Uzasadnienie
- 1. Skarżący A.P. dnia [...] grudnia 2021 r. zwrócił się drogą mailową do Prezesa Sądu Rejonowego o udostępnienie informacji publicznej przez podanie "ilości spraw K, które wpłynęły do referatów sędziów w Wydziale Karnym z podaniem tzw. procentu wpływu według wzoru:
- - od [...] stycznia 2019 r. do [...] października 2019 r.
Sędzia 1 - x spraw - procent wpływu (np. 90%)
Sędzia 2 - x spraw - procent wpływu
- - od [...] stycznia 2021 r. do [...] października 2021 r.
Sędzia 1 - x spraw - procent wpływu
Sędzia 2 - x spraw - procent wpływu" (skarżący nadmienił, że wnosi również o wskazanie daty rozpoczęcia orzekania bądź daty zakończenia orzekania w sytuacji, gdy dane nie obejmują w pełni wskazanych dat).
2. Pismem z dnia [...] grudnia 2021 r. Prezes Sądu Rejonowego wezwała skarżącego do uzupełnienia braków wniosku przez wykazanie szczególnie istotnego interesu publicznego w uzyskaniu żądanej informacji, albowiem ma ona charakter informacji przetworzonej, gdyż informacja w żądanej postaci nie istnieje, a jej utworzenie wymaga znacznego nakładu pracy.
Pismem z dnia [...] grudnia 2021 r. Prezes Sądu Rejonowego ponownie wezwała skarżącego do uzupełnienia braków wniosku przez wykazanie szczególnie istotnego interesu publicznego w udostępnieniu żądanej informacji publicznej wskazując, że ma charakter informacji przetworzonej.
3. W odpowiedzi skarżący zmodyfikował żądanie wskazując, że informacja nie dotyczy danych personalnych sędziów oraz liczby spraw przeniesionych do utworzonego po dniu 1 lipca 2019 r. Wydziału Karnego. Wskazał, że w jego ocenie żądana informacja nie ma charakteru przetworzonego, gdyż jej uzyskanie nie jest czasochłonne i pracochłonne. Nadto za udzieleniem żądanych informacji przemawia ważny interes publiczny, bowiem skarżący zbiera dane w celu doskonalenia działania "Systemu Losowego Przydziału Spraw" (SLPS), czego dowodem jest artykuł prasowy opublikowany w dzienniku Rzeczpospolita (podano link do publikacji).
4. Decyzją z dnia [...] stycznia 2022 r., nr [...] Prezes Sądu Rejonowego odmówiła udostępnienia żądanej informacji publicznej. W podstawie prawnej tej decyzji zostały wskazane art. 16 w zw. z art. 3 ust. 1 pkt 1 ustawy z dnia 6 września 2001 r. o dostępie do informacji publicznej (tekst jedn. Dz. U. z 2020 r., poz. 2176 ze zm.; dalej u.d.i.p.) oraz art. 104 k.p.a.
W uzasadnieniu zaskarżonej decyzji, po opisaniu wniosków, pism stron i przebiegu sprawy, organ stwierdził, że żądana informacja ma charakter informacji przetworzonej, gdyż nie istnieje ona w postaci zawartej we wniosku. Zdaniem organu przygotowanie danych, o które zwrócił się skarżący wymagałoby znacznego nakładu pracy oraz dużego zaangażowania w przygotowanie danych, polegających na ustaleniu wpływu spraw we wskazanym we wniosku okresie - ogólnie oraz z rozbiciem na dwa wydziały karne (U i VII), które po dniu 1 lipca 2019 r. zostały połączone. Ponadto konieczne jest dokonanie dodatkowych obliczeń polegających na ustaleniu liczby spraw przeniesionych. Kolejną czynnością jest ustalenie, kto był referentem w tych sprawach, a następnie ustalenie listy sędziów wydziałów z zaznaczeniem, który sędzia był nieobecny i w jakim okresie.
Prezes Sądu Rejonowego stwierdziła również, że skarżący nie wykazał w jaki sposób zamierza wykorzystać uzyskane informacje dla poprawy funkcjonowania organów administracji publicznej oraz lepszej ochrony interesu publicznego, w tym nie wykazał na czym w jego ocenie ma polegać ulepszenie systemu SLPS oraz jakie czynności badawcze będzie prowadził. Nadto Prezes Sądu Rejonowego powołała się na ograniczenia związane z tajemnicą statystyczną.
5. W odwołaniu wniesionym w terminie A.P. podniósł, że żądane przez niego informacje publiczne nie mają charakteru informacji przetworzonej. Wskazał również, ponownie powołując się na artykuł prasowy jego autorstwa, opublikowany w dzienniku Rzeczpospolita, że udostępnienie żądnych informacji publicznych jest szczególnie istotne dla interesu publicznego, gdyż zmierza finalnie do udoskonalenie funkcjonowania systemu SLPS.
6. Decyzją z dnia [...] marca 2022 r., nr [...] Prezes Sądu Okręgowego utrzymał zaskarżoną decyzję w mocy. W podstawie prawnej tej decyzji zostały wskazane art. 16 w zw. z art. 3 ust. 1 pkt 1 u.d.i.p. oraz art. 104 i 138 § 1 pkt 1 k.p.a.
W jej uzasadnieniu w pełni podzielił stanowisko organu I instancji podkreślając, że przygotowanie informacji wiążę się z koniecznością odpowiedniego zebrania pojedynczych wiadomości, znajdujących się w posiadaniu podmiotu zobowiązanego, gdyż zbiór informacji, o których udostępnienie skarżący wnosi nie istniał w chwili wniesienia wniosku. Ponieważ wiąże się z tym znaczny nakład pracy należało zakwalifikować żądaną informację jako przetworzoną, co obligowało wnioskodawcę do wykazania przesłanki szczególnie istotnego interesu publicznego. Zdaniem organu skarżący go nie wykazał.
- 7. Skargę na tę decyzję złożył A.P. domagając się uchylenia obu decyzji i nakazania udostępniania informacji. W jej uzasadnieniu powielił argumenty zawarte w jego pismach i odwołaniu podkreślając, że stanowisko organów jest nieprzekonywujące, oportunistyczne i niezgodne z ustawą o dostępie do informacji publicznej. Podał również, że podobne informacje uzyskał od około 40 sądów z całego kraju, co potwierdza fakt, że przygotowanie danych nie jest pracochłonne.
- 8. W odpowiedzi na skargę organ wniósł o jej oddalenie, podtrzymując stanowisko zawarte w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji.
Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje
9. Zgodnie z art. 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (tekst jedn. Dz. U. z 2021 r., poz. 137 ze zm.) kontrola sądowa zaskarżonych decyzji, postanowień bądź innych aktów lub czynności wymienionych w art. 3 § 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tekst jedn. Dz. U. z 2022 r., poz. 329; dalej p.p.s.a.), sprawowana jest w oparciu o kryterium zgodności z prawem. W wyniku takiej kontroli decyzja może zostać uchylona w razie stwierdzenia, że naruszono przepisy prawa materialnego w stopniu mającym wpływ na wynik sprawy lub doszło do takiego naruszenia przepisów prawa procesowego, które mogłoby w istotny sposób wpłynąć na wynik sprawy, ewentualnie w razie wystąpienia okoliczności mogących być podstawą wznowienia postępowania (art. 145 § 1 pkt 1 lit. a, b i c p.p.s.a.).
Sprawa została rozpoznana na posiedzeniu niejawnym w trybie uproszczonym zgodnie z wolą stron (art. 119 pkt 2 p.p.s.a.).
10. Zgodnie z art. 4 ust. 1 u.d.i.p. obowiązane do udostępniania informacji publicznej są władze publiczne oraz inne podmioty wykonujące zadania publiczne. Nie budzi wątpliwości, że Prezes Sądu Rejonowego należy do kręgu podmiotów zobowiązanych do udostępnienia informacji publicznej, o jakich mowa w art. 4 ust. 1 pkt 1 u.d.i.p. Nie ma też wątpliwości, że żądane informacje należą do informacji publicznych. Wskazać należy, że nie tylko dane dotyczące funkcjonowania "Systemu Losowego Przydziału Spraw", ale także sam program i jego kod źródłowy stanowi informację publiczną w rozumieniu art. 1 ust. 1 u.i.d.p. (por. teza wyroku NSA z dnia 26 maja 2022 r., III OSK 1189/21, CBOSA). Także raporty generowane z tego systemu, nawet z tak szczegółowymi danymi, jak data losowania, ID losowania, kategoria i symbol sprawy, koszt sprawy, wynik losowania, wskazanie sędziego referenta, liczba sędziów biorących udział w losowaniu, pozycje, wskaźnik obciążenia przed losowaniem, liczbę losowo przydzieloną sprawie, stanowią informacje o zasadach funkcjonowania sądów, czyli sprawach w rozumieniu art. 1 ust. 1 i art. 6 ust. 1 pkt 3 u.d.i.p. (por. wyrok WSA w Warszawie z dnia 12 listopada 2020 r., II SAB/Wa 352/20, CBOSA).
11. Zasadniczym powodem odmowy udzielenia żądanej informacji jest to, że zdaniem obu organów ma ona charakter przetworzony, gdyż wymaga przygotowania specjalnie na potrzeby wniosku, co jest czasochłonne i pracochłonne. W decyzjach nie ma jednak wskazania ile to konkretnie czasu zajmie, ilu pracowników "wyłączy" od wykonywania obowiązków służbowych i ile to dokumentów (danych statystycznych) należy przejrzeć. W obu decyzjach nie ma też odniesienia do tego, że część danych jest dostępna w systemie informatycznym, co ma wpływ na ilość pracy. W aktach administracyjnych sprawy znajduje się natomiast pismo pochodzące z Wydziału Karnego Sądu Rejonowego z dnia [...] grudnia 2021 r., adresowane do Prezesa tego Sądu (k. 26), w którym Przewodnicząca wskazanego Wydziału informuje, że "udzielono odpowiedzi na zawarte w piśmie pytania w dniu 7 grudnia 2021 r.". Do tego pisma żaden z organów się nie odnosi.
12. Jednak te kwestie, w szczególności to, czy wnioskowana informacja ma charakter przetworzony, co jest wątpliwe, a co najmniej nie wykazane w uzasadnieniach obu decyzji, nie ma znaczenia dla oceny prawnej, bowiem skarżący wykazał w sprawie "szczególnie istotny interes publiczny", którego wymaga od niego art. 3 ust. 1 pkt 1 u.d.i.p. Pojęcie to, mające postać klauzuli generalnej i zawierające zwrot niedookreślony, odnosi się do spraw związanych z funkcjonowaniem sfery publicznej, w szczególności władzy. Przyjmuje się, że prawo do uzyskania informacji publicznej przetworzonej ma jedynie ten wnioskodawca, który jest w stanie wykazać w chwili składania wniosku swoje indywidualne, realne i konkretne możliwości wykorzystania dla dobra ogółu informacji publicznej, której przygotowania się domaga, tj. uczynienia z niej użytku dla dobra ogółu w taki sposób, który nie jest dostępny dla każdego posiadacza informacji publicznej (z wielu orzeczeń por. wyrok NSA z 10 stycznia 2014 r., I OSK 2111/13, CBOSA). Wnioskodawca musi więc wykazać, że informacje, które zamierza uzyskać, nie dotyczą wyłącznie jego indywidulanego interesu.
13. Zdaniem Sądu warunki te wnioskodawca spełnia. Kwestia będąca zasadniczym przedmiotem pytania dotyczy systemu algorytmizującego przydział spraw, zastępującego dotychczasowy system. Wprowadzeniu SLPS towarzyszyła i nadal towarzyszy żywa debata publiczna. Autorzy tego konceptu, czyli Ministerstwo Sprawiedliwości twierdzą, że jego zaletą jest równomierne i sprawiedliwe obciążenie sędziów sprawami, jak i przyśpieszenie załatwienia spraw. Wskazuje się, że system łączy zasadę losowości z zasadą proporcjonalnego przydziału spraw, a jego parametry są tak skonfigurowane, że nie ma żadnej możliwości ingerencji w proces losowania, który odbywa się automatycznie - bez udziału użytkownika (por. komunikat opublikowany na stronie Ministerstwa Sprawiedliwości, https://www.gov.pl/web/sprawiedliwosc/system-losowego-przydzialu-spraw-wyeliminowal-patologie-w-sadownictwie -dostęp 6.09.2022).
We wzmiankowanej debacie zwraca się jednak uwagę, że tam, gdzie zastosowanie systemów algorytmicznych do wykonywania władzy publicznej może choćby potencjalnie rzutować na prawa podstawowe jednostek (w tym prawo do sprawiedliwego i jawnego rozpatrzenia spraw jednostek w rozsądnym terminie przez niezawisły i bezstronny sąd) szczególnie istotne jest zagwarantowanie transparentności działań władz publicznych w tych obszarach (por. F. Geburczyk, Algorytm służący automatyzacji wyznaczania składów orzekających w sądach powszechnych jako informacja publiczna. Glosa do wyroku NSA z dnia 19 kwietnia 2021 r., III OSK 836/21, OSP nr 1/2022, s. 134 i n.). Tych tematów dotyczą także wypowiedzi różnych reprezentatywnych instytucji publicznych, w tym Najwyższej Izby Kontroli, Rzecznika Praw Obywatelskich, Helsińskiej Fundacji Praw Człowieka, krajowych i europejskich stowarzyszeń sędziowskich.
Ze względu na swoje znaczenie oraz specyfikę funkcjonowanie systemu stało się przedmiotem licznych wypowiedzi medialnych, w tym w prasie codziennej i tygodnikach (z wyspecjalizowanych i zarazem popularnych wskazać można, między innymi, Gazetę [...]). W tę specjalistyczną debatę wpisuje się artykuł skarżącego opublikowany w dzienniku [...] pt. "System się zmienił, niejasności jest jeszcze więcej" (dostępny dla abonentów pod linkiem [...]).
14. Jak widać temat jest istotny dla szerokiego kręgu odbiorców, a pozyskiwanie i publikowanie informacji dotyczących funkcjonowania SLPS ma znaczenie zarówno dla państwa i jego sądownictwa, jak i jednostek. Ocena różnych stanowisk i podawanych tam danych, co pozwoliłoby społeczeństwu i opinii publicznej wyrobić sobie zdanie na temat SLPS, nie jest możliwe bez publicznej debaty opartej na wiarygodnych, weryfikowalnych danych. Treść opublikowanego artykułu wskazuje, że skarżący bierze czynny udział w takiej debacie, przedstawiając w celach publicznych (jak podaje w celu doskonalenia systemu) swoje stanowisko na bazie informacji, które pozyskuje od sądów. Z tych względów należy uznać, że w chwili składania wniosku skarżący posiadał i wykazał indywidualne, realne i konkretne możliwości wykorzystania żądanej informacji dla dobra ogółu, czego wymaga art. 3 ust. 1 pkt 1 u.d.i.p.
15. Stwierdzając zatem naruszenie prawa materialnego w stopniu mającym wpływ na wynik sprawy, to jest art. 3 ust. 1 pkt 1 (w zw. z art. 61 ust. 1 i 2 Konstytucji RP i art. 1 ust. 1 i art. 6 ust. 1 pkt 3 u.d.i.p.), należało uchylić zaskarżoną decyzję (art. 145 § 1 pkt 1 lit. a p.p.s.a). Ze względu na stan sprawy i stwierdzone uchybienia celowe było uchylenie również poprzedzającej ją decyzji organu pierwszej instancji (art. 135 p.p.s.a.).
O należnych kosztach postępowania Sąd orzekł na podstawie art. 200 w zw. z art. 205 § 1, art. 209 i art. 210 § 2 p.p.s.a., zasądzając od organu na rzecz skarżącego zwrot kwoty 200 zł uiszczonej tytułem wpisu od skargi.
Przy ponownym rozpoznaniu sprawy organy będą związane oceną prawną i wskazaniami zawartymi w niniejszym uzasadnieniu (art. 153 p.p.s.a.).