Uzasadnienie
Zaskarżoną skargą decyzją z dnia [...] lutego 2015 r. znak [...] Samorządowe Kolegium Odwoławcze utrzymało w mocy decyzję organu I instancji z dnia [...] listopada 2014r. nr [...] nakazującą R.K. zwrot nienależnie pobranych świadczeń rodzinnych w kwocie 816,00 zł wraz z ustawowymi odsetkami.
Wynikający z akt administracyjnych stan sprawy przedstawiał się następująco:
Decyzją z dnia [...] października 2010r. Dyrektor Centrum Pomocy Rodzinie i Polityki Społecznej, działając z upoważnienia Prezydenta Miasta, przyznał R.K. prawo do świadczeń rodzinnych w postaci zasiłku rodzinnego na dziecko w kwocie po 68 zł miesięcznie za okres od [...] listopada 2010 r. do [...] października 2011 r.
W związku wyjściem na jaw nowych okoliczności dotyczących dochodu strony, po wznowieniu postępowania, decyzją z dnia [...] listopada 2013 r. nr [...] Dyrektor Centrum Pomocy Rodzinie i Polityki Społecznej uchylił decyzję z dnia [...] października 2010 r. o przyznaniu stronie zasiłku rodzinnego i odmówił stronie prawa do tego świadczenia. Decyzja ta stała się ostateczna.
Po wszczęciu postępowania w sprawie nienależnie pobranego zasiłku, decyzją z dnia [...] stycznia 2014 r. nr [...] Dyrektor Centrum Pomocy Rodzinie i Polityki Społecznej orzekł o uznaniu świadczenia rodzinnego – zasiłku rodzinnego wypłaconego R.K. za okres od [...] listopada 2010 r. do [...] października 2011 r. w łącznej kwocie 816 zł - za świadczenie nienależnie pobrane.
Od decyzji tej odwołanie do Samorządowego Kolegium Odwoławczego wniosła E.K., kwestionując jej zasadność i zgodność z prawem. Po jego rozpatrzeniu, decyzją z dnia [...] marca 2014 r. ([...]) Samorządowe Kolegium Odwoławcze utrzymało w mocy decyzję organu I instancji.
W wyniku skargi na tę decyzję, złożonej przez E.K. i R.K., Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gorzowie Wlkp., wyrokiem z dnia 20 sierpnia 2014 r. wydanym w sprawie II SA/Go 364/13, uchylił zaskarżoną decyzję Kolegium. W uzasadnieniu wskazał, iż SKO niezasadnie przyjęło, iż wnosząca odwołanie E.K. jest stroną postępowania i mogła tym samym skutecznie wnieść wskazany środek prawny. Nie było też podstaw do uznania skarżącej za pełnomocnika R.K.. WSA wywiódł, iż twierdzenie podmiotu wnoszącego odwołanie, że decyzja organu I instancji dotyczy jego interesu prawnego, podlega weryfikacji w toku postępowania odwoławczego i w razie jej negatywnego wyniku, organ odwoławczy winien wydać decyzję o umorzeniu postępowania odwoławczego na podstawie art. 138 § 1 pkt 3 Kpa.
W związku z prawomocnym wyrokiem WSA w Gorzowie Wlkp. z dnia 20 sierpnia 2014 r., decyzją z dnia [...] października 2014 r. znak [...] Samorządowe Kolegium Odwoławcze umorzyło postępowanie odwoławcze wywołane odwołanie złożonym przez E.K. od decyzji z [...] stycznia 2014 r. uznającej świadczenia rodzinne za nienależnie pobrane.
Pismem z dnia [...] października 2014 r. R.K. powiadomiony został o wszczęciu postępowania w sprawie zwrotu nienależnie pobranych świadczeń rodzinnych wypłaconych w związku z decyzją z dnia [...] października 2010 r., a po zapoznaniu się strony z materiałem zgromadzonym w aktach administracyjnych sprawy, decyzją z dnia [...] listopada 2014 r. nr [...] działający z upoważnienia Prezydenta Miasta Zastępca Dyrektora CPR i PS zobowiązał R.K. do zwrotu nienależnie pobranych świadczeń rodzinnych, wynikających z decyzji z dnia [...] października 2010 r. - w wysokości 816 zł wraz z odsetkami.
W uzasadnieniu decyzji organ I instancji wskazał na ostateczność decyzji z [...] stycznia 2014 r. nr [...], uznającej świadczenia rodzinne na dziecko, wypłacone R.K. w okresie od [...] listopada 2010 r. do [...] października 2011 r., w łącznej wysokości 816 zł, za nienależnie pobrane. Wskazał, że zgodnie z art. 30 ust. 1,2,8 ustawy z dnia 28 listopada 2003r. o świadczeniach rodzinnych osoba, która pobrała nienależnie świadczenia rodzinne, jest obowiązana do ich zwrotu wraz z ustawowymi odsetkami. Wskazując okres naliczania odsetek i ich ustawową wysokość organ pouczył też stronę, zgodnie z art. 30 ust. 9 ustawy o świadczeniach rodzinnych organ właściwy, który wydał decyzję w sprawie nienależnie pobranych świadczeń rodzinnych, może umorzyć kwotę nienależnie pobranych świadczeń rodzinnych łącznie z odsetkami w całości lub w części, odroczyć termin płatności albo rozłożyć na raty, jeżeli zachodzą szczególnie uzasadnione okoliczności dotyczące sytuacji rodziny.
W odwołaniu z dnia [...] listopada 2014 r. R.K. wniósł o uchylenie zaskarżonej decyzji i umorzenie kwoty nienależnie pobranych świadczeń. W motywach skargi, odnosząc się do stanowiska organu o ostateczności decyzji z dnia [...] stycznia 2014 r. wskazał, iż wniesione zostało od niej odwołanie, przy czym z samej odpowiedzi na skargę udzielonej przez SKO wynika, że wnieśli je E.K. i R.K.. Powołując się na przepis art. 30 ust. 9 ustawy o świadczeniach rodzinnych R.K. wywodził, iż od momentu przyznania mu świadczeń rodzinnych uznanych za nienależnie pobrane sytuacja jego rodziny uległa zmianie. Gospodarstwo domowe utrzymywane jest tylko z jego zarobków, żona zajmuje się domem i wychowaniem dzieci, bo od [...] maja 2012 r. rodzina powiększyła się o jedno dziecko. Wskazując te okoliczności wniósł o umorzenie kwoty nienależnie pobranych świadczeń rodzinnych.
Odrębnym pismem z dnia [...] listopada R.K. wniósł do CPRiPS podanie z wnioskiem o umorzenie kwoty świadczeń uznanych za nienależnie pobrane. W podaniu tym zawarł argumentację analogiczną jak w motywach odowłania.
Wskazaną na wstępie decyzją Samorządowe Kolegium Odwoławcze, działając na podstawie art. 138 § 1 pkt 1 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (tekst jednolity: Dz. U. z 2013 r. poz. 267 ze zm.) oraz art. 30 ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (tekst jednolity: Dz. U z 2013 r. poz. 1456 ze zm.) utrzymało w mocy zaskarżoną decyzję organu I instancji.
W motywach rozstrzygnięcia wskazało, że zgodnie z art. 30 ust. 1 ustawy o świadczeniach rodzinnych osoba, która pobrała nienależnie świadczenia rodzinne, jest obowiązana do ich zwrotu. Kwoty świadczeń rodzinnych, o których mowa w ust. 2, podlegają zwrotowi łącznie z ustawowymi odsetkami na rachunek bankowy wskazany przez organ właściwy, przy czym odsetki są naliczane od pierwszego dnia miesiąca następującego po dniu wypłaty świadczeń rodzinnych do dnia spłaty. Stwierdziło, że nakazanie zwrotu świadczenia nienależnie pobranego nie mogło być orzeczone w tej samej decyzji, co samo uznanie świadczenia za nienależnie pobrane. W myśl bowiem art. 30 ust. 1 ustawy o świadczeniach rodzinnych do zwrotu jest obowiązana osoba, która pobrała nienależnie świadczenie, a zatem, gdy stanie się ostateczna decyzja uznająca dane świadczenie za nienależnie pobrane, można dopiero o takim świadczeniu mówić i nakazywać jego zwrot.
Powyższy warunek spełniony został w niniejszej sprawie, bowiem w dniu [...] stycznia 2014 r. organ I instancji wydał decyzję nr [...], w której uznał, iż świadczenia rodzinne pobrane przez R.K. w okresie od [...] listopada 2010 r. do [...] października 2011 r. w kwocie 816 zł były świadczeniami nienależnie pobranym. Odwołanie od powyższej decyzji wniosła jedynie żona R.K., która nie była stroną postępowania. Wskazując na wyrok WSA w Gorzowie Wlkp. z dnia 20 sierpnia 2014 r. w sprawie II SA/Go 364/14 stwierdziło, że Sąd uchylił decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego wskazując w uzasadnieniu, że E.K. nie miała interesu prawnego w złożeniu odwołania od decyzji w przedmiocie zwrotu nienależnie pobranych świadczeń rodzinnych, a tym samym tut. Kolegium powinno umorzyć postępowanie odwoławcze, co nastąpiło decyzją z dnia [...] października 2014 r. nr [...], a od tej decyzji nie została złożona skarga do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego.
Tym samym rozstrzygnięcie w przedmiocie uznania wypłaconego świadczenia za nienależnie pobrane stało się ostateczne (art. 16 Kpa) i stanowiło dostateczną podstawę do załatwienia sprawy zwrotu tegoż nienależnie pobranego świadczenia. Skoro z dokonanych ustaleń wynika, iż w obrocie prawnym pozostaje ostateczna decyzja ustalająca określone świadczenia rodzinne za nienależnie pobrane przez odwołującego się, to zgodnie z art. 30 ust. 1 ustawy o świadczeniach rodzinnych, on jako osoba, która pobrała nienależnie świadczenia rodzinne, jest obowiązany do ich zwrotu. SKO uznało, iż w tak określonym stanie faktycznym i prawnym nie budzi zastrzeżeń legalność zaskarżonego rozstrzygnięcia. Organ prawidłowo obliczył kwotę świadczenia nienależnie pobranego jak i sposób określanie odsetek za opóźnienie w świadczeniu. SKO podkreśliło, iż dla możliwości rozstrzygnięcia o zwrocie nienależnie pobranych świadczeń konieczne, ale i wystarczające jest istnienie ostatecznej decyzji ustalającej określone świadczenia za nienależnie pobrane, a więc w realiach niniejszej sprawy decyzji organu I instancji z dnia [...] stycznia 2014 r. Argumenty, które strona podnosi w odwołaniu powinny zostać podniesione w ewentualnym odwołaniu od decyzji uznającej świadczenia za nienależnie pobrane.
Jednocześnie Kolegium pouczyło, że zgodnie z art. 30 ust. 9 ustawy o świadczeniach rodzinnych organ właściwy, który wydał decyzję w sprawie nienależnie pobranych świadczeń rodzinnych na wniosek strony może umorzyć kwotę nienależnie pobranych świadczeń rodzinnych łącznie z odsetkami w całości lub w części, odroczyć termin płatności albo rozłożyć na raty, jeżeli zachodzą szczególnie uzasadnione okoliczności dotyczące sytuacji rodziny.
W skardze na decyzję SKO R.K. zarzucił, że uzasadniając złożone odwołanie od decyzji organu I instancji, wskazał na zamianę sytuacji materialnej rodziny i zwrócił się z prośbą o umorzenie, stosownie do przepisu "art.30 ust. 4 pkt 9" ustawy o świadczeniach rodzinnych, kwoty świadczeń uznanych za nienależnie pobrane, do czego organ się nie odniósł. Ponownie wskazał na pogorszenie sytuacji materialnej jego rodziny spowodowane uzyskiwaniem dochodu tylko przez niego oraz powiększeniem rodziny w związku z urodzeniem się drugiego dziecka. Powołując się na wyrok z dnia 11 czerwca 2010 r. WSA we Wrocławiu wywodził, iż przed wydaniem decyzji na podstawie art. 30 ust. 9 ustawy o świadczeniach rodzinnych organ powinien ustalić w jaki sposób zwrot nienależnie pobranych świadczeń będzie mieć wpływ na sytuację życiową zobowiązanego. W zaskarżonej decyzji organ zaś w żaden sposób nie odniósł się do jego sytuacji rodzinnej.
W odpowiedzi na skargę SKO, wnosząc o jej oddalenie, podtrzymało stanowisko wyrażone w zaskarżonej decyzji.
Na rozprawie w dniu 28 maja 2015 r. pełnomocnik skarżącego – żona E.K. podtrzymała skargę wskazując, iż skarżący nie wiedział,że w trakcie pobierania zasiłku powinien powiadomić organ o zmianie sytuacji materialnej. Na pytanie Sądu czy CPRiPS rozpoznało już wniosek o umorzenie, oświadczyła, że skarżący po pouczeniu organu, że nie może równocześnie składać prośby o umorzenie lub rozłożenie na raty, cofnął wniosek w tym przedmiocie.
Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje
Skarga podlegała oddaleniu, bowiem zaskarżona decyzja nie narusza prawa.
Przedmiotem sądowej kontroli pozostawała decyzja organu odwoławczego, utrzymująca w mocy orzeczenie organu I instancji o zobowiązaniu do zwrotu kwoty 816 zł, stanowiącej wypłacony skarżącemu zasiłek rodzinny, które to świadczenie uznane zostało decyzją z dnia [...] stycznia 2014 r. za nienależnie pobrane.
Materialnoprawną podstawą zaskarżonej decyzji pozostawał przepis art. 30 ust. 1 ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych, zgodnie z którym osoba, która pobrała nienależnie świadczenia rodzinne, jest obowiązana do ich zwrotu.
Zdaniem Sądu, nie ulega wątpliwości, iż w okolicznościach rozpoznawanej sprawy spełnione zostały wszystkie przesłanki do zastosowania przez organy administracji powyższej normy i w konsekwencji zobowiązania skarżącego do zwrotu wypłaconych mu w okresie od dnia [...] listopada 2010 r. do dnia [...] października 2011 r. świadczeń rodzinnych (12 miesięcy x 68 zł zasiłku rodzinnego).
Rację ma organ odwoławczy wskazując, iż w obrocie prawnym pozostaje ostateczna decyzja Dyrektora Centrum Pomocy Rodzinie i Polityki Społecznej z dnia [...] stycznia 2014r. nr [...], orzekająca o uznaniu świadczenia rodzinnego – zasiłku rodzinnego wypłaconego R.K. za okres od [...] listopada 2010 r. do [...] października 2011 r. w łącznej kwocie 816 zł za świadczenie nienależnie pobrane. Jej ostateczność jest wynikiem faktu, iż skarżący nie złożył od niej odwołania, a postępowanie odwoławcze wywołane odwołaniem wniesionym przez jego żonę zostało umorzone decyzją SKO z dnia [...] października 2014 r.
Wobec istnienia ostatecznej decyzji administracyjnej stwierdzającej, iż wskazany wyżej zasiłek rodzinny wypłacony skarżącemu pozostaje świadczeniem nienależnie pobranym, zaistniały podstawy do podjęcia działania przez organ I instancji do wydania decyzji zobowiązującej skarżącego, na podstawie art. 30 ust. 1 ustawy o świadczeniach rodzinnych, do zwrotu tych świadczeń. Podkreślić należy – na co zasadnie zwróciło uwagę SKO - że zgodnie z ugruntowanym w orzecznictwie poglądem, niedopuszczalne jest jednoczesne orzekanie o uznaniu świadczeń rodzinnych za nienależnie pobrane i o ich zwrocie.
W konsekwencji decyzja o zwrocie nienależnie pobranego świadczenia, na podstawie art. 30 ust. 1 ustawy może być podjęta dopiero po wydaniu ostatecznej decyzji o uznaniu świadczenia za nienależne. Stanowi też jej bezpośrednią konsekwencję i ma charakter związany, a nie uznaniowy. Innymi słowy, wobec tego, iż decyzja o uznaniu świadczenia za nienależnie pobrane stała się ostateczna, organ jest zobligowany do wydania decyzji o jego zwrocie. W takim postępowaniu nie jest już dopuszczalne ponowne weryfikowanie, czy świadczenie to spełnia znamiona świadczenia nienależnie pobranego w rozumieniu art. 30 ust. 2 ustawy - skoro zagadnienie to zostało już rozstrzygnięte ostateczną decyzją administracyjną. Tak więc nie mogły być w jego toku, jak i też przez sądem administracyjnym podnoszone skutecznie okoliczności mające wskazywać, iż nie doszło do nienależnego pobrania świadczenia rodzinnego. Stąd bez znaczenia prawnego dla rozstrzygnięcia sprawy pozostawały twierdzenia pełnomocnika skarżącego podnoszone na rozprawie, iż skarżący nie miał wiedzy o okolicznościach o których powinien powiadomić organ w związku z pobieranym zasiłkiem rodzinnym.
Analiza treści skargi wskazuje, iż wadliwy pozostaje pogląd skarżącego co do podstaw prawnych zaskarżonej decyzji. Jak już wskazano podjęta ona została na podstawie art. 30 ust. 1 ustawy oświadczeniach rodzinnych i ma charakter związany. W postępowaniu wszczętym w przedmiocie zobowiązania do zwrotu nienależnie pobranego świadczenia organ bada w istocie fakt istnienia ostatecznej decyzji uznającej świadczenie za nienależnie pobranie i okoliczności o jakich mowa w art. 30 ust. 3 i 5 (kwestia terminów przedawnienia, które w sprawie nie wystąpiły).
W postępowaniu prowadzonym na podstawie art. 30 ust. 1 ustawy o świadczeniach rodzinnych organ nie orzeka w przedmiocie umorzenia. W orzecznictwie sądowym ugruntowane jest stanowisko, iż organ właściwy, który wydał decyzję w sprawie nienależnie pobranych świadczeń, może orzekać o umorzeniu nienależnie pobranych świadczeń rodzinnych na podstawie art. 30 ust. 9 ustawy, dopiero po wydaniu ostatecznej decyzji w przedmiocie ich zwrotu. Dopóki nienależne świadczenie nie jest wymagalne, nie można stosować powyższego przepisu (vide: wyrok NSA z dnia 8 października 2007 r., I OSK 1/07, LEX nr 376878). Chodzi zatem o akt administracyjny wydawany w innym postępowaniu administracyjnym. Podstawą prawną decyzji wydawanej w przedmiocie wniosku strony o umorzenie kwoty nienależnie pobranych świadczeń rodzinnych w całości lub w części, czy rozłożenie ich na raty jest faktycznie powoływany przez skarżącego przepis art. 30 ust. 9 ustawy o świadczeniach rodzinnych.
Decyzja w tym przedmiocie ma charakter decyzji uznaniowej, a obowiązkiem organu jest w postępowaniu poprzedzającym jej wydanie zbadanie sytuacji finansowej, rodzinnej materialnej strony i wszechstronne ustosunkowanie się do wszystkich okoliczności sprawy w kontekście ustawowej przesłanki udzielenia ulgi jaką jest istnienie szczególnie uzasadnionych okoliczności dotyczących sytuacji rodziny. Organem właściwym do wydania takiej decyzji pozostaje organ, który wydał decyzję w sprawie nienależnie pobranych świadczeń rodzinnych. Od decyzji takiej przysługuje odwołanie do organu II instancji i skarga do sądu administracyjnego. W sytuacji, gdy skarżący cofnął wniosek o przyznanie mu ulgi, nie ma przeszkód by w sytuacji istnienia ostatecznej decyzji zobowiązującej go do zwrotu pobranego zasiłku rodzinnego złożył, w trybie art. 30 ust. 9 ustawy, stosowny wniosek do Centrum Pomocy Rodzinie i Polityki Społecznej.
Z powołanych przyczyn, Sąd na podstawie art. 151 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2012 r. poz. 270 z późn. zm.) skargę oddalił.