Uzasadnienie
Po rozpatrzeniu wniosku M. S. Prezydent Miasta B. decyzją z dnia [...] r., nr [...] przyznał stronie prawo do świadczenia wychowawczego na kolejne dziecko H. S. w okresie od 1 października 2017 r. do 30 września 2018 r. w wysokości 500 zł miesięcznie. Decyzja stała się ostateczna.
W związku z wnioskiem o ustalenie prawa do świadczenia wychowawczego na kolejny okres świadczeniowy, w toku przeprowadzonego postępowania wyjaśniającego ustalono, że syn strony - nie jest dzieckiem obecnej żony wnioskodawcy wymienionej w składzie rodziny na wniosku, lecz jest dzieckiem z poprzedniego małżeństwa. W ramach czynności wyjaśniających został przeprowadzony wywiad środowiskowy, podczas którego strona wskazała, że mieszka wspólnie z synem który jak wynika z udzielonych informacji 2 tygodnie spędza z ojcem, 2 tygodnie spędza z mamą, co się zmienia w zależności od możliwości czasowych, chęci syna i jego potrzeb. Jak jednak wynika z treści wyroku Sądu Okręgowego w B. z dnia [...] r. (sygn. akt [...]) syn powinien zamieszkiwać z matką.
Jednocześnie Sąd na obie strony nałożył obowiązek utrzymania małoletniego syna i zasądził od wnioskodawcy na rzecz syna alimenty w kwocie po 1.500zł miesięcznie płatne z góry, począwszy od dnia prawomocności.
W ramach czynności wyjaśniających organ I instancji przeprowadził dowód z przesłuchania w charakterze świadka – byłej żony skarżącego. Zeznała ona, że mieszka w B. przy ul. [...] wraz z synem M. S. Jest po rozwodzie od 2010 r., zgodnie z wyrokiem sygn. akt [...] prawo do opieki nad synem zostało powierzone obojgu rodzicom, miejsce zamieszkania przy matce, alimenty były płacone zgodnie z wyrokiem.
W oparciu o powyższe postanowieniem z dnia [...] r. organ I instancji wznowił postępowanie zakończone decyzją ustalająca prawo do świadczenia wychowawczego na wskazany okres w oparciu o przepis art. 145 § 1 pkt.5 k.p.a., gdyż w sprawie wyszły na jaw nowe okoliczności faktyczne, nieznane dotąd organowi, a istniejące w dniu wydania decyzji przyznającej. W konsekwencji decyzją z dnia [...] r., nr [...] uchylił w całości decyzję przyznającą świadczenie i odmówił wnioskodawcy przyznania świadczenia na córkę.
Odwołanie od tej decyzji złożył jej adresat. Zarzucił organowi naruszenie:
- - art. 2 pkt 16 w zw. z art. 5 ust. 1 - 3 ustawy z dnia 11 lutego 2016 r. o pomocy państwa w wychowywaniu poprzez jego błędną interpretację i pominięcie, że do członków rodziny odwołującego się, w okresie od 1 kwietnia 2016 r. do 30 września 2017 r., należeli jego małżonka oraz małoletnie dzieci,
- - art. 13 ust. 3 pkt 2 ustawy, poprzez jego błędną interpretację i pominięcie, że odwołujący się we wniosku o przyznanie świadczenia wychowawczego winien wskazać dzieci pozostające na jego utrzymaniu, a do tych w okresie objętym pobieraniem przedmiotowego świadczenia należeli i syn i córka,
- - art. 7 k.p.a., art. 77 k.p.a. oraz 80 k.p.a., poprzez niedostateczne wyjaśnienie sprawy i nie ustalenie, kto tworzył rodzinę odwołującego się w analizowanym okresie,
- - art. 107 § 3 k.p.a. poprzez brak wyjaśnienia podstawy prawnej wydanej decyzji, bowiem za takowe nie można uznać przywołanie przepisów prawnych w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji.
Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Bielsku Białej zaskarżoną decyzją utrzymało rozstrzygnięcie organu I instancji w mocy. Wskazało, ze w przedmiotowej sprawie wznowienie postępowania nastąpiło w oparciu o art. 145 § 1 pkt.5 k.p.a., w myśl którego w sprawie zakończonej decyzją ostateczną wznawia się postępowanie, jeżeli: wyjdą na jaw istotne dla sprawy nowe okoliczności faktyczne lub nowe dowody istniejące w dniu wydania decyzji, nieznane organowi, który wydał decyzję. Przez nową okoliczność istotną dla sprawy należy rozumieć taką okoliczność, która mogła mieć wpływ na odmienne rozstrzygnięcie sprawy, co oznacza, iż w sprawie zapadłaby decyzja co do swej istoty odmienna od rozstrzygnięcia dotychczasowego.
W ocenie Kolegium w związku z zapadłym wyrokiem rozwodowym, który nie był znany organowi I instancji przed wydaniem decyzji przyznającej świadczenie wychowawcze, w składzie rodziny strony nie można uwzględnić syna. Nie wystąpił wyjątek sprawowania opieki nad synem naprzemiennie przez obydwojga rodziców, w sprawie brak jest bowiem wyroku sądowego regulującego taką opiekę.
Skargę na tę decyzję do tutejszego Sądu złożył wnioskodawca reprezentowany przez profesjonalną pełnomocnik. Domagając się uchylenia rozstrzygnięć organów obu instancji oraz zasądzenia kosztów postępowania zarzucił SKO w Bielsku Białej naruszenie:
- 1) art. 25, art. 26, art. 28 kodeksu cywilnego (dalej k.c.) w zw. z art. 2 pkt 16 ustawy z dnia 11 lutego 2016 r. o pomocy państwa w wychowywaniu dzieci (Dz.U. z 2016 r. poz. 195) poprzez jego niewłaściwą wykładnię i niezaliczenie do członków rodziny skarżącego jego syna w wyniku uznania, że zgodnie z definicją rodziny zawartą w art. 2 pkt 16 powołanej ustawy w niniejszej sprawie nie zachodzi wyjątek opieki naprzemiennej z ww. przepisu,
- 2) naruszenie art. 32 Konstytucji Rzeczpospolitej Polskiej poprzez jego niezastosowanie i wyeliminowanie z grona osób, którym przysługuje świadczenie wychowawcze, osób wykonujących tzw. opiekę naprzemienną na podstawie polubownego porozumienia na rzecz osób, które zrezygnowały z polubownego rozstrzygnięcia, najczęściej nie mogąc dojść do porozumienia i z tego powodu są "uprzywilejowane" - uprawnione do świadczenia wychowawczego,
- 3) art. 7 k.p.a. i 8 k.p.a. art. 77 § 1, art. 75 § 1, art. 78 § 1, art. 78 § 1, art. 80 i 10 k.p.a. poprzez ich niezastosowanie i naruszenie zarówno organ I jak i II instancji zasady prawdy obiektywnej oraz naruszenie obowiązku zebrania całego materiału dowodowego, brak wyjaśnienia i niezbadanie wszystkich okoliczności mających istotne znaczenie w sprawie, błędną ocenę dowodów zebranych w postępowaniu wyjaśniającym podczas wywiadu środowiskowego i uznanie, iż skarżący nie sprawuje tzw. "opieki naprzemiennej", gdy w rzeczywistości skarżący podczas swoich kontaktów z dzieckiem wykonuje władzę rodzicielską, jednocześnie współdziałając we wszystkich sprawach dotyczących dziecka oraz sprawuje wyłączną opiekę nad małoletnim dzieckiem, gdy nie przebywa z matką, a syn skarżącego w równych okresach 2 tygodni mieszka na zamianę raz u skarżącego, czyli swojego ojca a raz u swojej matki, a więc w porówn3walnych i powtarzających się okresach czasu.
- 4) naruszenie art. 138 § 1 pkt 2 i § 2 k.p.a. poprzez nie uchylanie przez organ II instancji decyzji Prezydenta Miasta B., podczas gdy zachodziły podstawy do jej uchylenia wskazane powyżej.
Odpowiadając na skargę organ administracji wniósł o jej oddalenie podtrzymując swe dotychczasowe stanowisko.
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach zważył, co następuje
Skarga nie zasługuje na uwzględnienie.
Zgodnie z art. 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. – Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. z 2019 r., poz. 2167) sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej, a kontrola ta sprawowana jest pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej. Oznacza to, że sądy administracyjne nie orzekają merytorycznie, tj. nie wydają orzeczeń, co do istoty sprawy, lecz badają zgodność zaskarżonego aktu administracyjnego z obowiązującymi w dacie jego podjęcia przepisami prawa materialnego, określającymi prawa i obowiązki stron oraz przepisami procedury administracyjnej, normującymi zasady postępowania przed organami administracji publicznej. Z brzmienia zaś art. 145 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2019 r., poz. 2325 ze zm.), zwanej dalej "p.p.s.a." wynika, że w przypadku, gdy sąd stwierdzi bądź to naruszenie prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy, bądź to naruszenie prawa dające podstawę do wznowienia postępowania administracyjnego, bądź wreszcie inne naruszenie przepisów postępowania, jeśli mogło ono mieć istotny wpływ na wynik sprawy, wówczas - w zależności od rodzaju naruszenia – uchyla decyzję lub postanowienie w całości lub w części, albo stwierdza ich nieważność bądź niezgodność z prawem.
Nie ulega więc wątpliwości, że zaskarżona decyzja lub postanowienie mogą ulec uchyleniu tylko wtedy, gdy organom administracji publicznej można postawić uzasadniony zarzut naruszenia prawa, czy to materialnego, czy to procesowego, jeżeli naruszenie to miało, bądź mogło mieć wpływ na wynik sprawy. Przy tym z mocy art. 134 § 1 p.p.s.a. tejże kontroli legalności sąd dokonuje także z urzędu, nie będąc związany zarzutami i wnioskami powołaną podstawą prawną.
Rozpatrywana sprawa dotyczy kwestii przyznania skarżącemu świadczenia wychowawczego na córkę. Co istotne, w okresie od 1 października 2017 r. do 30 września 2018 r., zgodnie z obowiązującym wówczas brzmieniem ustawy z dnia 11 lutego 2016 r. o pomocy państwa w wychowywaniu dzieci (Dz. U. z 2016 r. poz. 195), świadczenie przysługiwało na drugie dziecko, chyba że zachodziły okoliczności przewidziane w art. 4 ustawy – co w niniejszej sprawie nie ma miejsca.
Warunkiem przyznania świadczenia w takim przypadku było wykazanie, że w rodzinie jest przynajmniej dwoje dzieci. Składając wniosek obecnie skarżący jako "pierwsze" dziecko wskazał syna (z poprzedniego małżeństwa), jako drugie, córkę z małżeństwa obecnie trwającego.
Z punktu widzenia rozpatrywanej sprawy kluczowe znaczenie ma ustalenie, czy "pierwsze" dziecko, czyli syn skarżącego może zostać zaliczony do "rodziny" w rozumieniu art. 2 pkt 16 ustawy o pomocy państwa w wychowywaniu dzieci. Zgodnie z tym przepisem rodzina "oznacza to odpowiednio następujących członków rodziny: małżonków, rodziców dzieci, opiekuna faktycznego dziecka oraz zamieszkujące wspólnie z tymi osobami, pozostające na ich utrzymaniu dzieci w wieku do ukończenia 25. roku życia, a także dzieci, które ukończyły 25 rok życia, legitymujące się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności, jeżeli w związku z tą niepełnosprawnością przysługuje świadczenie pielęgnacyjne lub specjalny zasiłek opiekuńczy albo zasiłek dla opiekuna, o którym mowa w ustawie z dnia 4 kwietnia 2014 r. o ustaleniu i wypłacie zasiłków dla opiekunów (Dz. U. z 2016 r. poz. 162); do członków rodziny nie zalicza się dziecka pozostającego pod opieką opiekuna prawnego, dziecka pozostającego w związku małżeńskim, a także pełnoletniego dziecka posiadającego własne dziecko; w przypadku gdy dziecko, zgodnie z orzeczeniem sądu, jest pod opieką naprzemienną obojga rodziców rozwiedzionych lub żyjących w separacji lub żyjących w rozłączeniu, dziecko zalicza się jednocześnie do członków rodzin obydwojga rodziców.
W rozpatrywanej sprawie, co nie jest sporne, związek małżeński pomiędzy skarżącym i matką jego syna został rozwiązany przez rozwód wyrokiem Sądu Okręgowego w B. z dnia [...] r. (sygn. akt [...]). W orzeczeniu tym wykonywanie władzy rodzicielskiej nad synem powierzono obojgu rodzicom, ustalając że syn zamieszkuje z matką. Wnioskodawca oświadczył, że syn dwa tygodnie spędza z nim, a dwa tygodnie z matką. Okoliczność ta nie została potwierdzona przez matkę syna skarżącego, która w trakcie wywiadu oświadczyła, że "zamieszkuje wraz z synem zgodnie w wyrokiem z dnia [...] r. (sygn. akt [...]) a syn w okresie od 1 kwietnia 2016 r. do 30 września 2018 r. mieszkał u tego z rodziców, w zależności od tego, z którym chciał aktualnie przebywać.
Sąd ma świadomość, że istnieją dwie linie orzecznicze dotyczące art. 2 pkt 16 ustawy, w zakresie pojęcia "opieki naprzemiennej". Pierwsza, literalna wskazuje, że warunkiem zaistnienia opieki naprzemiennej jest istnienie odpowiedniego orzeczenia sądowego w tym zakresie. Warto tu przytoczyć choćby wyrok NSA z dnia 2 lipca 2020 r.(sygn. I OSK 61/20 – za CBOSA, gdzie skład orzekający stwierdził, że "nawet oświadczenia rodziców rozwiedzionych o zgodnym sposobie sprawowania opieki nad dzieckiem nie mogą zastąpić wymaganego przez ustawę orzeczenia sądu. O istnieniu opieki naprzemiennej nie można bowiem - w toku postępowania o przyznanie prawa do świadczenia wychowawczego - domniemywać. Skoro ustawodawca definiując pojęcie rodziny, wprost wskazał, że pozostawanie dziecka pod opieką naprzemienną musi wynikać z orzeczenia sądu, to w konsekwencji przyjąć należy, iż organy administracji publicznej, realizujące zadania w zakresie świadczenia wychowawczego, nie są uprawnione do badania, w jaki sposób w danym przypadku jest faktycznie sprawowana opieka nad dzieckiem przez rodziców rozwiedzionych, żyjących w separacji lub rozłączeniu".
Pojawiają się również orzeczenia mniej rygorystycznie podchodzące do treści art. 2 pkt 16 ustawy, dopuszczające możliwość uznania za "naprzemienną" opiekę nie ustanowioną w drodze orzeczenia Sądowego.
Skład orzekający w niniejszej sprawie w pełni akceptuje pierwszą z zaproponowanych linii orzeczniczych. Ale nawet uznanie, że w szczególnych okolicznościach możliwe jest zaproponowanie drugiej z wyżej przedstawionych wykładni art. 2 ust. 16 ustawy, to w rozpatrywanej sprawie nie można mówić nawet o faktycznej "opiece naprzemiennej". Przeczy temu treść oświadczenia matki syna skarżącego, gdzie stwierdziła ona, że "zamieszkuje wraz z synem zgodnie w wyrokiem z dnia [...] r. (sygn. akt [...]) a syn w okresie od 1 kwietnia 2016 r. do 30 września 2018 r. mieszkał u tego z rodziców, w zależności od tego, z którym chciał aktualnie przebywać". Trudno taki stan uznać za spełniający warunki opieki naprzemiennej.
W konsekwencji należy uznać, że ustalenia organów administracji w sprawie były prawidłowe a podjęte rozstrzygnięcia, w zakresie wznowienia postępowania oraz odmowy przyznania świadczenia, zasadne i zarzuty oznaczone nr 1 i nr 4 należy uznać za nietrafione.
Nie doszło w sprawie również do naruszenia art. 32 Konstytucji RP poprzez jego niezastosowanie i wyeliminowanie z grona osób, którym przysługuje świadczenie wychowawcze, osób wykonujących tzw. opiekę naprzemienną na podstawie polubownego porozumienia na rzecz osób, które zrezygnowały z polubownego rozstrzygnięcia. Przepis art. 2 pkt 16 ustawy w sposób jasny i nie pozostawiający wątpliwości określa, kiedy opieka naprzemienna (w rozumieniu analizowanych przepisów) ma miejsce.
Nie można wreszcie mówić w rozpatrywanej sprawie o uchybieniach procesowych, które mogłyby mieć wpływ na treść podjętego rozstrzygnięcia. Postępowanie dowodowe zostało przeprowadzone w wystarczającym zakresie, zaś rozważania podjęte w uzasadnieniu decyzji, zwłaszcza organu odwoławczego są logiczne i przekonujące.
Biorąc pod uwagę powyższe, działając na podstawie art. 151 p.p.s.a., Sąd oddalił skargę.