Uzasadnienie
15 stycznia 2020 r. D.W. złożyła w Centrum Pomocy Rodzinie wniosek o ustalenie prawa do świadczenia pielęgnacyjnego w związku z opieką sprawowaną nad córką E.W., legitymującą się orzeczeniem Powiatowego Zespołu do Spraw Orzekania o Niepełnosprawności z [...] listopada 2010 r. nr [...] o znacznym stopniu niepełnosprawności. Do wniosku dołączono pismo Zakładu Ubezpieczeń Społecznych (dalej: ZUS) z [...] stycznia 2020 r., z którego wynika, że wnioskodawczyni uprawniona jest do emerytury (z decyzji o waloryzacji emerytury z [...].03.2019 r. z ZUS wynika, że od 1 marca 2019 r. wysokość świadczenia do wypłaty wynosi 935,00 zł).
D.W. wniosła o wypłatę świadczenia w wysokości 895,00 zł, będącego różnicą pomiędzy kwotą świadczenia pielęgnacyjnego, a kwotą otrzymywanej emerytury.
Prezydent Miasta (dalej: organ pierwszej instancji), decyzją z [...] marca 2020r. nr [...], odmówił D.W. przyznania wnioskowanego świadczenia. W uzasadnieniu decyzji organ pierwszej instancji powołując się na stanowisko wyrażone przez Wojewódzki Sąd Administracyjny we Wrocławiu w wyroku z 22 maja 2019 r. sygn. akt IV SA/Wr 105/19 (wszystkie cytowane orzeczenia dostępne na stronie: www.orzeczenia.nsa.gov.pl).stwierdził, że skoro D.W. na mocy decyzji ZUS jest uprawniona do emerytury, to wobec powyższego, na mocy art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. a ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (Dz.U. z 2020 r., poz. 111, dalej: u.ś.r.), nie przysługuje jej prawo do świadczenia pielęgnacyjnego.
D.W. nie zgadzając się z powyższym rozstrzygnięciem, złożyła od niego odwołanie do Samorządowego Kolegium Odwoławczego (dalej: SKO, organ odwoławczy).
SKO decyzją z [...] maja 2020 r. nr [...] utrzymało w mocy decyzję organu pierwszej instancji. Uzasadniając decyzję organ odwoławczy wskazał, że z przepisu art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. a u.ś.r. wynika wprost, że świadczenie pielęgnacyjne nie przysługuje, jeżeli (a z takim przypadkiem mamy do czynienia w niniejszej sprawie) osoba sprawująca opiekę ma ustalone prawo do emerytury. Zdaniem SKO ustawodawca nie przewidział możliwości wyboru pomiędzy świadczeniem emerytalnym a świadczeniem pielęgnacyjnym, ewentualnie dopłatą wyrównującą niższe świadczenie. Organy administracji nie mają żadnej podstawy prawnej by w zaistniałej sytuacji dokonać swoistego "wyrównania" pomiędzy kwotą przyznanej emerytury a wysokością świadczenia pielęgnacyjnego, ani nie mogą pomijać okoliczności, że emerytura jest stronie skarżącej wypłacana, co powoduje wykluczenie z kręgu uprawnionych do pobierania świadczenia pielęgnacyjnego.
Powyższa decyzja stała się przedmiotem skargi D.W. (dalej: skarżąca) złożonej do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gorzowie Wlkp. (dalej: WSA). Zaskarżonej decyzji skarżąca zarzuciła naruszenie przepisów prawa materialnego, tj. zastosowanie błędnej wykładni art. 17 ust. 1 oraz art. 17 ust. 5 u.ś.r. w zw. z art. 32, art. 69 i art. 71 ust. 1 w zw. z art. 2 Konstytucji RP w zw. z art. 28 ust. 1 i u st. 2 lit. c Konwencji Praw Osób Niepełnosprawnych polegającej na pominięciu celów u.ś.r. wyinterpretowanych wprost z przepisów ustawy jako zmierzających do ochrony podmiotów słabszych w ramach systemu zaopatrzenia społecznego, a tym samym naruszenie norm ustawy zasadniczej nakazujących ochronę przez organy państwowe osób dotkniętych niepełnosprawnością oraz ich rodzin, a co za tym idzie zaniechanie dokonania wykładni systemowej i skupienie się na efektach wykładni literalnej.
Stawiając powyższe zarzuty skarżąca wniosła o uwzględnienie skargi i przyznanie prawa do świadczenia pielęgnacyjnego, względnie poprzez przyznanie prawa do świadczenia pielęgnacyjnego w wysokości stanowiącej różnicę pomiędzy świadczeniem należnym a wypłacanym zasiłkiem emerytalnym, ewentualnie uchylenie decyzji organów obu instancji.
Odpowiadając na skargę SKO wniosło o jej oddalenie, w całości podtrzymując argumentację podniesioną w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji.
Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje
Stosownie do art. 1 § 1 i 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz.U. z 2019 r., poz. 2167 ze zm.) sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej, przy czym kontrola ta sprawowana jest pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej. Zgodnie natomiast z art. 3 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U.2019 r., poz. 2325 ze zm., dalej: P.p.s.a.) wojewódzkie sądy administracyjne sprawują kontrolę działalności administracji publicznej pod względem zgodności z prawem, co oznacza, że w zakresie dokonywanej kontroli sąd zobowiązany jest zbadać, czy organy administracji w toku postępowania nie naruszyły przepisów prawa materialnego i przepisów postępowania w sposób, który miał lub mógł mieć wpływ na wynik sprawy (art. 145 § 1 pkt 1 P.p.s.a.).
Sądowa kontrola legalności zaskarżonych orzeczeń administracyjnych sprawowana jest przy tym w granicach sprawy, a sąd nie jest związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną w niej podstawą prawną (art. 134 § 1 P.p.s.a.).
Przeprowadzone w określonych wyżej ramach badanie zgodności z prawem zaskarżonej decyzji wykazało, że skarga zasługuje na uwzględnienie, albowiem zaskarżona decyzja i decyzja organu pierwszej instancji, wydane zostały z naruszeniem przepisów prawa materialnego, które to naruszenie miało istotny wpływ na wynik sprawy.
Zgodnie z treścią przepisu art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. a u.ś.r., świadczenie pielęgnacyjne nie przysługuje, jeżeli osoba sprawująca opiekę ma ustalone prawo do emerytury.
Organy obu instancji, poprzestając na literalnym brzmieniu przepisu (wykładni językowej), przyjęły, że ponieważ skarżąca ma ustalone prawo do emerytury, to nie przysługuje jej świadczenie pielęgnacyjne w jakiejkolwiek wysokości.
Orzekający w niniejszej sprawie WSA nie podziela takiej wykładni art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. a u.ś.r., w pełni aprobując stanowisko wyrażone w wyroku WSA w Gorzowie Wlkp. z 20 lutego 2019 r. sygn. akt II SA/Go 833/18, zaakceptowane i przyjęte przez Naczelny Sąd Administracyjny w wyroku z 30 kwietnia 2020 r. sygn. akt I OSK 1546/19, iż celowe jest zastosowanie w odniesieniu do art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. a dyrektyw wykładni systemowej, celowościowej oraz funkcjonalnej. Jak wskazały sądy w powyższych wyrokach, narusza zasadę równości taka wykładnia art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. a u.ś.r., która pozbawia w całości prawa do świadczenia pielęgnacyjnego osoby mające ustalone prawo do emerytury w wysokości niższej niż to świadczenie i nie ma racjonalnych argumentów uzasadniających zróżnicowanie sytuacji opiekunów osób niepełnosprawnych polegających na wyłączeniu w całości prawa do świadczenia pielęgnacyjnego tych opiekunów, którzy mają ustalone prawo do jednego ze świadczeń wymienionych w art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. a u.ś.r. w sytuacji gdy to świadczenie jest niższe niż świadczenie pielęgnacyjne.
Kierując się wyrażoną w art. 8 ust. 2 Konstytucji RP zasadą bezpośredniego stosowania jej przepisów należy dokonać prokonstytucyjnej wykładni art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. a ustawy pozwalającej na realizację zasad: równości wobec prawa (art. 32 ust. 1), sprawiedliwości społecznej (art.
2) obowiązku udzielania szczególnej pomocy rodzinom znajdującym się w trudnej sytuacji materialnej i społecznej (art. 71 ust. 1 zdanie drugie) i osobom niepełnosprawnym (art. 69). Zastosowanie powyższych reguł interpretacyjnych w odniesieniu do art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. a u.ś.r. wyłącza prawo do świadczenia pielęgnacyjnego osoby mającej ustalone prawo do emerytury nie w całości, ale jedynie do wysokości tej emerytury. Stanowisko powyższe zostało wyrażone także w innych wyrokach sądów administracyjnych, np.: WSA w Krakowie z 11 kwietnia 2019 r. sygn. akt III SA/Kr 137/19, z 6 grudnia 2019 r. sygn. akt III SA/Kr 1123/19, WSA w Gliwicach z 12 września 2019 r. sygn. akt II SA/Gl 1234/19, WSA w Gdańsku z 12 września sygn. akt III SA/Gd 472/19, WSA w Gliwicach z 27 września 2019 r. sygn. akt II SA/Gl 1035/19, z 24 grudnia 2019 r. sygn. akt II SA/Gl 1101/19, WSA w Poznaniu z 28 listopada 2019 sygn. akt II SA/Po 827/19, WSA w Rzeszowie z 16 października 2019 r. sygn. akt II SA/Rz 828/19, oraz wyrokach Naczelnego Sądu Administracyjnego z 28 czerwca 2019 r. sygn. akt I OSK 757/19, z 8 stycznia 2020 r. sygn. akt I OSK 2392/19.
Należy zauważyć, że w wyroku z 27 maja 2020 r. sygn. akt I OSK 2375/19 (uchylającym wyrok Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego we Wrocławiu z 22 maja 2019 r. sygn. akt IV SA/Wr 105/19, na który powołały się organy obu instancji, jak i w wyroku z 18 czerwca 2020 r. sygn. akt I OSK 254/20, Naczelny Sąd Administracyjny wyraził pogląd, że osoba, która spełnia warunki do przyznania wyższego świadczenia pielęgnacyjnego i chce je otrzymać, a pobiera emeryturę, powinna móc dokonać wyboru jednego z tych świadczeń przez rezygnację z pobierania świadczenia niższego, a wybór może zrealizować przez złożenie do organu rentowego wniosku o zawieszenie prawa do emerytury na podstawie art. 103 ust. 3 ustawy z dnia 17 grudnia 1998 r. o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych (Dz.U. z 2020 r, poz. 53). WSA w składzie orzekającym w niniejszej sprawie nie podziela jednak tego poglądu, albowiem w art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. a u.ś.r. mowa jest o ustalonym prawie do świadczenia (w tym przypadku ustalonej emeryturze), a nie o świadczeniu faktycznie pobieranym.
Mając na uwadze powyższe WSA uznał, że zaskarżona decyzja, podobnie jak decyzja organu pierwszej instancji, została wydana w konsekwencji nieprawidłowej wykładni art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. a u.ś.r. i uchybienie to miało istotny wpływ na wynik sprawy. Wobec tego, na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. a oraz art. 135 P.p.s.a. należało uchylić zaskarżoną decyzję oraz decyzję organu pierwszej instancji.
Rozstrzygając sprawę ponownie, organy zastosują się do oceny prawnej, wyrażonej w uzasadnieniu niniejszego wyroku. Wezmą zatem pod uwagę, że prawidłowo interpretowany przepis art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. a u.ś.r. znajduje zastosowanie do sytuacji skarżącej w ten sposób, że pozbawia ją przysługującego z mocy art. 17 ust. 1 tej ustawy prawa do świadczenia pielęgnacyjnego tylko do wysokości otrzymywanej emerytury. Innymi słowy, organy przyjmą, że posiadanie przez skarżącą uprawnienia do emerytury nie stanowi przeszkody do ustalenia jej prawa do świadczenia pielęgnacyjnego w ogóle, a jedynie uzasadnia przyznanie go w wysokości pomniejszonej o tę emeryturę, przy czym chodzi o emeryturę faktycznie otrzymywaną, czyli w tzw. wysokości netto.