Uzasadnienie
Wojewoda [...] działając na podstawie art. 73 ust. 1 i 3 w zw. z art. 103 ust. 1 ustawy z dnia 13 października 1998 r. – Przepisy wprowadzające ustawy reformujące administrację publiczną (Dz. U. Nr 133, poz. 872 ze zm.), decyzją z dnia [...] r. nr [...], stwierdził nabycie z mocy prawa przez Skarb Państwa z dniem [...] r. własności nieruchomości drogowej położonej w miejscowości T. gm. B. obręb T., oznaczonej w ewidencji gruntów jako działka nr "A" o pow. 0,0449 ha, k.m. nr 1, opisanej w księdze wieczystej [...], prowadzonej przez SR w C., stanowiącej w dniu [...] r. własność B. i H. małż. K. Powołując się na fakt wydania powyższej decyzji B. K. w dniu [...] r. wystąpiła do Starostwa Powiatowego w C. o wypłatę odszkodowania z tytułu nabycia przez Skarb Państwa własności działki nr "A".
Po rozpoznaniu wniosku Starosta C. decyzją z dnia [...] r. nr [...] orzekł o odmowie ustalenia i wypłaty odszkodowania za przedmiotową nieruchomość. Jako podstawę prawną rozstrzygnięcia organ I instancji powołał przepis art. 73 ust. 4 powołanej wyżej ustawy, wyjaśniając że przepis ten stanowi, iż wniosek o odszkodowanie winien być złożony w okresie od dnia [...] r. do dnia [...] r. Po upływie tego okresu roszczenie wygasa. Zdaniem organu I instancji, wskazany przez ustawodawcę termin składania wniosków ma charakter terminu zawitego, który jest nieprzywracalny. Ponadto, Trybunał Konstytucyjny wyrokiem z dnia 15 września 2009 r. sygn. akt P 33/07 (Dz. U. nr 160, poz. 1275), orzekł o zgodności tego przepisu z Konstytucją RP.
Tymczasem wniosek B. K. wpłynął do organu w dniu [...] r., a zatem po upływie powyższego terminu ustawowego, co oznacza, że nie została spełniona przesłanka do ustalenia i wypłaty odszkodowania.
W odwołaniu od decyzji B. K. zarzuciła, że odmowa przyznania odszkodowania narusza art. 21 i art. 77 Konstytucji RP. Odwołująca się wyjaśniła, że nie złożyła wcześniej wniosku z powodu wprowadzenia w błąd przez Urząd Miejski w B. oraz Starostwo Powiatowe w C. co do stanu prawnego działki nr "A". Na dowód powyższego powołała kopię zaświadczenia Burmistrza B. z dnia [...] r. i pismo Starostwa Powiatowego z dnia [...] r., potwierdzające że powstałe po podziale działki nr "B" – działki nr "A" i "C", nadal stanowią własność jej i męża. Na tej podstawie odwołująca się zarzuciła, że wprowadzenie jej w błąd przez organy władzy skutkuje odpowiedzialnością i prawem do odszkodowania, na co wskazał również TK w przywołanym przez organ I instancji wyroku z dnia [...] r.
Zaskarżoną decyzją, podjętą z up. Wojewody [...], odwołania nie uwzględniono. Odwołując się do motywów wyroku TK w sprawie sygn. akt P 33/07, organ odwoławczy wskazał, że wszystkie osoby, które utraciły własność na mocy art. 73 powołanej ustawy, miały możliwość zgłoszenia w określonym terminie (pomiędzy [...] r. a [...] r.) roszczenia odszkodowawczego, niezależnie od tego, czy została w tym okresie wydana decyzja Wojewody. Każdy z byłych właścicieli miał także możliwość samodzielnego wystąpienia do Wojewody o potwierdzenie przejęcia nieruchomości przez podmiot publicznoprawny.
Aczkolwiek zdaniem organu II instancji, złożenie wniosku o odszkodowanie po upływie ustawowego terminu, skutkuje wygaśnięciem roszczenia, co oznacza bezprzedmiotowość postępowania, stanowiącą z kolei przesłankę do jego umorzenia na podstawie art. 105 § 1 kpa, to jednak decyzja odmowna organu I instancji sprowadza się do takiego samego skutku. Stąd też orzeczono o jej utrzymaniu w mocy na podstawie art. 138 § 1 pkt 1 kpa.
W skardze do sądu administracyjnego B. K. domagała się uchylenia decyzji organu odwoławczego, zarzucając niewyjaśnienie wszystkich okoliczności sprawy oraz brak informowania o wszelkich okolicznościach, co spowodowało poniesienie przez nią szkody z powodu nieznajomości prawa. Ponawiając argumentację co do przyczyny złożenia wniosku o odszkodowanie po upływie ustawowego terminu z powodu wprowadzenia jej w błąd przez organy administracji, że jej działka nie została wywłaszczona, skarżąca podniosła, iż Wojewoda rozpatrując odwołanie w ogóle nie odniósł się do tych kwestii. Jej zdaniem doszło zatem do naruszenia zasady zaufania obywatela do Państwa i praw konstytucyjnych chroniących własność.
Organ odwoławczy wniósł o oddalenie skargi jako nieuzasadnionej.
W toku rozprawy sądowej skarżąca wyjaśniła dodatkowo, że pisma dołączone do odwołania uzyskała w związku z zamiarem budowy na spornej działce.
Uczestnik postępowania H. K. jako współwłaściciel działki nr "A" przychylił się do skargi.
Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje
Skarga nie mogła odnieść skutku, bowiem zaskarżona decyzja o umorzeniu postępowania nie narusza prawa materialnego, ani też w toku postępowania administracyjnego organy orzekające nie naruszyły reguł procedury w stopniu mogącym mieć istotny wpływ na wynik sprawy bądź skutkującym wznowieniem tego postępowania.
Z mocy art. 73 ust. 1 i 3 ustawy z dnia 13 października 1998 r. – Przepisy wprowadzające ustawy reformujące administrację publiczną (Dz. U. Nr 133, poz. 872 ze zm.), nieruchomości pozostające w dniu 31 grudnia 1998 r. we władaniu Skarbu Państwa lub jednostek samorządu terytorialnego, nie stanowiące ich własności, a zajęte pod drogi publiczne, z dniem 1 stycznia 1999 r. stają się z mocy prawa własnością Skarbu Państwa lub właściwych jednostek samorządu terytorialnego za odszkodowaniem. Podstawą do ujawnienia w księdze wieczystej przejścia na własność Skarbu Państwa lub jednostek samorządu terytorialnego nieruchomości, o których mowa w ust. 1, jest ostateczna decyzja Wojewody.
Jednocześnie z mocy art. 73 ust. 4 cyt. ustawy, odszkodowanie o którym mowa w ust. 1 i 2, będzie ustalane i wypłacane według zasad i trybu określonych w przepisach o odszkodowaniach za wywłaszczone nieruchomości, na wniosek właściciela złożony w okresie od dnia 1 stycznia 2001 r. do dnia 31 grudnia 2005 r. Po upływie tego okresu roszczenie wygasa.
Regulacja ta oznacza, że odjęcie prawa własności nieruchomości zajętych pod drogi publiczne, nastąpiło z mocy prawa ze skutkiem na dzień 1 stycznia 1999 r. Jednakże stwierdzenie tego faktu w celu ujawnienia zmiany stanu prawnego w księdze wieczystej wymaga wydania przez Wojewodę decyzji administracyjnej, która jedynie potwierdza skutek prawny, a więc ma charakter deklaratoryjny. Niezależnie od daty wydania decyzji w trybie art. 73 ust. 3 ustawy, zmiana stanu prawnego (właściciela nieruchomości) nastąpiła zaś w dniu 1 stycznia 1999 r. Ustawodawca nie określił żadnego terminu do wydania przez Wojewodę powyższej decyzji. Jednakże obwarował terminem możliwość składania przez poprzedniego właściciela wniosku o odszkodowanie za odjęcie prawa własności nieruchomości zajętej pod drogi publiczne. Przyznanie odszkodowania w świetle regulacji ustawowej nie następuje bowiem z urzędu, lecz wymaga inicjatywy poprzedniego właściciela, przy czym wniosek winien być złożony w okresie od dnia [...] r. do dnia [...] r. Wskazany w ustawie termin składania wniosków o odszkodowanie ma charakter terminu prawa materialnego.
Po upływie tego okresu roszczenie bowiem wygasa. Nie ma zatem prawnego znaczenia, kiedy zostanie wydana decyzja stwierdzająca nabycie przez Skarb Państwa bądź jednostkę samorządu terytorialnego własności nieruchomości zajętej w dniu 31 grudnia 1998 r. pod drogę publiczną. W szczególności, z woli ustawodawcy decyzja Wojewody może zapaść po dniu 31 grudnia 2005 r., kiedy to z mocy ustawy wygasło już roszczenie byłego właściciela o odszkodowanie z tego tytułu.
Przywołanym przez organ odwoławczy wyrokiem z dnia 15 września 2009 r. sygn. akt P 33/07 Trybunał Konstytucyjny orzekł, że przepis art. 73 ust. 4 ustawy, w zakresie w jakim określa termin wygaśnięcia roszczenia o odszkodowanie bez powiązania z faktem i datą wydania decyzji, o której mowa w art. 73 ust. 3 ustawy, jest zgodny z art. 2, art. 32 ust. 1 i art. 64 ust. 2 Konstytucji. Wyrok ten opublikowano w Dz. U. Nr 160, poz. 1275.
Kwestia ograniczenia terminem zawitym możliwości zgłaszania wniosku o wypłatę odszkodowania z tego tytułu została uznana za zgodną z Konstytucją na mocy wcześniejszego wyroku Trybunału Konstytucyjnego z dnia 20 lipca 2004 r. sygn. akt SK 11/02 (OTK ZU nr 7/A/2004, poz. 66).
Z mocy art. 190 ust. 1 Konstytucji, orzeczenia Trybunału Konstytucyjnego mają moc powszechnie obowiązującą i są ostateczne. Sędziowie podlegają zaś Konstytucji oraz ustawom (art. 178 ust. 1 Konstytucji). Oznacza to brak podstaw do odmowy zastosowania w sprawie sądowoadministracyjnej przepisu rangi ustawowej.
Tymczasem w niniejszej sprawie roszczenie skarżącej o wypłatę odszkodowania z tytułu zajęcia pod drogę publiczną działki nr "A", powstałej z podziału działki nr "B", zgodnie z art. 73 ust. 4 powołanej wyżej ustawy, wygasło z dniem [...] r. Wniosek o wypłatę odszkodowania skarżąca złożyła dopiero w dniu [...] r. Nie ma zaś żadnego prawnego znaczenia fakt, że zmiana stanu prawnego nie została ujawniona w księdze wieczystej oraz w ewidencji gruntów przed upływem terminu składania wniosków o odszkodowanie z uwagi na wydanie przez Wojewodę [...] dopiero w dniu [...] r. decyzji w trybie art. 73 ust. 1 i 3 tej ustawy.
Dla biegu terminów prawa materialnego nie są też istotne przyczyny uchybienia temu terminowi, a więc m. in. nieznajomość prawa, na którą powołała się skarżąca, wprowadzenie w błąd co do stanu prawnego działki nr "A" oraz brak pouczenia o możliwości żądania odszkodowania. Upływ ustawowego terminu składania wniosków o odszkodowanie z tytułu zajęcia nieruchomości pod drogi publiczne z mocy art. 73 ustawy, skutkuje bowiem wygaśnięciem roszczenia. Złożenie wniosku o odszkodowanie po dniu [...] r. oznacza więc niemożność uwzględnienia roszczenia.
Odnosząc się zaś do dalszych zarzutów skargi wyjaśnić przyjdzie, że w niniejszej sprawie przedmiotem postępowania nie było odszkodowanie z tytułu wyrządzenia szkody za niezgodne z prawem działanie organu władzy publicznej (art. 77 Konstytucji), lecz odszkodowanie o odszkodowanie z tytułu odjęcia prawa własności z mocy ustawy.
Z tych wszystkich względów skarga nie mogła odnieść skutku. Zaskarżona decyzja nie narusza bowiem prawa, zaś sądowa kontrola administracji sprawowana jest wyłącznie w aspekcie legalności. Zatem skarga jako nieuzasadniona podlegała oddaleniu na podstawie art. 151 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.).