Uzasadnienie
1. Samorządowe Kolegium Odwoławcze decyzją z dnia [...] kwietnia 2020 r., nr [...], po rozpatrzeniu odwołania strony – E.K., utrzymało w mocy decyzję Prezydenta Miasta z dnia [...] marca 2020 r., nr [...] w sprawie uznania specjalnego zasiłku opiekuńczego wypłaconego stronie w okresie od [...] do [...] stycznia 2020 r. za świadczenie nienależnie pobrane w łącznej kwocie 280,00 zł i zobowiązania do jego zwrotu.
W uzasadnieniu decyzji organ wskazał, że strona na podstawie decyzji z dnia [...] grudnia 2019 r. uzyskała prawo do specjalnego zasiłku opiekuńczego w związku z opieką nad matką – M.K. W dniu 27 stycznia 2020 r. do organu I instancji wpłynął odpis aktu zgonu, z którego wynikało, że M.K. zmarła w dniu [...] stycznia 2020 r. Na tej podstawie organ I instancji uchylił decyzję przyznającą specjalny zasiłek opiekuńczy na M.K. oraz, w odrębnej decyzji, uznał, że w sprawie doszło do nienależnie pobranego świadczenia przez stronę (wypłaty specjalnego zasiłku opiekuńczego) w okresie od [...] do [...] stycznia 2020 r.
Z tą decyzją nie zgodziła się E.K. wskazując, że niezwłocznie powiadomiła organ I instancji o śmierci swojej mamy. Wskazała, że przyznane jej świadczenie ma charakter okresowy za dany miesiąc sprawowania opieki, a nie za każdy dzień sprawowania opieki, zatem mogła wydatkować świadczenie w całości i "z góry" na potrzeby związane z opieką. Strona nie zgodziła się z tym, że pobrała nienależnie świadczenie, bowiem na dzień [...] stycznia 2020 r. wypłacone świadczenie było świadczeniem należnym.
Utrzymując w mocy decyzję organu I instancji Samorządowe Kolegium Odwoławcze przytoczyło przepis art. 16a ust. 1 pkt 1-2 ustawy z dnia 28 listopada 2003r. o świadczeniach rodzinnych (tekst jedn. Dz. U. z 2020 poz. 111), zawierający warunki przyznania specjalnego zasiłku opiekuńczego podkreślając, że celem przyznania świadczenia w postaci specjalnego zasiłku opiekuńczego jest konieczność sprawowania opieki nad osobą legitymującą się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności. Kolegium wskazało, że zgodnie z powołanym przepisem sprawowanie opieki nad osobą niepełnosprawną możliwe jest tylko i wyłącznie, jeżeli ta osoba żyje i potrzebuje stałego wsparcia oraz pomocy drugiej osoby. Z chwilą śmierci osoby wymagającej opieki brak jest podstaw do sprawowania dalszej opieki i pobierania z tego tytułu świadczenia w postaci specjalnego zasiłku opiekuńczego przez stronę. W stanie faktycznym sprawy strona utraciła prawo do specjalnego zasiłku opiekuńczego z dniem [...] stycznia 2020 r. a pobrany ponad ten okres zasiłek był nienależny w rozumieniu art. 30 ust. 2 pkt 1 ustawy o świadczeniach rodzinnych.
Wskazano, że kwota nienależnie pobranego świadczenia została wyliczona przez organ I instancji przez podzielenie kwoty specjalnego zasiłku opiekuńczego w wysokości 620,00 zł przez liczbę dni w miesiącu styczniu, których jest 31 (tj. 620,00 zł: 31 dni = 20 zł). Uzyskano w ten sposób kwotę przypadającą za jeden dzień świadczenia opieki. Następnie kwota ta została pomnożona przez ilość dni w miesiącu styczniu, w których strona nie świadczyła już opieki nad swoją matką (tj. 20 zł x 14 dni = 280,00 zł).
2. W skardze wniesionej do tutejszego Sądu strona wniosła o uchylenie decyzji Kolegium podnosząc, że jest ona niezgodna z prawem. Podkreśliła, że w dniu wypłaty świadczenia warunki do jego wypłaty były jeszcze spełnione, a więc było ono należne. Podniosła, że organ nie wykazał "złej wiary" strony oraz tego, że wypłacone świadczenie było nienależne. Nadto strona powołała się na zdefiniowane w prawie cywilnym pojęcie "świadczenia nienależnego" (art. 410 § 2 Kodeku cywilnego).
Ustanowiony w sprawie pełnomocnik strony z urzędu w całości poparł skargę.
- 3. W odpowiedzi na skargę Samorządowe Kolegium Odwoławcze wniosło o jej oddalenie, podtrzymując stanowisko zawarte w decyzji.
Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje
4. Zgodnie art. 1 § 1 i 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (tekst jedn. Dz.U. z 2019 r., poz. 2167) sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej, przy czym kontrola ta sprawowana jest pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej. Zgodnie natomiast z art. 3 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tekst jedn. Dz. U. z 2019 r. poz. 2325 ze zm.; dalej jako p.p.s.a.) wojewódzkie sądy administracyjne sprawują kontrolę działalności administracji publicznej pod względem zgodności z prawem, co oznacza, że w zakresie dokonywanej kontroli sąd zobowiązany jest zbadać, czy organy administracji w toku postępowania nie naruszyły przepisów prawa materialnego i przepisów postępowania w sposób, który miał lub mógł mieć wpływ na wynik sprawy (art. 145 § 1 pkt 1 p.p.s.a.). Sądowa kontrola legalności zaskarżonych orzeczeń administracyjnych sprawowana jest przy tym w granicach sprawy, a sąd nie jest związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną w niej podstawą prawną (art. 134 § 1 p.p.s.a.).
5. W sprawie nie jest sporne przysługiwanie stronie prawa do specjalnego zasiłku opiekuńczego na M.K. oraz to, że z dniem [...] stycznia 2020 r. prawo to ustało wobec śmierci matki strony. Sporne jest natomiast to, czy wobec tej okoliczności zwrotowi podlega część zasiłku, która obejmuje okres od dnia [...] do [...] stycznia 2020 r. Organy przyjęły w sprawie stanowisko, że zasiłek jest wypłacany z góry za dany miesiąc kalendarzowy i wystąpienie okoliczności powodujących jego ustanie prowadzi w konsekwencji do możliwości podziału kwoty zasiłku na dni kalendarzowe i stosunkowego obliczenia "nadpłaconej" kwoty za okres, od którego świadczenie już nie przysługiwało.
Jest to stanowisko prawidłowe. Zgodnie bowiem z art. 30 ust. 2 pkt 1 ustawy o świadczeniach rodzinnych za nienależnie pobrane świadczenia rodzinne uważa się świadczenia rodzinne wypłacone mimo zaistnienia okoliczności powodujących ustanie, zawieszenie prawa do świadczeń rodzinnych lub zmniejszenie wysokości przysługujących świadczeń rodzinnych albo wstrzymanie wypłaty świadczeń rodzinnych w całości lub w części, jeżeli osoba pobierająca te świadczenia była pouczona o braku prawa do ich pobierania.
O zastosowaniu tego przepisu nie decyduje zatem to, czy w dacie wypłaty świadczenia okoliczność powodująca ustanie prawa do świadczenia rodzinnego istniała tylko to, czy taka okoliczność zdarzyła się "w okresie zasiłkowym" już po wypłacie świadczenia. Zawarte w tym przepisie sformułowanie "w całości lub części" w powiązaniu ze zwrotem "wypłacone mimo zaistnienia okoliczności powodujących ustanie (...) wypłaty świadczeń rodzinnych" wskazuje, że nienależne wypłacone świadczenie może być częścią danego świadczenia, czego typowym przykładem jest taka sytuacja, jak w sprawie, gdy okoliczność powodująca ustanie prawa do świadczenia rodzinnego następuje w okresie objętym wypłaconym z góry za cały miesiąc kalendarzowy świadczeniem (w sprawie był to styczeń 2020 r.). Skoro z dniem [...] stycznia 2020 r. prawo do świadczenia strony - specjalnego zasiłku opiekuńczego - ustało, to odpowiednia część świadczenia przypadająca po tym dniu za pozostałe dni do końca stycznia została wypłacona nienależnie.
6. Drugą przesłanką, która musi być spełniona by art. 30 ust. 2 pkt 1 ustawy o świadczeniach rodzinnych znalazł zastosowanie w sprawie jest zawarte na końcu tego przepisu zastrzeżenie "jeżeli osoba pobierająca te świadczenia była pouczona o braku prawa do ich pobierania". Stwierdzenie to rozumiane jest w ten sposób, że organ musi wykazać, iż strona miała świadomość co do zaistnienia okoliczności mających wpływ na przyznanie danego świadczenia rodzinnego. W sprawie ta przesłanka została spełniona, bowiem w decyzji przyznającej świadczenie z dnia [...] grudnia 2019 r. taka okoliczność jaka wystąpiła w sprawie została wprost opisana w uzasadnieniu. W sprawie nie jest zresztą sporne, że strona wiedziała o tym, że powinna zgłosić zmianę stanu faktycznego (śmierć M.K.), bo sama to przecież uczyniła zachowując się zgodnie z pouczeniem. Chodzi jednak o to, że strona wiedząc o tym, że prawo do świadczenia ustało wraz ze śmiercią jej matki nie zwróciła "nadpłaconej" części specjalnego zasiłku opiekuńczego. Pojęcie "nienależnie pobranego świadczenia" i konstrukcja jego zwrotu nie jest bowiem sankcją lecz rozliczeniem "nadpłaty" za okres, w którym świadczenie nie powinno już przysługiwać stronie i stąd organy miały prawo domagać się zwrotu tej "nadpłaty" w oparciu o przepis art. 30 ust. 2 pkt 1 ustawy o świadczeniach rodzinnych.
7. Jeśli chodzi o powoływane w skardze instytucje prawa cywilnego nie mają one zastosowania w niniejszej sprawie. Poza podobieństwem nazw instytucja "nienależnie pobranego świadczenia" na gruncie prawa administracyjnego i ustawy o świadczeniach rodzinnych nie ma nic wspólnego z "nienależnym świadczeniem" jako przypadkiem bezpodstawnego wzbogacenia w rozumieniu prawa cywilnego. Przesłanki zastosowania tych instytucji są względem siebie niezależne i rozłączne. Natomiast można wskazać, że do takiej należności, jaka występuję w niniejszej sprawie mogą mieć zastosowanie przepisy przewidujące ulgi w zwrocie należności w postaci umorzenia lub rozłożenia na raty (por. art. 30 ust. 9 ustawy o świadczeniach rodzinnych). W oparciu o ten przepis strona może zatem złożyć stosowny wniosek, który będzie jednak procedowany w odrębnym trybie.
Ponieważ Sąd nie stwierdził w sprawie naruszeń prawa mających jakikolwiek wpływ na wynik sprawy skarga, na podstawie art. 151 p.p.s.a., podlegała oddaleniu.