresie określenia daty początkowej przyznania świadczenia pielęgnacyjnego i orzeczenia co do istoty sprawy poprzez przyznanie jej świadczenia pielęgnacyjnego za okres od dnia 1 czerwca 2020 r. Ewentualnie wnosi o przekazanie sprawy organowi I instancji do ponownego rozpoznania. Ponadto w skardze zgłoszono wniosek o przyznanie na rzecz skarżącej kosztów postępowania, w tym kosztów zastępstwa procesowego według norm przepisanych.
Strona skarżąca wniosła również o skierowanie sprawy do rozpoznania w trybie uproszczonym.
W uzasadnieniu skargi zaakcentowano, że we wniosku o przyznanie świadczenia strona wniosła o uchylenie decyzji przyznającej prawo do zasiłku w sytuacji przyznania wnioskowanego świadczenia. Tym samym skarżąca dokonała wyboru świadczenia, o którym mowa w art. 27 ust. 5 pkt 5 u.ś.r. i nie może zostać pozbawiona prawa do świadczenia pielęgnacyjnego za okres od dnia złożenia wniosku. Zgodnie zaś z dyspozycją zawartą w treści art. 24 ust. 2 u.ś.r. prawo do świadczeń rodzinnych ustala się począwszy od miesiąca, w którym wpłynął wniosek wraz prawidłowo wypełnionymi dokumentami do końca okresu zasiłkowego.
W odpowiedzi na skargę Kolegium wniosło o jej oddalenie, podtrzymując stanowisko i argumentację przedstawioną w zaskarżonej decyzji. Ponadto wniosło o rozpatrzenie sprawy w trybie uproszczonym.
Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje
Zgodnie z art. 1 i 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002r. - Prawo o ustroju sądów administracyjnych (t.j. Dz. U. z 2021 r., poz. 137, ze zm.) sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej. Kontrola ta sprawowana jest pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej. W ramach swej kognicji sąd bada, czy przy wydaniu zaskarżonego aktu nie doszło do naruszenia prawa materialnego i przepisów postępowania. Stosownie do art. 134 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. Dz. U z 2022 r., poz. 329 ze zm.) dalej "p.p.s.a.", sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy, nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi, oraz powołaną podstawą prawną.
Uwzględnienie skargi następuje w przypadkach naruszenia prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy (art. 145 § 1 pkt 1 lit. a) p.p.s.a.), naruszenia prawa dającego podstawę do wznowienia postępowania administracyjnego (art. 145 § 1 pkt 1 lit. b) p.p.s.a.), oraz innego naruszenia przepisów postępowania, jeżeli mogło ono mieć istotny wpływ na wynik sprawy (art. 145 § 1 pkt 1 lit. c) p.p.s.a.). W przypadkach, gdy zachodzą przyczyny określone w art. 156 k.p.a. sąd stwierdza nieważność decyzji lub postanowienia (art. 145 § 1 pkt 2 p.p.s.a.), jeżeli zachodzą przyczyny określone w innych przepisach, sąd stwierdza wydanie decyzji lub postanowienia z naruszeniem prawa. Przedstawiona tutaj regulacja prawna nie pozostawia zatem wątpliwości, co do tego, że zaskarżona decyzja może ulec uchyleniu tylko wtedy, gdy organom administracji publicznej można postawić uzasadniony zarzut naruszenia prawa, czy to materialnego, czy to procesowego, jeżeli naruszenie to miało, bądź mogło mieć wpływ na wynik sprawy.
Kontrola legalności zaskarżonej decyzji przeprowadzona w oparciu o przedstawione powyżej kryteria wykazała, że skarga nie zasługiwała na uwzględnienie.
W rozpoznawanej sprawie istota sporu sprowadza się do daty początkowej, począwszy od której należało skarżącej przyznać świadczenie pielęgnacyjne. Kolegium przyznało to świadczenie począwszy od dnia 1 stycznia 2022 r. (pkt 2 decyzji tego organu). W odniesieniu do okresu od dnia 1 sierpnia 2021 r. do dnia 31 grudnia 2021 r. Kolegium w pkt 1 zaskarżonej obecnie decyzji odmówiło przyznania wnioskowanego świadczenia. Jako powód odmowy organ ten wskazał na przysługujące stronie w powyższym okresie prawo do zasiłku dla opiekuna.
W realiach rozpoznawanej sprawy, zdaniem Sądu, kluczowe znaczenie ma decyzja z dnia 31 stycznia 2022 r. nr [...] (karta 40 akt administracyjnych) i wynikający z niej zakres uchylenia kolizyjnego zasiłku dla opiekuna. W decyzji tej organ I instancji uchylił wcześniejszą decyzją własną z dnia 2 października 2019 r. przyznającą skarżącej zasiłek dla opiekuna. Na mocy tej decyzji wyeliminowano przeszkodę do przyznania świadczenia pielęgnacyjnego. Należy bowiem wskazać, że zgodnie z art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. b u.ś.r. świadczenie pielęgnacyjne nie przysługuje, jeżeli osoba sprawująca opiekę ma ustalone prawo do m.in. specjalnego zasiłku opiekuńczego. W myśl tego unormowania nie można w tym samym czasie posiadać prawa do obu wymienionych świadczeń.
Wskazać przy tym należy na art. 27 ust. 5 u.ś.r., który potwierdza, że uprawnionemu przysługuje tylko jedno z tych świadczeń, zgodnie z wyborem. Unormowania te mają zapobiec kumulatywnemu pobieraniu świadczeń przysługujących z tego samego powodu, czyli z tytułu niepodejmowania lub rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w związku ze sprawowaniem opieki nad niepełnosprawną w stopniu znacznym osobą, wymagającą stałej lub długotrwałej opieki. W konsekwencji nie było możliwe przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego za okres, w którym skarżąca posiadała prawo do specjalnego zasiłku opiekuńczego, określone wcześniejszą decyzją. Dopiero uchylenie decyzji przyznającej specjalny zasiłek opiekuńczy pozwala na przyznanie w to miejsca wnioskowanego świadczenia pielęgnacyjnego.
We wskazanej powyżej decyzji z dnia 31 stycznia 2022 r. uchylającej kolizyjny zasiłek pielęgnacyjny, organ nie wskazał wprost za jaki okres uchyla skarżącej prawo do tego zasiłku. Przypomnieć przy tym należy, że decyzją z dnia 02 października 2019 r. przyznano skarżącej obecnie kolizyjny zasiłek dla opiekuna na okres od 1 września 2019 r. do 30 września 2022 r. (karta nr 71 akt administracyjnych). W ocenie Sądu w sytuacji, w której w decyzji uchylającej nie wskazano wprost, że skutek uchylenia wcześniej przyznanego prawa do zasiłku następuje wstecz tj. za okres przed datą wydania decyzji uchylającej, to skutek uchylenia decyzji przyznającej prawo do zasiłku następuje wyłącznie na przyszłość. Oznacza to, że w odniesieniu do okresu przypadającego przed datą uchylenia w obrocie prawnym pozostawiono nadal decyzję przyznającą skarżącej zasiłek dla opiekuna.
W konsekwencji w tym zakresie w dalszym ciągu ma miejsce kolizja pomiędzy wcześniej przyznanym zasiłkiem a świadczeniem, o którego przyznanie zabiega skarżąca. Wobec zaś istnienia tej kolizji Kolegium, zdaniem Sądu, nie miało podstaw do tego, aby w okresie nią objętym uchyleniem zasiłku dla opiekuna przyznać świadczenie pielęgnacyjne. Tym samym Kolegium prawidłowo przyznało świadczenie tylko za ten okres, w odniesieniu do którego - na skutek wydania wskazanej powyżej decyzji uchylającej - kolizja zasiłku ze świadczeniem została wyeliminowana.
Dodatkowo Kolegium, dostrzegając, że według uzasadnienia decyzji uchylającej zasiłek dla opiekuna ostatnim miesiącem wypłaty tego zasiłku był grudzień 2021 r., przyznało skarżącej świadczenie pielęgnacyjne także za miesiąc styczeń 2022 r. Działanie takie należy również uznać za prawidłowe, gdyż z uzasadnienia decyzji uchylającej wynika, że za styczeń 2022 r. skarżąca miała już zasiłku dla opiekuna nie otrzymać. Zatem choć decyzja uchylająca działała na przyszłość, to również w odniesieniu do miesiąca stycznia 2022 r., poprzez potwierdzone w jej treści zaniechanie wypłaty zasiłku pielęgnacyjnego za ten miesiąc, kolizja zasiłku ze świadczeniem pielęgnacyjnym została w praktyce wyeliminowana.
Za nieuzasadniony należało uznać zarzut skargi dotyczący nieprawidłowej wykładni art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. b u.ś.r. Organ odwoławczy nie dokonywał bowiem wykładni tego przepisu lecz zastosował go wprost, zgodnie z tym co literalnie z niego wynika. Skoro w odniesieniu do okresu od 1 sierpnia 2021 r. do 31 grudnia 2021 r. decyzja przyznająca skarżącej zasiłek dla opiekuna nie została wyeliminowana z obrotu, to wspomniany przepis wprost wykluczał przyznanie za ten okres wnioskowanego przez skarżącą świadczenia. Nie doszło także do naruszenia art. 27 ust. 5 u.ś.r. Przepis ten daje prawo wyboru pomiędzy zasiłkiem dla opiekuna a świadczeniem pielęgnacyjnym lecz w sytuacji, w której wcześniej już przyznano zasiłek pielęgnacyjny jego realizacja następuje w zakresie, w jakim decyzja przyznająca zasiłek dla opiekuna zostanie wyeliminowana z obrotu w drodze jej uchylenia na wniosek strony. W niniejszej sprawie na wniosek strony organ wydał decyzję uchylającą wcześniejszą decyzję przyznającą zasiłek dla opiekuna.
Decyzja uchylająca została doręczona profesjonalnemu pełnomocnikowi skarżącej, który nie skorzystał z przysługującego od niej odwołania, a w konsekwencji stała się ona ostateczna. Kolegium, ustalając zakres w jakim zachodzi kolizja pomiędzy zasiłkiem a wnioskowanym świadczeniem, było związane treścią ostatecznej decyzji uchylającej i prawidłowo odczytując jej treść uznało, że kolizja ta został wyeliminowana począwszy od 1 stycznia 2022 r. W tym też zakresie strona zrealizowała swoje prawo wyboru. Nie skorzystała strona jednocześnie z takiego wyboru w odniesieniu do wcześniejszego okresu, a to dlatego, że jej profesjonalny pełnomocnik wprost nie wskazał, że domaga się wstecznego uchylenia decyzji, przyznającej zasiłek dla opiekuna, a przed wszystkim nie skorzystał z możliwości zakwestionowania zakresu uchylenia zasiłku dla opiekuna wynikającego ze wskazanej powyżej decyzji uchylającej z dnia 31 stycznia 2022 r. W ten sposób pełnomocnik ten potwierdził, że uchylenie zasiłku ze skutkiem na przyszłość pozostaje w zgodzie z dokonanym przez stronę wyborem.
Co więcej, treść zarzutów podniesionych w skardze oraz ich uzasadnienie wskazuje, że zależność pomiędzy ostateczną decyzją uchylającą zasiłek opiekuńczy i wynikającym z niej zakresem uchylenia, a zakresem w jakim Kolegium mogło przyznać wnioskowane świadczenie, nie została w istocie przez pełnomocnika strony dostrzeżona.
Mając na względzie przedstawione powyżej rozważania Sąd na podstawie art. 151 p.p.s.a. skargę oddalił.
Na podstawie art. 119 pkt 2 p.p.s.a. sprawa została rozpoznana w trybie uproszczonym na posiedzeniu niejawnym, a to w związku ze zgodnym wnioskiem stron w tym zakresie