Uzasadnienie
Wnioskiem z dnia [...] września 2022 r. J.G. zwrócił się do Centrum Pomocy Rodzinie o ustalenie prawa do świadczenia pielęgnacyjnego w związku ze sprawowaniem opieki nad matką J.G., legitymującą się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności. Do wniosku dołączono m.in. orzeczenie o znacznym stopniu niepełnosprawności J.G. wskazujące, że niepełnosprawność w/w osoby istnieje od 2001 r.
Z ustaleń poczynionych w toku wszczętego postępowania administracyjnego wynika, iż J.G. jest wdową. W dniu [...] października 2022 r. pracownik socjalny, celem przeprowadzenia wywiadu środowiskowego, udał się do miejsca zamieszkania w/w osoby. W domu nikogo nie zastał. Z uzyskanych od sąsiadki informacji wynikało, iż J.G. samodzielnie udała się na rehabilitację. Pracownik zaczekał na w/w osobę, która wróciła do domu w towarzystwie znajomych. Wnioskodawca nie był obecny w mieszkaniu. Jego matka była zdenerwowana wizytą pracownika socjalnego, unikała rozmowy na temat syna. Następnego dnia wnioskodawca nawiązał kontakt z pracownikiem socjalnym. Odmówił rozmowy i złożenia oświadczenia na temat opieki. Oświadczył, że ma ważniejsze sprawy do załatwienia i przyjdzie kolejnego dnia. W trakcie rozmowy z pracownikiem socjalnym nie wyjaśnił powodu swojej nieobecności u matki w dniu [...] października 2022 r.
W złożonym w dniu [...] października 2022 r. oświadczeniu wskazał, że od 20 lat opiekuje się niepełnosprawną matką. Robi pranie, sprząta gotuje, robi zakupy, płaci rachunki, asystuje przy wizytach lekarskich i rehabilitacji, podaje posiłki oraz leki, pomaga w zachowaniu higieny osobistej, uczestniczy z matką w zajęciach kulturalno-oświatowych, takich jak gra w szachy, nauka języka hiszpańskiego, rozwiązywanie krzyżówek. Chodzi z matką do kościoła, na cmentarz. Spędza u matki siedem dni w tygodniu, w zależności od potrzeb od godz. 9.00 do 18.00, czasem wraca do domu o godz. 20.00. W sporządzonym zakresie czynności wykonywanych podczas opieki podał, iż pomaga codzienne w czynnościach dotyczących jej higieny osobistej (kąpiel, obcinanie paznokci, itp.), prowadzi do toalety, w zależności od samopoczucia matki przygotowuje ubrania, pomaga w ubieraniu się, w wykonywaniu ćwiczeń fizycznych, mierzy ciśnienie, podaje leki, przygotowuje i podaje posiłki, sprząta, pierze, asystuje w wizytach lekarskich, opłaca rachunki, robi zakupy, w razie potrzeby załatwia sprawy urzędowe, realizuje recepty, wychodzi z matką na spacery, pomaga czasami w ułożeniu do snu, wykonuje masaże, czuwa podczas snu.
Decyzją z dnia [...] listopada 2022 r. nr [...] Prezydent Miasta działając m.in. na podstawie art. 17 ust. 1b, ust. 5 pkt 1 lit. b i art. 17 ust. 5 pkt 5, art. 20 ust. 3, art. 24 ust. 2a, ust. 4 ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (t.j Dz. U. z 2022 r., poz. 615 ze zm. dalej w skrócie u.ś.r.) odmówił przyznania J.G. przyznania prawa do świadczenia pielęgnacyjnego wnioskowanego w związku z opieką nad J.G..
W ocenie organu I instancji całokształt informacji uzyskanych przez pracownika socjalnego pozwala stwierdzić, iż w sytuacji wnioskodawcy nie można mówić o stałej, długotrwałej opiece nad matką. Zachodzą wątpliwości czy opieka jest wykonywana choćby w niewielkim zakresie. J.G. jest osobą sprawną umysłowo, chodzącą, aktywną i uczestniczącą w wydarzeniach kulturalnych. Samo oświadczenie strony dotyczące sprawowanej opieki budzi wiele wątpliwości i jest mało uprawdopodobnione.
Jak wynika z poczynionych ustaleń, J.G. porusza się samodzielnie, nie jest osobą leżącą, nie jest pampersowana. Czynności podane przez wnioskodawcę (pranie, sprzątanie, gotowanie, robienie zakupów, płacenie rachunków, asysta do lekarza, serwowanie posiłków czy leków) są czynnościami dnia codziennego. Można je wykonywać w godzinach popołudniowych, wieczornych albo wolnych od pracy. Nadto J.G. jest przewodniczącą Związku Dzieci Wojny, ma kontakt z innymi osobami, co za tym idzie ma możliwość korzystania z różnych form kulturalno-oświatowych. Ma również możliwość korzystania z zajęć dla seniorów w Dziennym Domu Pobytu, znajdującym się na parterze bloku, w którym zamieszkuje. Wnioskodawca nie udzielił informacji jakie leki zażywa jego matka, ile razy dziennie je zażywa, jak często chodzi do lekarza i jaki to lekarz. Podał, iż wraca do swojego mieszkania ok. godziny 20.00. Matka zostaje wówczas sama. Z notatki sporządzonej przez pracownika socjalnego, w oparciu o informacje uzyskane od sąsiadów, wynika, iż wnioskodawca sporadycznie odwiedza matkę, niejednokrotnie znajduje się pod wpływem alkoholu. W mieszkaniu słychać wtedy krzyki, trzaskanie drzwiami. J.G. przyznała się sąsiadom, że syn wyłudza od niej pieniądze, zastrasza ją, wpływa negatywnie na jej samopoczucie. Nie podejmuje ona jednak żadnych kroków aby zmienić ten stan rzeczy. J.G. jest jej jedynym dzieckiem. Obawia się też jego agresywnego zachowania oraz samotności. Podczas wizyty pracownika socjalnego nie miała wiedzy, że wizyta jest związana z ubieganiem się przez syna o świadczenie pielęgnacyjne. Była pewna, iż ma to związek z negatywnym zachowaniem syna.
Ponadto w art. 17 ust 1b u.ś.r. ustawodawca wprowadził ograniczenie do pobierania przedmiotowego świadczenia w postaci progu wieku, w którym niepełnosprawność powstała. Warunkiem przyznania świadczenia pielęgnacyjnego jest powstanie niepełnosprawności nie później niż do ukończenia 18 roku życia lub w trakcie nauki w szkole lub w szkole wyższej, jednak nie później niż do ukończenia 25 roku życia. Tymczasem z orzeczenia o znacznym stopniu niepełnosprawności wynika, iż niepełnosprawność J.G. powstała w wieku 60 lat.
Wiodącą przesłanką odmowy prawa do wnioskowanego świadczenia jest jednak fakt braku świadczenia przez wnioskodawcę opieki stałej lub długotrwałej nad niepełnosprawną matką. J.G. jest samodzielna w codziennym funkcjonowaniu. Wnioskodawca może łączyć pracę zarobkową ze wspieraniem matki w życiu codziennym. Nie zmienia tego fakt, iż wcześniejszą decyzją z dnia [...] grudnia 2021 r. przyznano mu prawo do specjalnego zasiłku opiekuńczego w związku z opieką nad matką, na okres od 1 stycznia 2021 r. do 31 października 2022 r.
Od powyższej decyzji J.G., reprezentowany przez adwokata, wniósł odwołanie do Samorządowego Kolegium Odwoławczego, zarzucając:
- naruszenie prawa materialnego mającego istotny wpływ na wynik sprawy poprzez zastosowanie normy prawnej z art. 17 ust. 1b u.ś.r. bez uwzględnienia okoliczności, że na skutek wyroku Trybunału Konstytucyjnego z dnia 21 października 2014 r., K 38/13 doszło do uznania niekonstytucyjności części wskazanej normy prawnej w zakresie, w jakim różnicuje prawo do świadczenia pielęgnacyjnego osób sprawujących opiekę nad osobą niepełnosprawną ze względu na datę powstania niepełnosprawności osoby wymagającej opieki, a przez to naruszenie art. 190 ust. 1 Konstytucji RP,
- błędne zastosowanie art. 17 ust. 1 lit. b u.ś.r., polegające na pominięciu celów tej ustawy i przyjęcie, że okoliczność pobierania przez skarżącego specjalnego zasiłku opiekuńczego przyznanego w oparciu o przepisy ustawy z dnia 4 kwietnia 2014 r. o ustalenie i wypłacie zasiłków dla opiekunów (Dz. U. z 2016 r., poz. 162, ze zm.), stanowi negatywną przesłankę do przyznania świadczenia pielęgnacyjnego,
- niezastosowanie art. 27 ust. 5 w zw. z art. 17 ust 5 pkt 1 lit b u.ś.r. i nieuwzględnienie, iż w razie zbiegu uprawnień do świadczenia pielęgnacyjnego i specjalnego zasiłku opiekuńczego osoba uprawniona ma prawo wyboru jednego ze świadczeń.
Podnosząc powyższe zarzuty wniósł o uchylenie zaskarżonej decyzji i orzeczenie co do istoty sprawy poprzez przyznanie prawa do wnioskowanego świadczenia.
Decyzją z dnia [...] stycznia 2023 r. nr [...] Samorządowe Kolegium Odwoławcze utrzymało w mocy zaskarżoną decyzję.
W ocenie Kolegium organ I instancji dokonał niewłaściwej interpretacji art. 17 ust. 1b u.ś.r. – bez uwzględnienia zmiany stanu prawnego spowodowanego wyrokiem Trybunału Konstytucyjnego z dnia 21 października 2014 r., K 38/13, którego bezpośrednim skutkiem jest utrata domniemania konstytucyjności przez art. 17 ust. 1b we wskazanym zakresie z dniem publikacji w Dzienniku Ustaw, tj. 23 października 2014 r. Przy rozpatrywaniu od tej daty wniosków o przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego składanych przez opiekuna dorosłej osoby niepełnosprawnej organy mają obowiązek zbadać, czy wnioskodawca spełnia warunki do przyznania tego świadczenia z wyłączeniem części przepisu art. 17 u.ś.r. uznanej za niekonstytucyjną, tzn. bez względu na moment powstania niepełnosprawności osoby wymagającej opieki.
Niezależnie jednak od tego Kolegium uznało zaskarżoną decyzję za prawidłową. J.G. jako syn J.G. jest uprawniony do ubiegania się o przyznanie mu prawa do świadczenia pielęgnacyjnego z mocy art. 17 ust. 1 pkt 4 u.ś.r. w związku z art. 128 Kodeksu rodzinnego i opiekuńczego, jednakże w świetle art. 17 ust 1 u.ś.r. podstawową przesłanką, jaką musi spełnić osoba ubiegająca się o świadczenie pielęgnacyjne, należąca do kręgu osób zobowiązanych do alimentacji, jest rezygnacja z pracy zarobkowej spowodowana koniecznością sprawowania opieki nad osobą legitymującą się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności.
Z akt sprawy wynika, że wnioskodawca nie pracuje zarobkowo, jednakże fakt sprawowania przez niego opieki nad matką nie znajduje potwierdzenia w przeprowadzonym wywiadzie środowiskowym. Wynika z niego, że wbrew złożonym w toku postępowania twierdzeniom nie sprawuje on stałej, codziennej opieki nad matką. Nie można zatem przyjąć by niepodejmowanie przez wnioskodawcę zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej było spowodowane koniecznością sprawowania opieki nad matką, legitymującą się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności, a zakres sprawowanej opieki wykluczał możliwość podjęcia przez niego jakiejkolwiek pracy zarobkowej. Świadczenie pielęgnacyjne nie jest przyznawane za sam fakt pozostawania osobą, na której ciąży obowiązek alimentacyjny względem niepełnosprawnego członka najbliższej rodziny. Stanowi ono rekompensatę za wymuszoną sprawowaniem opieki nad osobą niepełnosprawną, niemożność wykonywania przez opiekuna jakiejkolwiek pracy zarobkowej lub rezygnację z zatrudnienia. Kolegium uznało zatem, że zaskarżona decyzja pomimo dokonania przez organ I instancji błędnej wykładni art. 17 ust. 1b u.ś.r., odpowiada prawu. W sprawie nie została bowiem spełniona przesłanka z art. 17 ust. 1 u.ś.r.
Na powyższą decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego J.G., reprezentowany przez profesjonalnego pełnomocnika, wniósł skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gorzowie Wlkp. zarzucając naruszenie prawa materialnego przez błędną wykładnię art. 17 ust. 1 u.ś.r. poprzez przyjęcie, że niepodejmowanie pracy zarobkowej przez skarżącego w celu sprawowania opieki nad osobą niepełnosprawną, nie wypełnia przesłanki niepodejmowania lub rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w celu sprawowani opieki nad osobą legitymizującą się orzeczeniem o niepełnosprawności ze wskazaniami: konieczność stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy innej osobie w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji. Mając powyższe na uwadze wniósł o uchylenie zaskarżonej decyzji oraz poprzedzającej ją decyzji organu I instancji i orzeczenie co do istoty sprawy poprzez przyznanie skarżącemu prawa do świadczenia pielęgnacyjnego, ewentualnie przekazanie sprawy organowi I instancji do ponownego rozpoznania, a także zasądzenie kosztów postępowania, w tym kosztów zastępstwa procesowego, według norm przepisanych.
Uzasadniając skargę podniósł, iż jak wynika z art. 17 ust. 1 u.ś.r., podstawowym wymogiem uzyskania świadczenia pielęgnacyjnego jest sprawowanie stałej, ciągłej opieki wykluczającej podjęcie zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej, która nie musi być opieką całodobową. Warunku "stałej" opieki nie można rozumieć jako wykonywania opieki nieustannie i przez 24 godziny na dobę, ma to być opieka stała w sensie trwałości, zaś "długotrwała" w sensie rozciągłości w czasie, jako opieka nad niepełnosprawną osobą, której zakres wyznaczony jest koniecznością wykonywania czynności warunkujących egzystowanie tej osoby w warunkach godności człowieka. Istotą tej opieki jest nie tylko jej stałość i ciągłość, ale także zapewnienie zaspokojenia normalnych, codziennych potrzeb osoby, nad która jest sprawowana; zapewnienie jej egzystencji, której bez pomocy osób trzecich nie jest w stanie sobie sama zapewnić Nie sposób przyjąć, że skoro opieka świadczona przez skarżącego matce nie jest wykonywana przez całą dobę (a jedynie we wskazanych godzinach), to tym samym nie można mówić o opiece "stałej i długoterminowej" w rozumieniu art. 17 ust. 1 u.ś.r.
W odpowiedzi na skargę SKO wniosło o jej oddalenie, podtrzymując stanowisko przedstawione w zaskarżonej decyzji.
Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje:
Sąd rozpoznał przedmiotową sprawę w trybie uproszczonym na posiedzeniu niejawnym w składzie trzech sędziów, na podstawie art. 119 pkt 2 i art. 120 ustawy z dnia 30 sierpnia 2020 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2023 r. poz. 259 ze zm., dalej w skrócie p.p.s.a.). W myśl cytowanego art. 119 pkt 2 p.p.s.a. sprawa może być rozpoznana w trybie uproszczonym jeżeli strona zgłosi wniosek o skierowanie sprawy do rozpoznania w trybie uproszczonym, a żadna z pozostałych stron w terminie czternastu dni od zawiadomienia o złożeniu wniosku nie zażąda przeprowadzenia rozprawy. W niniejszej sprawie wniosek o rozpoznanie sprawy w powyższym trybie złożył skarżący, natomiast organ w terminie 14 dni od daty zawiadomienia o tym fakcie nie zażądał przeprowadzenia rozprawy.
Materialnoprawną podstawę zaskarżonej decyzji stanowiły przepisy ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (t.j. Dz.U. z 2022 r., poz. 615 ze zm. – w wersji obowiązującej w dacie wydania zaskarżonego rozstrzygnięcia).
Analiza uzasadnienia zaskarżonej decyzji Samorządowego Kolegium Odwoławczego wskazuje, iż organ ten nie uznał za negatywną przesłankę przyznania wnioskowanego świadczenia pielęgnacyjnego okoliczności wieku powstania niepełnosprawności u osoby wymagającej opieki (art. 17 ust. 1b u.ś.r.) podzielając oparte na orzecznictwie sądowym stanowisko, iż z uwagi na treść wyroku Trybunału Konstytucyjnego z dnia 21 października 2014 r., K 38/13 nie jest dopuszczalne oparcie decyzji odmawiającej przyznania prawa do świadczenia pielęgnacyjnego na podstawie tej części przepisu art. 17 ust. 1b u.ś.r., której niekonstytucyjność została stwierdzona powyższym wyrokiem (por. wyrok NSA z 26 kwietnia 2019 r., I OSK 8/19, wyroki WSA w Rzeszowie z 11 kwietnia 2018 r., II SA/Rz 298/18, WSA w Szczecinie z 19 czerwca 2019 r., II SA/Sz 450/19, WSA w Łodzi z 16 czerwca 2020 r., II SA/Łd 303/20). Sąd w składzie orzekającym w niniejszej sprawie pogląd ten aprobuje.
W myśl art. 17 ust. 1 u.ś.r. świadczenie pielęgnacyjne z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej przysługuje:
- matce albo ojcu,
- opiekunowi faktycznemu dziecka,
- osobie będącej rodziną zastępczą spokrewnioną w rozumieniu ustawy z dnia 9 czerwca 2011 r. o wspieraniu rodziny i systemie pieczy zastępczej,
- innym osobom, na których zgodnie z przepisami ustawy z dnia 25 lutego 1964 r. – Kodeks rodzinny i opiekuńczy ciąży obowiązek alimentacyjny, z wyjątkiem osób o znacznym stopniu niepełnosprawności
- jeżeli nie podejmują lub rezygnują z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w celu sprawowania opieki nad osobą legitymującą się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności albo orzeczeniem o niepełnosprawności łącznie ze wskazaniami: konieczności stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy innej osoby w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji oraz konieczności stałego współudziału na co dzień opiekuna dziecka w procesie jego leczenia, rehabilitacji i edukacji.
Z kolei w myśl art. 128 k.r.o. obowiązek dostarczania środków utrzymania, a w miarę potrzeby także środków wychowania (obowiązek alimentacyjny) obciąża krewnych w linii prostej oraz rodzeństwo.
Wprawdzie skarżący jako syn J.G., z uwagi na ciążący na nim względem matki obowiązek alimentacyjny, co do zasady należy do kręgu osób uprawnionych do ubiegania się o przyznanie prawa do świadczenia pielęgnacyjnego, jednakże do uwzględnienia tego rodzaju wniosku wymagane jest spełnienie podstawowej materialnoprawnej przesłanki wynikającej z art. 17 ust. 1 u.ś.r., tzn. rezygnacja z pracy zarobkowej celem sprawowania opieki nad osobą legitymującą się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności. Tymczasem zgromadzony w niniejszej sprawie materiał dowodowy nie potwierdził wystąpienia owej przesłanki.
Z ustaleń faktycznych poczynionych przez organy wynika, że matka skarżącego J.G. jest wdową, legitymuje się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności. Skarżący pozostaje bez zatrudnienia. Ubiegając się o przyznanie prawa do świadczenia pielęgnacyjnego oświadczył, iż jego rezygnacja z zatrudnienia wynika z konieczności sprawowania deklarowanej opieki nad matką. W załączonym do wniosku oświadczeniu podał, iż w ramach sprawowanej opieki m.in. pierze, sprząta gotuje, robi zakupy, płaci rachunki, podaje posiłki, leki, pomaga w zachowaniu higieny osobistej, w ubieraniu, mierzeniu ciśnienia, robi masaże, towarzyszy matce w zajęciach kulturalno-oświatowych, wizytach lekarskich, rehabilitacji, w kościele, na cmentarzu, spacerach. Spędza u matki siedem dni w tygodniu, od godz. 9 do 18-20, następnie wraca do swojego domu. Wówczas J.G. pozostaje sama w swoim mieszkaniu.
Z drugiej jednak strony nie udzielił informacji, jakie leki zażywa jego matka, ile razy dziennie je zażywa, jak często chodzi do lekarza i jaki to lekarz. Z ustaleń pracownika socjalnego, który przybył do J.G. celem przeprowadzenia wywiadu środowiskowego wynika natomiast, że jest ona osobą sprawną umysłowo, chodzącą, samodzielnie uczęszczającą na rehabilitację, aktywną i uczestniczącą w wydarzeniach społecznych i kulturalnych, m.in. jest prezesem oddziału stowarzyszenia Związek Dzieci Wojny. Podczas wizyty pracownika socjalnego, gdy wróciła z rehabilitacji w towarzystwie znajomych, nie miała nawet wiedzy, że owa wizyta związana jest z ubieganiem się przez syna o świadczenie pielęgnacyjne. Była przekonana, iż ma to związek z negatywnym zachowaniem syna, m.in. nadużywaniem przez niego alkoholu.
W orzecznictwie sądowym panuje ugruntowany pogląd, iż świadczenie pielęgnacyjne przysługuje wymienionym w art. 17 ust. 1 u.ś.r. osobom, wówczas, jeśli nie podejmują lub rezygnują z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w celu sprawowania opieki nad wymienionymi w tym przepisie osobami. Ustawodawca wymaga, by brak podejmowania zatrudnienia lub rezygnacja z zatrudnienia przez osoby wskazane w art. 17 ust. 1 u.ś.r. pozostawały w bezpośrednim związku przyczynowym z koniecznością sprawowania opieki nad osobą niepełnosprawną. Aby można było mówić o spełnieniu przesłanek określonych w tym przepisie, opieka taka musi w sposób oczywisty stanowić przeszkodę do wykonywania pracy zawodowej. W każdym postępowaniu właściwy organ zobligowany jest do dokonania oceny, czy w okolicznościach konkretnej sprawy osoba sprawująca opiekę istotnie nie ma możliwości podjęcia zatrudnienia lub zmuszona jest z niego zrezygnować. Innymi słowy, przepis art. 17 ust. 1 u.ś.r. należy stosować wyłącznie do takich stanów faktycznych, w których zakres opieki wyklucza możliwość podjęcia jakiejkolwiek pracy zarobkowej. Świadczenie pielęgnacyjne ma bowiem być rekompensatą za rezygnację z pracy z uwagi na konieczność opieki nad osobą bliską, która jej wymaga. Pomiędzy sprawowaniem opieki nad osobą niepełnosprawną a rezygnacją z zatrudnienia albo jej podejmowania musi występować ścisły związek. Brak tego związku stanowi przeszkodę w przyznaniu świadczenia pielęgnacyjnego. Istnienia tego związku nie sposób domniemywać wyłącznie z faktu legitymowania się przez osobę niepełnosprawną orzeczeniem o określonej treści, a obowiązek ustalenia istnienia tej zależności jest zadaniem organów administracji publicznej (por. przykładowo wyroki NSA z 10 maja 2022 r., I OSK 1352, z 12 lipca 2022 r., I OSK 1383/21, z 21 lutego 2023 r., I OSK 775/22, z 14 marca 2023 r., I OSK 1239/22, orzeczenia.nsa.gov.pl). Istota świadczenia pielęgnacyjnego z art. 17 ust. 1 u.ś.r. polega więc na tym, że jest ono adresowane wyłącznie do osób, których źródłem utrzymania jest wykonywanie zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej, a z którego muszą zrezygnować z uwagi na konieczność sprawowania opieki lub którego nie podejmują z tego powodu (wyrok NSA z 18 sierpnia 2022 r., I OSK 1928/21). Aby ustalić prawo do świadczenia pielęgnacyjnego, zarówno osoba wymagająca opieki jak i osoba sprawująca tę opiekę muszą spełniać określone ustawą przesłanki. Natomiast w sytuacji, gdy opieka nad daną osobą nie nosi cech opieki stałej lub długotrwałej, taki związek przyczynowo-skutkowy nie istnieje. Zatem organ administracji ma obowiązek, rozpoznając wniosek o przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego, ustalić czy istnieje związek między niepodejmowaniem pracy (rezygnacją z zatrudnienia) a sprawowaniem opieki nad osobą niepełnosprawną (wyrok NSA z 6 maja 2022 r., I OSK 1472/21).
Ponadto Samorządowe Kolegium Odwoławcze słusznie zwróciło uwagę, iż świadczenie pielęgnacyjne nie jest przyznawane za sam fakt pozostawania osobą, na której ciąży obowiązek alimentacyjny względem niepełnosprawnego członka najbliższej rodziny. Świadczenie to stanowi rekompensatę za wymuszoną sprawowaniem opieki nad osobą niepełnosprawną, niemożność wykonywania przez opiekuna jakiejkolwiek pracy zarobkowej lub rezygnację z zatrudnienia. Należy również podzielić pogląd, iż czynności których wykonywanie deklaruje skarżący w związku z opieką nad matką, są czynnościami dnia codziennego, które można wykonywać w godzinach popołudniowych, wieczornych lub wolnych od pracy. Z kolei zajęcia takie jak gra w szachy, nauka języków obcych, rozwiązywanie krzyżówek, chodzenie na nabożeństwa czy na cmentarz, nie stanowią czynności pielęgnacyjnych czy opiekuńczych, przy czym można je zorganizować tak, by nie kolidowały z pracą zarobkową.
W rozpatrywanej sprawie ustalenia faktyczne poczynione przez organy wskazują na brak związku przyczynowo-skutkowego pomiędzy niepodejmowaniem przez skarżącego zatrudnienia a deklarowaną opieką nad matką. Z ustaleń tych wynika, że wbrew złożonym w toku postępowania twierdzeniom nie sprawuje on stałej, codziennej opieki nad matką. Dokonaną w tym zakresie przez organy ocenę należy uznać za trafną. Nie ma przy tym żadnych podstaw do przyjęcia, iż w sprawie doszło do naruszenia art. 7, art. 77 § 1 czy art. 80 k.p.a., aby materiał dowodowy został zgromadzony w sposób wybiórczy czy nieobiektywny. Nie zmienia tego fakt dołączenia na etapie skargi do sądu pisemnych oświadczeń osób będących sąsiadami, znajomymi J.G. o zakresie czynności wykonywanych przez skarżącego na rzecz matki. Brak jest również podstaw do uznania, aby w sprawie zostały naruszone przepisy prawa materialnego. Podobnie fakt, że skarżącemu przysługiwało prawo do specjalnego zasiłku opiekuńczego, nie mógł skutkować uwzględnieniem skargi w sytuacji braku spełnienia przez skarżącego przesłanek z art. 17 ust. 1 u.ś.r.
Wobec powyższego organy orzekające w sprawie nie mogły zadośćuczynić żądaniu skarżącego, gdyż zobowiązane są działać na podstawie obowiązujących przepisów prawa.
W konsekwencji, na podstawie art. 151 p.p.s.a., skargę należało oddalić.