Uzasadnienie
W dniu [...] r. Starosta [...] wszczął z urzędu postępowanie w sprawie uznania działek oznaczonych nr "1" o pow. 4.6412 ha, nr "2" o pow. 2.4022 oraz nr "3" o pow. 2.1388 ha – za wspólnotę gruntową bądź mienie gromadzkie w trybie art. 8 ust. 1 ustawy z dnia 29 czerwca 1963 r. o zagospodarowaniu wspólnot gruntowych (Dz. U. Nr 28, poz. 169 ze zm.). Następnie decyzją z dnia [...] r. organ I instancji uznał, że powyższa nieruchomość położona w S., objęta KW [...] na dzień [...]r. stanowiła wspólnotę gruntową. Jednakże wskutek odwołania I. P., decyzją z dnia [...]r. Samorządowe Kolegium Odwoławcze w B. uchyliło decyzję i przekazało sprawę do ponownego rozpatrzenia organowi I instancji.
Kolejną decyzją z dnia [...] r. Starosta [...] umorzył postępowanie w sprawie. Decyzja ta została uchylona przez Kolegium, a sprawę ponownie przekazano do rozpatrzenia organowi I instancji po rozpoznaniu odwołania Gminy S. na mocy decyzji z dnia [...]r. Po trzecim rozpoznaniu sprawy decyzją z dnia [...]r. Starosta [...] powtórnie orzekł o uznaniu przedmiotowej nieruchomości za wspólnotę gruntową. Jednak i ta decyzja została uchylona, a sprawę przekazano do ponownego rozpoznania wskutek odwołania Gminy S. decyzją SKO z dnia [...]r. W uzasadnieniu decyzji kasacyjnej Kolegium stwierdziło, że ze znajdujących się w aktach dokumentów wynika, że 35 właścicielom gminy S. przysługuje prawo służebności (prawo pasania bydła i owiec na hali [...] i w lasach dworskich do tej hali przydzielonych). Jednak w ocenie Kolegium, brak jest dowodu na to, że prawo to zostało zniesione i tytułem tego zniesienia zostały wydzielone na własność lub do wspólnego korzystania grunty - pgr "4" i "5". W związku z tym przy ponownym rozpoznaniu sprawy polecono organowi I instancji zbadanie, czy wniesiono "rekurs" od wyroku nr [...] z dnia [...]r. i jak zakończyło się to postępowanie.
Nadto Kolegium wskazało na potrzebę rozważenia sprawy o zniesienie służebności w trybie ustawy z dnia 21 czerwca 1939 r. o zniesieniu służebności w województwach krakowskim, lwowskim, stanisławowskim, tarnopolskim i cieszyńskiej części województwa śląskiego (Dz. U. Nr 59, poz. 389).
Wreszcie decyzją z dnia [...]r. nr [...], podjętą na podstawie art. 8 ust. 1 i ust. 6 oraz art. 1 ust. 1 pkt 2 ustawy o zagospodarowaniu wspólnot gruntowych, Starosta [...] orzekł, że na dzień [...]r., działki aktualnie oznaczone w ewidencji gruntów jako dz. “6" o pow. 0,0108 ha, dz. “7" o pow. 0,0293 ha, dz. “8" o pow. 0,0776 ha, dz. “9" o pow. 0,1100 ha, dz. “10" o pow. 0,0797 ha, dz. “11" o pow. 4,3338 ha, dz."12" o pow. 0,0342 ha, dz. “13" o pow. 0,2517 ha., dz. “14" o pow. 0,0482 ha, dz."15" o pow. 0,1089 ha, dz. “16" o pow. 0,1280 ha, dz. “17" pow. 0,0430 ha, dz. “18" o pow. 0,0359 ha, dz. “19" o pow. 0,1905 ha, dz. “20" o pow. 1,1259 ha, dz. “21" o pow. 2,5747 ha położone w S., objęte księgą wieczystą [...] prowadzoną przez Sąd Rejonowy w B. Wydział Ksiąg Wieczystych, stanowiły wspólnotę gruntową - [...].
Organ I instancji podał, iż działki "1", “22" o łącznej powierzchni 9,1822 ha zostały wpisane do ewidencji gruntów do pozycji rejestrowej archiwalnej nr [...] (P. A. i wspólnicy) po pomiarze stanu władania w latach [...]. W [...] r. działka "22" uległa podziałowi na działki "2" i "3". Na podstawie pisma “A" dokonano zmiany wpisu (zmiana nr [...]) władającego na “B". Wprowadzając zmianę przyjęto argument wnioskodawcy, iż dotychczas wpisany P. A. - jako przewodniczący wspólnoty, nie żyje. Na podstawie pisma przewodniczącego “C" S. K. oraz załączonych dokumentów w [...] r. wpisano jako władającego (samoistnego posiadacza) “C".
Następnie zmianą nr [...] przywrócono w ewidencji gruntów zapis władającego “A". Na podstawie wniosku Burmistrza Miasta S. z dnia [...]r. oraz odpisu z księgi wieczystej [...] wpisano jako właściciela działek oznaczonych nr "1", "2", "3" Gminę S.. Starosta [...] wniósł o wpis ostrzeżenia do księgi wieczystej [...] odnośnie prowadzonego przez Starostę [...] postępowania w sprawie uznania działek objętych księgą oznaczonych nr "1", "2", "3" za wspólnotę gruntową “B". Sąd Rejonowy w B. oddalił wniosek Starosty [...].
Na dzień wydania decyzji w księdze wieczystej [...] prawo własności wpisane jest na rzecz Gminy S., taki sam wpis widnieje w ewidencji gruntów.
Starosta [...] ustalił też, że parcele "4" i "5", były zapisane na karcie [...] gminy katastralnej S. odpowiednio pod pozycją lp. [...] i lp. [...]. Na karcie B ww. Lwh prawo własności wpisane było na rzecz Funduszu Gminnego gm. kat. S. "na podstawie dochodzeń w myśl ustawy z dnia 20 marca 1874 r." względem urządzenia ksiąg hipotecznych (gruntowych) dla Królestwa Galicji i Lodomerji z Wielkim Księstwem Krakowskiem (Dz. u. kr 1 874.1.29.89 ze zm.). Na podstawie wniosku Urzędu Miasta i Gminy S. z dnia [...]r. nr [...]dopisano "w zarządzie Naczelnika Miasta i Gminy S.". Na podstawie wniosku Urzędu Rejonowego z dnia [...]r. Dz. Kw. [...] gm. kat. S. został zamknięty na skutek przeniesienia tego wykazu z dniem [...]r. do księgi wieczystej nr [...]. Na podstawie tego samego wniosku oraz art. 32 ust. 2 ustawy z dnia 20 marca 1950 r. o organach jednolitej władzy państwowej (Dz. U. Nr 14, poz. 130) prawo własności wpisano na rzecz Skarbu Państwa.
Na podstawie wniosku Urzędu Rejonowego z dnia [...]r. nr Dz. Kw. [...] przywrócono wpis prawa własności na rzecz Funduszu Gminnego w zarządzie Naczelnika Miasta i Gminy S.. W dziale I księgi wieczystej [...] pod pozycją [...] widniała pgr "4", a pod pozycją [...] widniała pgr "5". Na podstawie wniosku Gminy S. z dnia [...]r. Dz.Kw. [...] prawo własności w księdze wieczystej [...] wpisano na rzecz Gminy S.. Na podstawie wniosku Gminy S. z dnia [...]r. Dz.Kw. [...] ujawniono w księdze wieczystej [...] działki "1" (pozycja [...]), "2" (pozycja [...]), "3" (pozycja [...]). Na podstawie zawiadomienia Starosty [...] o zmianie nr [...] oraz wypisu z rejestru gruntów z dnia [...] r., zarejestrowanego w Sądzie Rejonowym w B. Wydziale Ksiąg Wieczystych pod nr Dz.Kw. [...] uwidoczniono podział działki "1" na działki “6" – “9" oraz podział działki "23", która powstała z działek "2" i "3", na działki “12" – “21".
Na karcie [...]. oraz w dziale III księgi wieczystej [...], nie zostały ujawnione żadne prawa dotyczące poboru drewna, prawo paszy lub inne prawa na rzecz mieszkańców S., a dotyczące działek objętych niniejszym postępowaniem.
Jednakże zarówno mieszkańcy S. jak i wskazani świadkowie, zgodnie oświadczyli, że grunty zwane “D" były użytkowane wspólnie przez określone grono osób. Grunty były wykorzystywane do wypasu owiec i krów oraz prowadzono wycinkę drzew na cele związane z wypasem owiec. Według zeznań świadków, prawo do wypasania owiec przysługiwało określonym osobom na podstawie serwitutów.
Organ uznał zarówno wyjaśnienia mieszkańców jak i zeznania świadków za wiarygodne i będące istotnym dowodem w niniejszym postępowaniu.
Starosta podał też, że w aktach sprawy znajduje się Protokół z założenia [...]. spisany przez..komisyę c.k." Sądu Powiatowego w B. z [...]r. Protokół ten obejmuje m.in. pgr "4" i "5". W uwagach do protokołu został zamieszczony zapis "(...) p.g. "4" i "5" czyli tak zwana “D" (...) nie są własnością gminy S. tylko wielkiej liczby uprawnionych, którzy w różnym stosunku (według liczby owiec i bydła pasącego się) są współwłaścicielami takowych. Pomimo kilkakrotnego wzywania nie przedłożyli współwłaściciele rzeczonych hal Komisyi wykazu uprawnionych tudzież liczby bydła rogatego i owiec jakie uprawnieni pasą, tylko przez kilku spośród siebie wybranych mężów do których również obecny wójt gminy J. W. należał protestowali przeciwko przyznaniu w miejsce zniesionego prawa paszy w lasach dworskich hal wspomnianych twierdząc, że już orzeczeniom odnośnym c.k. Namiestnictwa we L., które przed jedenastu laty wydane zostały do c.k.
Ministryum Spraw Wewnętrznych we W. rekurs wniesą. Ostatecznie zgodzili się interesowani na to by wymienione hale na gminę S. były zapisane i by w protokole niniejszym było uwidocznionem, że uprawnieni albo powiększenia pastwiska, albo przywrócenia prawa pasania bydła w lasach dworskich żądają." Organ wyjaśnił, że w powyższym protokole zostało wspomniane orzeczenie sprzed jedenastu lat tj. z [...] r.; zaś w aktach sprawy znajduje się kopia odpisu wyroku nr [...] s. spisanego we L. dnia [...]r. w myśl ces. patentu z dnia [...]r., który został uznany za to orzeczenie. Organ uznał kopię dokumentu za wiarygodną i oddającą treść oryginału. Według tego dokumentu 35 włościanom gminy S. przysługiwało prawo pasania 50 krów, 6 jałówek oraz 388 owiec na “D", obejmującej parcele “24" i “25" oraz w lasach dworskich do tej hali przydzielonych. Zgodnie z punktem VIII wyroku prawo paszy wraz z pobocznym poborem drzewa miało zostać cyt.: "zniesione w drodze wykupna gruntem, a mianowicie ma być wydzielony jako wynagrodzenie za prawo paszy dla każdego z powyższych stowarzyszeń halnych z osobna taki ekwiwalent w gruncie, który swym przychodem naturalnym w paszy pokryje dotychczasowy czysty pożytek uprawnionych."
Organ I instancji przy ponownym rozpatrzeniu sprawy wziął pod rozwagę wskazania Samorządowego Kolegium Odwoławczego w B. zawarte w decyzji z dnia [...]r. Wobec powyższego Starosta [...] wystąpił do Archiwum Głównego Akt Dawnych w W., Ministerstwa Rolnictwa i Rozwoju Wsi, Archiwum [...] Urzędu Wojewódzkiego w K., Archiwum [...] Urzędu Wojewódzkiego placówki w B., Archiwum Narodowego w K., Archiwum Państwowego w K. oraz Archiwum Państwowego w K. Oddziału w B. o przekazanie uwierzytelnionej kopii "rekursu" lub innych dokumentów dotyczących przedmiotowego postępowania. Uzyskane odpowiedzi były negatywne - żadna z instytucji nie posiadała w swoim zasobie poszukiwanych akt. W odpowiedzi Archiwum Państwowe w K. wskazało możliwość poszukiwania akt w m.in. w Powszechnym Archiwum Administracji w W. oraz w Centralnym Historycznym Archiwum Państwowym Ukrainy we L. Starosta [...] wystąpił do Powszechnego Archiwum Administracji w W. oraz do Centralnego Historycznego Archiwum Państwowego- Ukrainy we L. Powszechne Archiwum Administracji w W. poinformowało, że akta Ministerstwa Spraw Wewnętrznych w [...] r. były przechowywane w Pałacu Sprawiedliwości i zostały przez pożar ciężko uszkodzone i w 75 % zdziesiątkowane, szczególnie straty dotyczą indeksów i numerów ksiąg, a zachowane akty są dostępne wyłącznie przez współczesny katalog haseł do pozyskania, a pojedyncze akty nie zostały w nim odnotowane.
W związku z powyższym Powszechne Archiwum Administracji w W. nie mogło pomóc w przedmiotowej sprawie. Centralne Historyczne Archiwum Państwowe U. we L. nie odpowiedziało na zapytanie Starosty [...]. W powtórnym piśmie skierowanym do tegoż Archiwum Starosta [...] wskazał że brak odpowiedzi w terminie miesiąca od dnia otrzymania pisma zostanie potraktowany jako brak poszukiwanych dokumentów. Archiwum na ponowne pismo również nie udzieliło odpowiedzi.
Wobec powyższego organ uznał, że "rekurs" do c.k. Ministryum Spraw Wewnętrznych we W. nigdy nie został wniesiony. Wobec czego wyrok nr [...] s. spisany we L. dnia [...]r. w myśl ces. patentu z dnia [...]r. stał się prawomocny. Zdaniem organu bezzasadne było rozpatrywanie sprawy w zakresie zniesienia służebności na zasadach i w trybie ustawy z dnia 21 czerwca 1939 r. o zniesieniu służebności w województwach krakowskim, lwowskim, stanisławowskim, tarnopolskim i cieszyńskiej części województwa śląskiego (Dz.U. Nr 59, poz. 389).
Natomiast artykuł 1 ust. 1 pkt 2 przywołanej wyżej ustawy o zagospodarowaniu wspólnot gruntowych stanowi, że wspólnotami gruntowymi są nieruchomości "wydzielone tytułem wynagrodzenia za zniesione służebności wynikające z urządzenia ziemskiego włościan i mieszczan-rolników, na wspólną własność, we wspólne posiadanie lub do wspólnego użytkowania gminie, miejscowości albo ogółowi uprawnionych do wykonywania służebności."
W tym stanie rzeczy organ stwierdził, że zgodnie z wyrokiem nr [...] spisanym we L. dnia [...]r. w myśl ces. patentu z dnia [...]r. grunty położone w S., objęte księgą wieczystą [...] prowadzoną przez Sąd Rejonowy w B. Wydział Ksiąg Wieczystych zostały nadane w zamian za zniesione służebności, a zatem stanowiły wspólnotę gruntową – “D".
Odwołanie od decyzji wniosła Gmina S. zarzucając obrazę art. 6, 7, 8, 12, 75, 76 § 1, 77 § 1, 138 § 2 kpa. Ponadto, zarzucono obrazę obrazę przepisów prawa materialnego, a to art. 7 i 21 Konstytucji oraz art. 8 ust. 1 i ust. 6 a także art. 1 ust. 1 pkt 2 ustawy o zagospodarowaniu wspólnot gruntowych poprzez przyznanie, iż na dzień [...]r. działki wskazane w sentencji decyzji stanowiły wspólnotę gruntową – “D", podczas gdy nigdy nie doszło do wydania decyzji o uznaniu tych nieruchomości za wspólnotę gruntową ani też ustalenia i zatwierdzenia listy udziałowców, a następnie zamknięcia księgi wieczystej. Wydając decyzję, organ pominął prawo własności Gminy S. do działek objętych postępowaniem. Pominął też fakt, że z [...] na podstawie dochodzeń w myśl ustawy z dnia 20 marca 1874 r. wpisano prawo własności funduszu gminnego i taki zapis figurował do dnia [...]r.
Podniesiono, że decyzja Starosty oparta jest przede wszystkim na przywołaniu wyroku z [...] r. i protokołu z [...] r., które to dokumenty wbrew twierdzeniu organu, nie mają waloru autentyczności, bo gdyby tak było to znalazłoby to odzwierciedlenie w [...]. Nawiązując do kasacyjnej decyzji Kolegium, zarzucono, że organ nie rozważył możliwości zniesienia służebności na zasadach i w trybie ustawy z dnia 21 czerwca 1939 r. o zniesieniu służebności w województwach krakowskim, lwowskim, stanisławowskim, tarnopolskim i cieszyńskiej części województwa śląskiego. Podniesiono też, że organ prowadząc postępowanie, nie wyjaśnił na jakiej podstawie prawnej i faktycznej dokonywał wpisów w ewidencji gruntów w latach [...], zarzucając, że wpisy w ewidencji gruntów były sprzeczne z dokumentami i treścią księgi wieczystej, bo wówczas winien być ujawniony fundusz gminny gm. kat. S. w zarządzie Naczelnika Miasta S. Zaskarżoną decyzją Samorządowe Kolegium Odwoławcze w B. na podstawie art. 138 § 1 pkt 2 kpa, orzekło o uchyleniu decyzji organu I instancji i ustaleniu, że nieruchomość oznaczona jako pgr "4" o pow. 5.273 ha i pgr "5" o pow. 3.6898 ha, zapisane na karcie [...]lp. [...] i [...] gm. kat.
S., stanowi z dniem [...]r. wspólnotę gruntową – “D". Po zrelacjonowaniu przebiegu dotychczasowego postępowania Kolegium uznało, że zaskarżona decyzja Starosty [...] ostać się nie może, ponieważ według stanu na dzień [...]r. działki ewidencyjne wymienione w jej sentencji nie istniały. Z przedłożonej na żądanie Kolegium dokumentacji geodezyjnej wynika, że w tej dacie istniały parcele gruntowe oznaczone nr "4" i "5" i takie były ujawnione w [...], gdzie prawo własności było wpisane na rzecz funduszu gminnego gm. kat. S.. Parcele te uległy podziałowi dopiero w latach [...] i [...] oraz późniejszych. Zdaniem Kolegium biorąc pod uwagę znajdujący się w zbiorze dowodów do wykazu hipotecznego [...] protokół z jego założenia, należy uznać, że parcele "4" i "5" czyli tzw. “D" stanowią nieruchomość wydzieloną tytułem wynagrodzenia za zniesione służebności wynikające z urządzenia ziemskiego włościan i mieszczan - rolników, na wspólną własność lub do wspólnego użytkowania.
Za takim uznaniem przemawia zapis zawarty w uwagach do tego protokołu, że parcele "4" i "5" czyli tzw. “D" nie są własnością Gminy S. tylko wielkiej liczby uprawnionych, którzy w różnym stosunku (według liczby owiec i bydła pasącego się) są współwłaścicielami takowych a także zapis, że wybrani spośród współwłaścicieli mężowie do których należał obecny Wójt Gminy J. W. protestowali przeciwko przyznaniu nieruchomości w miejsce zniesionego prawa paszy w lasach dworskich hal i żądali przywrócenia prawa pasania bydła w tych lasach albo powiększenia pastwiska.
Kolegium wyjaśniło, że wskazując w decyzji kasacyjnej z dnia [...]r. na konieczność ustalenia, czy uprawnieni wnieśli rekurs do c.k. Ministryum Spraw Wewewnętrzych w W., miało na uwadze upewnienie się, czy ewentualnie w wyniku wniesienia rekursu nie nastąpiły zmiany w zakresie wydzielonej nieruchomości za zniesioną służebność, a nie jak to podnosi w odwołaniu Gmina, że poddawało w wątpliwość, że nieruchomość została wydzielona. Skoro poczynione przez Starostę poszukiwania nie przyniosły pożądanego rezultatu, a w wykazie hipotecznym [...], nie zostały wpisane żadne zmiany dotyczące praw w nim ujawnionych - to należy uznać, że rekurs albo nie został wniesiony, albo nie został uwzględniony. Opisany wyżej protokół z założenia wykazu hipotecznego [...] gm. kat. S., zdaniem Kolegium, jest dokumentem wiarygodnym i można podstawie jego treści oprzeć uznanie, że nieruchomość obejmująca parcele "4" i "5" została wydzielona tytułem służebności.
Natomiast wykaz hipoteczny [...] gm. kat. S. został zamknięty dopiero w roku [...] na wniosek Kierownika Urzędu Rejonowego w B. na skutek przeniesienia tego wykazu do księgi wieczystej nr [...]. W ocenie Kolegium, podnoszone w odwołaniu okoliczności dotyczące stanu ujawnionego w ewidencji gruntów, nie mają w sprawie istotnego znaczenia, bo operat ewidencji gruntów powstał dopiero w latach 60 - tych tj. już po wejściu w życie ustawy o zagospodarowaniu wspólnot gruntowych. Zatem zarzut, że nie ma żadnych podstaw faktycznych i prawnych do uznania, że nieruchomość została wydzielona uprawnionym w zamian za zniesione służebności w ocenie Kolegium jest niezasadny. Za takim uznaniem przemawiają bowiem zapisy zawarte w protokole do założenia wykazu hipotecznego [...], a także znajdująca się w aktach sprawy kopia odpisu wyroku nr [...] z którego wynika, że 35 włościanom gminy S. przysługiwało prawo pasania 50 krów, 6 jałówek oraz 388 owiec na “D" oraz lasach dworskich.
Kolegium zgodziło się z twierdzeniem odwołującej, że w [...] gm. kat. S. na podstawie ustawy z dnia 20 marca 1874 r. wpisane było prawo własności na rzecz Funduszu Gminnego gm. kat. S., lecz zauważyło,że w protokole do założenia tego Lwh było wyraźnie zapisane, że parcele "4" i "5" nie stanowią własności gminy, ale współwłasność uprawnionych, w imieniu których działał m.in. Wójt Gminy J. W. i wyraził zgodę, aby “D" została wpisana na Gminę. Jednakże w skład majątku ujawnianego w księgach wieczystych jako własność Gminy (w tym przypadku Funduszu Gminego) w tamtych czasach wchodziła nie tylko własność Gminy jako osoby prawnej, ale też wspólna własność jej mieszkańców.
W skardze do sądu administracyjnego Gmina S. zarzuciła naruszenie art. 6 – 8, art. 12, art. 75, art. 76 § 1, art. 77 § 1, art. 107 § 3 kpa, a zwłaszcza art. 10 § 1 kpa, polegającą na przeprowadzeniu postępowania bez jej udziału, co uniemożliwiło złożenie uzyskanego nowego dowodu w postaci dołączonego do skargi odpisu orzeczenia c.k. Sądu Powiatowego w B. z dnia [...] r. Skarżąca ponowiła też zawarte w odwołaniu od decyzji organu I instancji zarzuty obrazy art. 7 i 21, 32 i 64 Konstytucji, art. 6 ust. 1 i 6 w zw. z art. 1 ust, 1 pkt 2 i art. 3 ustawy o zagospodarowaniu wspólnot gruntowych. Na tej podstawie Gmina domagała się uchylenia decyzji organów obydwu instancji. W uzasadnieniu skargi podniesiono, że zaskarżona decyzja o uznaniu gruntów za wspólnotę gruntową jest sprzeczna z dotychczasowym stanowiskiem Kolegium, a w sprawie nie zostały przeprowadzone nowe dowody lub ujawnione nowe okoliczności, aby dokonać zupełnie odwrotnych ustaleń.
Zdaniem Gminy brak jest orzeczenia sądowego, znoszącego służebność i wydzielającego za nie nieruchomości, gdyż takim dokumentem nie jest protokół zakładania [...] w [...] r., przywoływany przez organy obydwu instancji. Gdyby bowiem tak było, to przedstawiony przez Gminę dokument z [...]r. nie powstałby, bo grunt byłby już wydzielony. Tymczasem dokument ten dotyczy prawa służebności poboru drewna dla mieszkańców S. i odnosi się do wszelkich nieruchomości w S.. Z jego treści wynika też, że wydano w dniu [...]r. i [...]r. stosowne wyroki co do prawa służebniczego.
Zatem zdaniem Gminy, konieczne jest ustalenie, czy dokumenty te istnieją, zaś dopiero zastosowanie wszystkich dokumentów pozwoli na prawidłowe ustalenia, czy istniała służebność poboru drewna i wypasu oraz czy doszło do wydzielenia gruntów za zniesione służebności. Gmina podniosła też, że trzy lata wcześniej założono [...] i wpisano "czystą" własność Gminy – wówczas Funduszu Gminy. Skarżąca zakwestionowała również wpis w ewidencji gruntów z lat [...] oraz z [...] r. – dokonane jedynie na podstawie ustnego oświadczenia, co spowodowało, że ujawnione tam podmioty rozpoczęły byt w świadomości ludzi, bez spełnienia warunków prawnych i faktycznych do ich zaistnienia.
Gmina zarzuciła też, że należało rozważyć, czy przedmiotowe nieruchomości są tzw. mieniem gromadzkim z uwagi na wpis w Lwh z dnia [...]r. "w zarządzie Naczelnika Miasta i Gminy S.", a także treść art. 10 ust. 12 rozp. Rady Ministrów z dnia 29 listopada 1962 r. w sprawie zarządu mieniem gromadzkim i trybu jego zbywania. Wreszcie, odwołując się do poglądu wyrażonego w wyroku NSA w sprawie II SA 557/99, skarżąca Gmina wskazała na możliwość umorzenia postępowania i rozstrzygnięcia sporu przez sąd powszechny.
W odpowiedzi na skargę Kolegium wniosło o jej oddalenie z przyczyn wskazanych w motywach zaskarżonej decyzji.
Uczestnik postępowania "C" w piśmie z dnia [...]r. podniosła, że Gmina S. jest podmiotem nieuprawnionym do wniesienia skargi, gdyż wpis do księgi wieczystej nastąpił z naruszeniem art. 11 ustawy o zagospodarowaniu wspólnot gruntowych, a ponadto, Burmistrz Miasta S. zgodnie z art. 23 ustawy sprawuje nadzór nad spółką i nie może reprezentować interesów sprzecznych.
W kolejnym piśmie z dnia [...]r. "C" wniosła o oddalenie skargi jako bezzasadnej. Podkreślono, że zapisy w ewidencji gruntów potwierdzają istnienie wspólnoty gruntowej na spornych działkach, co potwierdził Naczelny Sąd Administracyjny w wyroku z dnia 10 czerwca 2010 r. sygn. akt OSK 1086/09. Wyjaśniono też, iż spółka funkcjonuje od 50 lat i jej istnienie nigdy nie było kwestionowane, zaś Prezydium PRN w B. sporządziło wykazy osób uprawnionych do udziału we wspólnocie i decyzją z dnia [...]r. zatwierdziło statut spółki.
Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje
Skarga nie jest uzasadniona.
Zaskarżona decyzja nie narusza bowiem prawa materialnego, ani też organy administracji nie naruszyły reguł procedury administracyjnej w stopniu mogącym mieć istotny wpływ na wynik sprawy, bądź skutkującym wznowieniem tego postępowania.
Zdaniem sądu administracyjnego Gmina S. z uwagi na fakt ujawnienia jej w księdze wieczystej jako właściciel spornej nieruchomości legitymuje się interesem prawnym w przedmiotowej sprawie, stąd też skarga podlegała merytorycznemu rozpoznaniu.
Wspólnotami gruntowymi są nieruchomości rolne, leśne i obszary wodne wymienione w art. 1 ust. 1 ustawy o zagospodarowaniu wspólnot gruntowych, wyżej powołanej. Z kolei ust. 2 tego przepisu dotyczy mienia gromadzkiego. Ustalenie, które nieruchomości stanowią wspólnotę gruntową bądź mienie gromadzkie, należy z mocy art. 8 ust. 1 do kompetencji starosty. Rozstrzygnięcie w tej sprawie następuje w drodze decyzji (art. 8 ust. 6). Regulacja ta przesądza, że spór na tle zaliczenia nieruchomości do wspólnoty gruntowej bądź mienia gromadzkiego, nie podlega rozpatrzeniu przez sąd powszechny (vide: uchwała Sądu Najwyższego z dnia 16 lutego 1968 r., sygn. akt III CZP 78/66, OSNCP 1968/10/161). Stąd też bezzasadny jest zarzut Gminy co do bezprzedmiotowości niniejszego postępowania i naruszenia art. 105 § 1 kpa oraz konieczności rozpoznania sporu przez sąd powszechny.
Zdaniem sądu administracyjnego, w toku postępowania trwającego od [...] r. zebrano też niezbędny materiał dowodowy, potwierdzający prawidłowość ustaleń faktycznych organów, że przedmiotowa nieruchomość została wydzielona tytułem wynagrodzenia za zniesione służebności (art. 1 ust. 1 pkt 2 ustawy), a zatem nie ma potrzeby przeprowadzenia postępowania w trybie ustawy z 1939 r. o zniesieniu służebności..., wyżej powołanej. Skarżąca Gmina nie kwestionuje ustaleń organów obydwu instancji co do przysługującego włościanom gminy S. prawa wypasu i poboru drewna (służebności) na "D" oznaczonej pierwotnie jako parcele kat. "24" i "25". Zdaniem sądu administracyjnego, nie budzi wątpliwości co do autentyczności kserokopia wypisu z orzeczenia nr [...], wydanego we L. w dniu [...]r. Zgodnie z pkt III wyroku, prawo paszy wraz z pobocznym poborem drzewa, ma być na przyszłość zniesione w drodze wykupna gruntu, a mianowicie ma być wydzielony jako wynagrodzenie za prawo paszy dla każdego ze stowarzyszeń halnych z osobna taki ekwiwalent w gruncie, który swym przychodem naturalnym w paszy pokryje dotychczasowy czysty pożytek uprawnionych.
Nadto, zgodnie z orzeczeniem, po prawomocności wyroku zostanie zarządzona dalsza rozprawa w celu wydzielenia i oszacowania ekwiwalentu w gruncie, bowiem przeciwko wyrokowi służył rekurs w ciągu 6-ciu tygodni. Zdaniem składu orzekającego, treść tego orzeczenia przesądza o zniesieniu służebności w zamian za grunt. Skoro organy administracji wyczerpały wszelkie możliwości ustalenia, czy do wniesienia rekursu (odwołania) od wyroku z [...] r. doszło, to kwestie te należało zbadać w oparciu o inne (późniejsze) dokumenty. Nie budzi bowiem sporu fakt, że organy nie dysponowały wynikami kolejnej rozprawy, zapowiedzianej w tym orzeczeniu. Jednakże nie przesądza to i nie podważa stanowiska organów, że tytułem wynagrodzenia za zniesione służebności wydzielono uprawnionym do wykonywania służebności na wspólną własność pgr "4" i "5" – wg. oznaczenia na dzień [...]r. jako daty wejścia w życie cyt. ustawy.
Taki stan rzeczy potwierdza nie tylko przywołany przez organy protokół z dnia [...]r. spisany celem założenia księgi hipotecznej w gminie katastralnej S. Jak wynika z tego dokumentu, dochodzeniem objęto wówczas szereg parcel, m. in. "4" i "5", czyli tzw. "D". Zdaniem sądu administracyjnego, posłużenie się takim oznaczeniem parcel dowodzi wprost podziału parcel "24" i "25", wymienionych w orzeczeniu z dnia [...]r. i koreluje z uwagami do tego protokołu, że parcele "4" i "5" nie stanowią własności gminy S., lecz wielu uprawnionych, lecz jedynie nie dostarczono wykazu tych osób.
Zatem brak wykazu uprawnionych przesądził o zgodzie obecnych na wpisanie funduszu gminnego jako właściciela, którzy też domagali się powiększenia pastwiska albo prawa paszenia bydła. Co więcej, fakt zniesienia służebności na parcelach nr "24" i "25", potwierdza właśnie przywołany w skardze i dołączony do niej dokument z dnia [...]r., a więc późniejszy niż dokumenty przywołane przez organy administracji, z którego dowód przeprowadzono w toku rozprawy sądowej na podstawie art. 106 § 3 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2012 r., poz. 270 ze zm.). Mianowicie, dokument ten potwierdza prawo służebnicze do poboru drzewa opałowego w lesie dworskim i wymienia parcele, wśród których nie ma parcel "4" i "5" (poprzednio "24" i "25" wg. wyroku z [...] r.).
Natomiast w dokumencie tym wymienia się m. in. parcelę "26", oznaczoną w wyroku z [...] r. jako lasy dworskie, a nie wymienioną w protokole z [...] r. Zatem na podstawie tego dokumentu należy wyprowadzić odwrotny wniosek niż Gmina S. Skoro dokument z [...] r. odnosi się do wszelkich nieruchomości w S., to czytając go łącznie z wcześniejszymi dokumentami należy wyprowadzić wniosek, że wówczas parcele "4" i "5", nie były już obciążone służebnością, gdyż została wcześniej zniesiona na parcelach "24" i "25" w zamian za wykup gruntem (po podziale tych parcel). Zbędne jest zatem poszukiwanie wcześniejszych orzeczeń z [...] r. i [...] r. Nie mógł też odnieść skutku zarzut naruszenia art. 10 § 1 kpa poprzez uniemożliwienie skarżącej złożenie tego dokumentu w postępowaniu przed organami administracji. Skoro Gmina złożyła odwołanie od decyzji, to niezrozumiałe jest stanowisko, że Kolegium uniemożliwiło jej złożenie dokumentu, w posiadaniu którego była.
Gdy zaś idzie o zarzut, że w księdze wieczystej wpisano jako właściciela Gminę S. (Fundusz Gminny) i nie ujawniono uprawnień grup mieszkańców gminy do użytkowania i pobierania pożytków, wyjaśnić przyjdzie, że przecież służebność paszy została zniesiona w drodze wykupu gruntem już w [...] r., a więc 11 lat wcześniej przed założeniem [...]. Tego rodzaju stan rzeczy stanowiłby też odrębną podstawę uznania gruntu za wspólnotę z art. 1 ust. 1 pkt 6 ustawy o zagospodarowaniu wspólnot gruntowych. Wpisanie Funduszu Gminnego nie oznacza też, że nieruchomość stanowiła własność gminy (gromady) w [...] r., kiedy to weszła w życie ustawa. Brak wykazu współwłaścicieli (poprzednio uprawnionych do wykonywania służebności), zadecydował o wpisie w [...]r. Funduszu Gminnego.
Odnosząc się zaś do zarzutu nieustalenia, czy nieruchomość stanowiła mienie gromadzkie (gminne) z uwagi na fakt dopisania w Lwh na podstawie wniosku z dnia [...]r. "w zarządzie Naczelnika Miasta i Gminy S.", stwierdzić należy, że wpis ten jest nieistotny, gdyż dokonano go wiele lat po wejściu w życie ustawy z 1963 r., zaś od [...]r. do [...] r. w ewidencji gruntów wpisano jako współwłaścicieli osoby fizyczne. Tymczasem dla ustalenia, czy nieruchomość stanowiła wspólnotę gruntową czy mienie gromadzkie, miarodajny jest stan z daty [...]r. Jak wyjaśnił Naczelny Sąd Administracyjny w wyroku z dnia 15 kwietnia 1998 r., sygn. akt I SA 1478/97 (LEX nr 45048), ustawa z dnia 23 marca 1933 r. o częściowej zmianie ustroju samorządu terytorialnego, wprowadziła dwie formy własności gromady: majątek i dobro gromadzkie. O ile majątek wyłączony był z użytku powszechnego oraz mieszkańców gromady i korzystała z niego gromada jako osoba prawna, to dobro gromadzkie przeznaczone było do użytku wszystkich lub niektórych grup mieszkańców.
Natomiast po wejściu w życie ustawy z dnia 25 września 1954 r. o reformie podziału administracyjnego wsi i powołaniu gromadzkich rad narodowych (Dz. U. Nr 43, poz. 190), właścicielem mienia gromadzkiego stało się państwo. Przepis art. 38 tej ustawy, gwarantował jednak mieszkańcom gromad nienaruszalność przysługującego im dotychczas prawa własności, użytkowania lub innego prawa rzeczowego i majątkowego. Przesunięcie dobra gromadzkiego do wspólnoty gruntowej utrwaliła dopiero ustawa z 1963 r. (art. 1 ust. 1 pkt 7). Zatem istotne jest, czy nieruchomość w [...] r. stanowiła mienie gromadzkie, czy też wspólnotę gruntową.
Przychylając się do powyższych wywodów, skład orzekający uznał, że w postępowaniu administracyjnym w oparciu o zeznania świadków wykazano, że "D" służyła do wspólnego użytku mieszkańców (wypasu owiec), do czasu wybudowania infrastruktury narciarskiej, co niewątpliwie nastąpiło po [...] r. Dowodem pośrednim jest także fakt zatwierdzania statutu "C" oraz podstawie decyzji z dnia [...]r. Jak stwierdził Naczelny Sąd Administracyjny w wyroku z dnia 10 czerwca 2010 r. sygn. akt I OSK 1086/09, zapisy w ewidencji gruntów wskazują na istnienie wspólnoty gruntowej na działkach nr "1", "2" i "3" (powstałych z podziału działek "D"). Fakt, że na tym terenie niewątpliwie istnieje wspólnota gruntowa, wynika też z uzasadnienia prawomocnego wyroku tut. Sądu z dnia 6 września 2013 r. sygn. akt II SA/Gl 1335/13. W wyroku tym wskazuje się również na potrzebę wydania decyzji z art. 8 ust. 2 ustawy, która jednak wobec sporu na tle własności winna być poprzedzona decyzją z art. 8 ust.
1. Decyzja ta ma zaś charakter deklaratoryjny i jej wydanie możliwe jest w każdym czasie, gdyż termin z art. 8 ust. 5 ustawy, ma charakter jedynie instrukcyjny. Dla wyniku niniejszej sprawy nie ma też prawnego znaczenia fakt, że dla nieruchomości prowadzona jest księga wieczysta, w której jako właściciela wpisano Gminę S. Wpisu tego dokonano dopiero w [...] r., bez rozróżnienia własności gminy (poprzednio gromady) od dobra gminnego (gromadzkiego), które nie stało się mieniem komunalnym. Stąd też po prawomocnym zakończeniu postępowania zachodzić będzie podstawa do zamknięcia księgi wieczystej trybie art. 11 ustawy. W niniejszym postępowaniu badanie treści wpisów w ewidencji gruntów jak i księdze wieczystej miało zaś jedynie na celu wyjaśnienie niniejszej sprawy, lecz ocena ich zgodności z prawem musiała pozostać poza ramami kontroli sądowej. Nie mógł też odnieść skutku argument Gminy co do obecnego stanu zagospodarowania "D", skoro zaskarżona decyzja dotyczy stanu z [...] r. Skoro zaś przedmiotowe działki wówczas stanowiły wspólnotę gruntową, zaskarżona decyzja nie narusza art. 7, 21, 32 i 64 Konstytucji.
Wreszcie, nie mają waloru wiążącego dla sądu administracyjnego poglądy Kolegium, wyrażone w poprzedniej decyzji kasacyjnej z dnia [...]r. Zresztą, Kolegium wskazało wówczas jednoznacznie jedynie na potrzebę ustalenia czy od wyroku z [...] r. wniesiono rekurs (odwołanie). Nie można też zarzucić organom wybiórczego potraktowania zebranych dowodów i uchybienia wymogom należytego uzasadnienia decyzji (art. 107 § 3 kpa). Zdaniem sądu administracyjnego, ustalenia faktyczne organów administracji są prawidłowe i na tej podstawie zasadnie zaliczono sporną część nieruchomości do wspólnoty gruntowej na podstawie art. 1 ust. 1 pkt 2 ustawy, co czyni zbędnym wdrożenie odrębnego postępowania w trybie ustawy z dnia 21 czerwca 1939 r.
Z tych względów nie stwierdzając naruszenia prawa wymienionego w art. 145 § 1 ustawy – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, Wojewódzki Sąd Administracyjny skargę oddalił na podstawie art. 151 tej ustawy.
mw