Uzasadnienie
1. Decyzją z dnia [...] września 2022 r., nr [...], Burmistrz Miasta i Gminy przyznał I.J. świadczenie pielęgnacyjne z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w związku z opieką nad córką R.J. od dnia 1 czerwca 2022 r. do dnia 31 lipca 2027 r. w kwocie 2119,00 zł miesięcznie. W podstawie prawnej organ wskazał art. 17 ust. 1-1b i 3-3d, art. 24 ust. 2, 2a i 4, art. 32 ust. 1d ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (tekst jedn. Dz.U. z 2022 r., poz. 615 ze zm., dalej jako u.ś.r.), § 2, 3 i 10 rozporządzenia Ministra Rodziny, Pracy i Polityki Społecznej z dnia 27 lipca 2017 r. w sprawie sposobu i trybu postępowania w sprawach o przyznanie świadczeń rodzinnych oraz zakresu informacji, jakie mają być zawarte we wniosku, zaświadczeniach i oświadczeniach o ustalenie prawa do świadczeń rodzinnych (Dz. U. z 2017 r., poz. 1466) oraz art. 104 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (aktualny tekst jedn. Dz. U. z 2022 r., poz. 2000, dalej jako k.p.a.).
W uzasadnieniu decyzji organ I instancji wskazał, iż w dniu 8 sierpnia 2022 r. do Ośrodka Pomocy Społecznej wpłynął wniosek I.J. o ustalenie prawa do świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w związku z opieką nad córką R.J.. Do wniosku strona dołączyła kserokopię orzeczenia lekarza orzecznika ZUS oraz obowiązek informacyjny. Na podstawie uzyskanych od Zakładu Ubezpieczeń Społecznych informacji organ ustalił, iż zgodnie z orzeczeniem z [...] lipca 2022 r. R.J. ma ustaloną całkowitą niezdolność do pracy, jak również zgłoszono wniosek o rentę socjalną w dniu 23 czerwca 2022 r. Ponadto ZUS podał, że R.J. w dniu [...] lipca 2022 r. otrzymała dwa orzeczenia. Pierwsze orzeczenie orzekające o całkowitej niezdolności do pracy, natomiast drugie orzekające niezdolność do samodzielnej egzystencji. Oba orzeczenia są ważne do 31 lipca 2027 r. Organ I instancji ustalił również, że R.J. jest niezdolna do samodzielnej egzystencji od [...] lipca 1999 r. W oparciu o złożony wniosek oraz dokonane ustalenia organ uznał że w sprawie zostały spełnione wymogi zawarte w art. 17 ust. 1 -1 b u.ś.r. i przyznał świadczenie we wskazanych wyżej kwocie i okresie.
2. Od tej decyzji I.J. wniosła odwołanie, w którym wskazała, że opiekę nad córką sprawuje od jej urodzenia, przy czym w okresie od 2011 r. do 2015 r. była uprawniona do pobierania świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej. Ponadto w 2017 r. jej córka złożyła w Zakładzie Ubezpieczeń Społecznych wniosek o przyznanie świadczenia rentowego, konsekwencją czego stało się wydanie orzeczenia o niezdolności do samodzielnej egzystencji. W 2022 r. ponownie ubiegała się o przyznanie renty.
W wyniku tych działań wydano orzeczenie o niezdolności do samodzielnej egzystencji.
Skarżąca nie zgodziła się z okresem, na który przedmiotowe świadczenie zostało przyznane przez organ I instancji, żądając jednocześnie przyznania go z mocą wsteczną.
3. Decyzją z dnia [...] grudnia 2022 r. nr [...] Samorządowe Kolegium Odwoławcze utrzymało w mocy decyzję Burmistrza Miasta i Gminy. Uzasadniając swoje stanowisko organ odwoławczy w pierwszej kolejności przytoczył treść przepisów, mających jego zdaniem zastosowanie w sprawie, tj. art. 17 ust. 1 i art. 24 ust. 2 u.ś.r., a następnie wskazał, że w orzecznictwie sądów administracyjnych podnosi się, iż brzmienie art. 17 ust. 1, a zwłaszcza użyty w nim zwrot "łącznie ze wskazaniami", a także spójnik "oraz" umieszczony pomiędzy wyliczeniem pierwszego i drugiego ze wskazań, nie pozostawia wątpliwości co do tego, że do ubiegania się o świadczenie pielęgnacyjne uprawnia tylko takie orzeczenie o niepełnosprawności, które zawiera równocześnie (łącznie, kumulatywnie) oba wskazania, czyli konieczność stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy innej osoby w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji oraz konieczność stałego współudziału na co dzień opiekuna dziecka w procesie jego leczenia, rehabilitacji i edukacji
Następnie organ II instancji podkreślił, że prawo do świadczeń rodzinnych ustala się, począwszy od miesiąca, w którym wpłynął wniosek z prawidłowo wypełnionymi dokumentami, do końca okresu zasiłkowego (art. 24 ust. 2 u.ś.r.), jednakże, zgodnie z art. 24 ust. 2a u.ś.r., jeżeli w okresie trzech miesięcy, licząc od dnia wydania orzeczenia o niepełnosprawności lub orzeczenia o stopniu niepełnosprawności, zostanie złożony wniosek o ustalenie prawa do świadczenia uzależnionego od niepełnosprawności, prawo to ustala się począwszy od miesiąca, w którym złożono wniosek o ustalenie niepełnosprawności lub stopnia niepełnosprawności. W niniejszej sprawie orzeczeniem z [...] lipca 2022 r. córka strony – R.J. stała się całkowicie niezdolna do pracy, jak również zgłoszono wniosek o rentę socjalną w dniu 23 czerwca 2022 r. W dniu [...] lipca 2022 r. R.J. otrzymała dwa orzeczenia: pierwsze orzeczenie orzekające o całkowitej niezdolności do pracy, natomiast drugie orzekające niezdolność do samodzielnej egzystencji.
Oba orzeczenia są ważne do 31 lipca 2027 r. Natomiast do samodzielnej egzystencji R.J. jest niezdolna od [...] lipca 1999 r. Zdaniem Kolegium świadczenie powinno być przyznane od dnia 1 czerwca 2022 r., gdyż przepis art. 24 ust. 2a u.ś.r. nie przewiduje przyznawania świadczenia za okres wsteczny, czego żąda strona.
- 4. W skardze na decyzję Kolegium do Sądu I.J. wyraziła niezadowolenie z podjętego przez organ rozstrzygnięcia, wnosząc o jego uchylenie w całości i orzeczenie co do istoty sprawy poprzez przyznanie jej świadczenia pielęgnacyjnego 5 lat wstecz, ewentualnie o uchylenie zaskarżonej decyzji w całości i przekazanie sprawy organowi do ponownego rozpatrzenia.
- 5. Odpowiadając na skargę organ podtrzymał swoje stanowisko wyrażone w zaskarżonej decyzji i wniósł o oddalenie skargi.
Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje
6. Zgodnie z art. 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (tekst jedn. Dz. U. z 2022 r., poz. 2492) kontrola sądowa zaskarżonych decyzji, postanowień bądź innych aktów lub czynności wymienionych w art. 3 § 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tekst jedn. Dz. U. z 2023 r., poz. 259; dalej p.p.s.a.), sprawowana jest w oparciu o kryterium zgodności z prawem. W wyniku takiej kontroli decyzja może zostać uchylona w razie stwierdzenia, że naruszono przepisy prawa materialnego w stopniu mającym wpływ na wynik sprawy lub doszło do takiego naruszenia przepisów prawa procesowego, które mogłoby w istotny sposób wpłynąć na wynik sprawy, ewentualnie w razie wystąpienia okoliczności mogących być podstawą wznowienia postępowania (art. 145 § 1 pkt 1 lit. a, b i c p.p.s.a.).
Sprawa została, za zgodą stron, rozpoznana na posiedzeniu niejawnym w trybie uproszczonym (art. 119 pkt 2 p.p.s.a.).
7. Materialnoprawną podstawę orzekania w niniejszej sprawie przez organy administracji stanowiły przepisy powoływanej wyżej ustawy o świadczeniach rodzinnych. Zgodnie z art. 17 ust. 1 pkt 4 u.ś.r. świadczenie pielęgnacyjne z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej przysługuje innym osobom, na których zgodnie z przepisami ustawy - Kodeks rodzinny i opiekuńczy ciąży obowiązek alimentacyjny, z wyjątkiem osób o znacznym stopniu niepełnosprawności - jeżeli nie podejmują lub rezygnują z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w celu sprawowania opieki nad osobą legitymującą się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności albo orzeczeniem o niepełnosprawności łącznie ze wskazaniami: konieczności stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy innej osoby w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji oraz konieczności stałego współudziału na co dzień opiekuna dziecka w procesie jego leczenia, rehabilitacji i edukacji.
8. W sprawie sporna jest jedynie data, od której skarżącej przyznano prawo do świadczenia pielęgnacyjnego. Kwestię tę reguluje art. 24 u.ś.r. stanowiąc, że prawo do świadczeń rodzinnych co do zasady ustala się na okres zasiłkowy. Wyjątek stanowią świadczenia rodzinne wskazane w art. 24 ust. 1 in fine u.ś.r., w tym świadczenie pielęgnacyjne uregulowane w art. 17 u.ś.r. Prawo do tego świadczenia ustala się począwszy od miesiąca, w którym wpłynął wniosek z prawidłowo wypełnionymi dokumentami (art. 24 ust. 2 u.ś.r.). Świadczenie pielęgnacyjne nie jest bowiem przyznawane z urzędu, ale wyłącznie na podstawie wniosku z prawidłowo wypełnionymi dokumentami. Tym samym sprawa o przyznanie prawa do świadczenia pielęgnacyjnego nie może toczyć się bez odpowiedniego wniosku osoby zainteresowanej. Konsekwencją powyższego jest wyraźnie przewidziana w treści art. 24 ust. 2 u.ś.r. dopuszczalność ustalenia prawa do owego świadczenia dopiero od miesiąca, w którym wpłynął wniosek z prawidłowo wypełnionymi dokumentami.
9. Jednakże, zgodnie z art. 24 ust. 2a u.ś.r., jeżeli w okresie trzech miesięcy, licząc od dnia wydania orzeczenia o niepełnosprawności lub orzeczenia o stopniu niepełnosprawności, zostanie złożony wniosek o ustalenie prawa do świadczenia uzależnionego od niepełnosprawności, prawo to ustala się począwszy od miesiąca, w którym złożono wniosek o ustalenie niepełnosprawności lub stopnia niepełnosprawności. Rozwiązanie przewidziane w art. 24 ust. 2a u.ś.r. umożliwia nabycie prawa do świadczenia za okres wsteczny związany z procedowaniem przez właściwe do tego organy w sprawie orzekania o niepełnosprawności lub o jej stopniu mającym charakter prejudycjalny dla przyznania świadczenia pielęgnacyjnego. Jednak skorzystanie z dobrodziejstwa tego unormowania przez osobę niepełnosprawną obwarowane jest wystąpieniem przez nią ze stosownym wnioskiem do organu pomocowego o ustalenie prawa do świadczenia uzależnionego od niepełnosprawności – w ściśle określonym terminie – tj. w okresie 3 miesięcy, licząc od dnia wydania orzeczenia o niepełnosprawności lub orzeczenia o stopniu niepełnosprawności.
10. Zgodnie z art. 4 ust. 1 ustawy z dnia 27 sierpnia 1997 r. o rehabilitacji zawodowej i społecznej oraz zatrudnianiu osób niepełnosprawnych (tekst jedn. Dz. U. z 2021 r. poz. 573) do znacznego stopnia niepełnosprawności zalicza się osobę z naruszoną sprawnością organizmu, niezdolną do pracy albo zdolną do pracy jedynie w warunkach pracy chronionej i wymagającą, w celu pełnienia ról społecznych, stałej lub długotrwałej opieki i pomocy innych osób w związku z niezdolnością do samodzielnej egzystencji. Stosownie do treści art. 5 pkt 1a ustawy o rehabilitacji zawodowej, niezdolności do samodzielnej egzystencji, ustalona na podstawie art. 13 ust. 5 ustawy wymienionej w pkt 1, jest traktowane na równi z orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności.
Z akt sprawy wynika, że wniosek o przyznanie świadczenia został złożony 8 sierpnia 2022 r. Załączone do niego orzeczenie o niepełnosprawności i wyrok Sądu Rejonowego je zmieniający (na umiarkowany stopień niepełnosprawności) pochodzą z 2017 i 2018 r. Orzeczenie Lekarza Orzecznika ZUS, które stwierdza niezdolność córki skarżącej do samodzielnej egzystencji pochodzi zaś z dnia [...] lipca 2022 r. W tej sytuacji przyznanie świadczenia nie mogło nastąpić wcześniej niż od daty złożenia przez skarżącą wniosku o rentę socjalną, której konsekwencją było wydanie orzeczenia z dnia [...] lipca 2022 r. Nie ma prawnej możliwości przyznania świadczenia od daty złożenia wniosków, w których wydano wcześniejsze orzeczenia lekarskie, bowiem od daty ich wydania do daty złożenia wniosku o przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego upłynęły ponad 3 miesiące. Wnioskująca "zmieściła się" w terminie przewidzianym w art. 24 ust. 2a u.ś.r. tylko w odniesieniu do ostatniego postępowania zakończonego orzeczeniem z dnia [...] lipca 2022 r. Dlatego organy prawidłowo przyznały jej świadczenie od miesiąca, w którym wszczęto postępowanie zakończone tym orzeczeniem, czyli od czerwca 2022 r.
- 11. Z tych względów skarga jest niezasadna. W sprawie nie było również innych uchybień, które sąd ma obowiązek wziąć pod uwagę z urzędu, dlatego skarga podlegała oddaleniu (art. 151 p.p.s.a.).