Uzasadnienie
Decyzją z dnia [...] roku, Nr [...], Kierownik Biura Powiatowego Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa (ARiMR) w Ż. przyznał T. B. rentę strukturalną w wysokości [...] złotych miesięcznie począwszy od dnia [...] roku do dnia [...] roku. Jako materialno-prawną podstawę swojego rozstrzygnięcia wskazał § 21 ust. 1 pkt 2 rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 30 kwietnia 2004 roku w sprawie szczegółowych warunków i trybu udzielania pomocy finansowej na uzyskiwanie rent strukturalnych objętej planem rozwoju obszarów wiejskich (Dz.U. Nr 114, poz. 1191).
Jak wynika ze skróconego odpisu aktu zgonu Urzędu Stanu Cywilnego w L., T. B. zmarł w dniu [...] roku. Po powzięciu tej informacji Kierownik Biura Powiatowego ARiMR w Ż. decyzją Nr [...] wydaną w dniu [...] roku stwierdził w trybie art. 162 § 1 pkt 1 Kodeksu postępowania administracyjnego (kpa) wygaśnięcie opisanej na wstępie swojej decyzji z dnia [...] roku. Jako adresata tej decyzji organ wskazał T. B.. Decyzja doręczona została za pośrednictwem poczty na adres jej adresata w dniu [...] roku, jednakże ze zwrotnego potwierdzenia odbioru nie wynika jednoznacznie, kto tą przesyłkę odebrał.
W uzasadnieniu wskazano, że wygaszona decyzja stała się bezprzedmiotowa wobec śmierci T. B., gdyż przyznane świadczenie w postaci renty strukturalnej nie daje uprawnień dla następców prawnych. Wygaśnięcia decyzji wymaga postulat pewności prawnej oraz interesu społecznego. Wskazano ponadto na § 10 wymienionego na wstępie rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 30 kwietnia 2004 roku, w myśl którego małżonek uprawnionego w razie jego śmierci może ubiegać się o przyznanie renty strukturalnej, jeśli spełni warunki określone w tym przepisie.
W terminie otwartym do wniesienia odwołania od tej decyzji, małżonka T. B. – obecnie skarżąca K. B. – pismem z dnia [...] roku zwróciła się do Dyrektora Regionalnego ARiMR w C. o przyznanie jej renty strukturalnej po zmarłym mężu. Wskazała, że przekazane gospodarstwo rolne stanowiło wspólność małżonków i było jedynym źródłem ich utrzymania. Oświadczyła ponadto, że od [...] roku pobiera z KRUS stałą rentę inwalidzką. W jej ocenie spełnia ona warunki do przyznania renty strukturalnej po zmarłym mężu, a świadczenie z tytułu renty chciałaby zawiesić.
Powyższe pismo zostało potraktowane przez organy jako odwołanie od decyzji z dnia [...] roku, a w wyniku jego rozpatrzenia zaskarżoną w niniejszym postępowaniu decyzją Dyrektor [...] Oddziału ARiMR w C. utrzymał w mocy decyzję organu pierwszej instancji.
Jako materialną podstawę takiego rozstrzygnięcia organ odwoławczy wskazał art. 5 ust. 2 ustawy z dnia 28 listopada 2003 roku o wspieraniu rozwoju obszarów wiejskich ze środków pochodzących z Sekcji Gwarancji Europejskiego Funduszu Orientacji i Gwarancji Rolnej (Dz.U. Nr 229, poz. 2273 z późn. zm.). Wskazał w uzasadnieniu, że skarżąca nie spełnia jednego z wymogów, który uprawniałby ją do przejęcia po zmarłym mężu renty strukturalnej, a mianowicie ma ustalone prawo do renty z ubezpieczenia społecznego (§ 10 ust. 1 pkt 2 lit. a/ rozporządzenia RM z dnie 30 kwietnia 2004 roku).
W skardze do Sądu Administracyjnego skarżąca powtórzyła swoje argumenty zawarte w piśmie (odwołaniu od decyzji organu pierwszej instancji) z dnia [...] roku. Wskazała ponadto, że zaskarżona decyzja jest dla niej krzywdząca, albowiem środki, z jakich się utrzymuje (renta z KRUS w kwocie [...],- złotych) nie wystarczają na wydatki związane z codziennym utrzymaniem.
W odpowiedzi na skargę organ odwoławczy wniósł o jej oddalenie podtrzymując swoje dotychczasowe stanowisko. W uzasadnieniu przedstawił przebieg postępowania, a ponadto stwierdził, że rozstrzygnięcie znajduje swoje uzasadnienie w treści art. 162 § 1 kpa, gdyż decyzja o przyznaniu renty strukturalnej stała się bezprzedmiotowa.
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach zważył, co następuje
Skarga zasługuje na uwzględnienie, aczkolwiek z odmiennych przyczyn, aniżeli te, które zostały w niej podniesione.
Wskazać należy w pierwszej kolejności, że sądy administracyjne powołane zostały do kontroli legalności decyzji administracyjnych, a kontrola ta polega na badaniu zgodności zaskarżonych aktów z przepisami prawa (art. 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002 roku – Prawo o ustroju sądów administracyjnych, Dz.U. Nr 153, poz. 1269 z późn. zm.). Z kolei zgodnie z art. 134 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 roku – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. Nr 153, poz. 1270 z późn. zm.), zwanej dalej p.s.a., sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy, nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną.
W ocenie Sądu w niniejszej sprawie zarówno zaskarżona decyzja, a w szczególności poprzedzająca ją decyzja organu pierwszej instancji wydane zostały w warunkach określonych w art. 156 § 1 pkt 4 kpa.
Zgodnie z art. 107 § 1 kpa jednym z koniecznych składników decyzji administracyjnej jest oznaczenie adresata tej decyzji. Organ pierwszej instancji w decyzji z dnia [...] roku jako adresata wskazał T. B.. Nie ulegało w tej dacie wątpliwości, ze T. B. zmarł przed wydaniem decyzji. Świadczy o tym znajdujący się w aktach sprawy skrócony odpis aktu zgonu, a okoliczność ta znana była organowi pierwszej instancji, co wynika wprost z treści uzasadnienia decyzji.
W takich okolicznościach faktycznych jest oczywistym, że T. B. nie był i nie mógł być stroną w sprawie, a wydanie decyzji w stosunku do niego powoduje jej nieważność z mocy art. 156 § 1 pkt 4 kpa.
Decyzja organu odwoławczego, jakkolwiek zaadresowana już prawidłowo do K. B., to jednak również dotknięta jest wadą nieważności, albowiem utrzymuje w mocy nieważne rozstrzygnięcie.
Już z samych powyższych okoliczności wynika, że na zasadzie art. 145 § 1 pkt 2 p.s.a. musiało dojść do stwierdzenia przez Sąd nieważności kontrolowanych aktów.
Niezależnie jednak od powyższego Sąd dopatrzył się także innych naruszeń, które organy orzekające będą musiały wziąć pod uwagę ponownie rozpoznając sprawę.
W ocenie Sądu nie zachodziły podstawy do zastosowania w sprawie art. 162 § 1 pkt 1 kpa. Zgodnie z tym przepisem organ administracji publicznej, który wydał decyzję w pierwszej instancji, stwierdza jej wygaśnięcie, jeżeli decyzja stała się bezprzedmiotowa, a stwierdzenie wygaśnięcia takiej decyzji nakazuje przepis prawa albo gdy leży to w interesie społecznym lub w interesie strony. Sama zatem bezprzedmiotowość decyzji nie jest wystarczająca do stwierdzenia jej wygaśnięcia. Brak jest przepisu prawa, który nakazywałby stwierdzenie wygaśnięcia takiej decyzji.
Nie można również dopatrzyć się, aby leżało to w interesie strony. Można się co prawda zgodzić z twierdzeniem organu odwoławczego, że przymiot strony przysługuje małżonce zmarłego T. B., jednakże trudno dopatrywać się jej interesu w stwierdzeniu wygaśnięcia decyzji. Organ pierwszej instancji wskazał w uzasadnieniu, że wygaśnięcia decyzji wymaga postulat pewności prawnej oraz interesu społecznego. Co do postulatu pewności, to stwierdzić przyjdzie, ze wobec śmierci beneficjenta renty strukturalnej (zdarzenia pewnego i udokumentowanego) decyzja o przyznaniu tej renty stała się bezprzedmiotowa i niewykonalna bez konieczności stwierdzenia jej wygaśnięcia. Odnośnie natomiast interesu społecznego, to organ nie wskazał, o jaki to interes chodzi, zaś Sąd w świetle powyższych rozważań takiego interesu się nie dopatruje.
Inną jeszcze kwestią jest zakwalifikowanie pisma skarżącej z dnia [...] roku, jako odwołania od decyzji organu pierwszej instancji. Pismo to stanowi bowiem wniosek o przyznanie renty strukturalnej po zmarłym mężu, co wynika wprost z jego treści. W takiej sytuacji organ winien był wszcząć odrębne postępowanie w sprawie przyznania renty strukturalnej małżonkowi uprawnionego i w tym postępowaniu zbadać, czy zachodzą przesłanki z § 10 rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 30 kwietnia 2004 roku. Dopiero wtedy organ mógłby wydać decyzję o przyznaniu bądź też o odmowie przyznania renty.
Dopuszczalna wydaje się także i taka sytuacja, aby pismo skarżącej z dnia [...] roku, skoro zostało już potraktowane jako odwołanie, było rozpatrywane zarówno w postępowaniu odwoławczym, jak i w odrębnym postępowaniu, które tym pismem zostało zainicjowane tj. w postępowaniu o przyznanie renty strukturalnej po zmarłym mężu. Nie jest natomiast dopuszczalne załatwienie sprawy poprzez utrzymanie w mocy decyzji o wygaśnięciu decyzji przyznającej rentę strukturalną zmarłemu małżonkowi.
Mając powyższe na uwadze Sąd orzekł jak w sentencji na zasadzie art. 145 § 1 pkt 2 p.s.a. W kwestii wykonalności zaskarżonej decyzji orzeczono na podstawie art. 152 p.s.a.
O zwrocie kosztów postępowania Sąd nie orzekał, a to wobec faktu, iż skarżąca postanowieniem tut. Sądu z dnia 23 listopada 2005 roku została zwolniona z obowiązku uiszczania kosztów sądowych.