Uzasadnienie
Decyzją nr [...] z dnia [...] stycznia 2023 r., wydaną w rezultacie rozpatrzenia wniosku W.M. z dnia [...] listopada 2022 r., Prezydent Miasta, powołując się na dyspozycję art. 2 ust. 1, ust. 3 i ust. 15-16, art. 3 ust. 2 ustawy z dnia 5 sierpnia 2022 r. o dodatku węglowym (Dz.U. z 2022 r., poz. 1692 ze zm.) w zw. z art. 104 § 1 i § 2, art. 107 § 1 i § 3 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. - Kodeks postępowania administracyjnego (t.j. Dz.U. z 2022 r., poz. 2000 ze zm.), odmówił przyznania wnioskującej dodatku węglowego.
Uzasadniając swą decyzją Prezydent przywołał w pierwszej kolejności dyspozycję art. 2 ust. 1 ustawy o dodatku węglowym, na mocy którego dodatek ten przysługuje osobie w gospodarstwie domowym w przypadku, gdy głównym źródłem ogrzewania gospodarstwa domowego jest kocioł na paliwo stałe, kominek, koza, ogrzewacz powietrza, trzon kuchenny, piecokuchnia, kuchnia węglowa lub piec kaflowy na paliwo stałe, zasilane paliwami stałymi, wpisane lub zgłoszone do centralnej ewidencji emisyjności budynków, o której mowa w art. 27a ust. 1 ustawy z dnia 21 listopada 2008 r. o wspieraniu termomodernizacji i remontów oraz o centralnej ewidencji emisyjności budynków, do dnia 11 sierpnia 2022 r., albo po tym dniu - w przypadku głównych źródeł ogrzewania wpisanych lub zgłoszonych po raz pierwszy do centralnej ewidencji emisyjności budynków, o których mowa w art. 27g ust. 1 tej ustawy. Prezydent wskazał, iż stosownie do art. 2 ust. 3 ustawy o dodatku węglowym, przez paliwo stałe rozumie się węgiel kamienny, brykiet lub pellet zawierający co najmniej 85% węgla kamiennego.
Organ I instancji podniósł dalej, że z informacji zawartych w centralnej ewidencji emisyjności budynków wynika, iż źródło ogrzewania gospodarstwa domowego W.M. jest zasilane innym paliwem stałym, niż określone w art. 2 ust. 3 ww. ustawy, co potwierdził również wywiad środowiskowy z dnia [...] grudnia 2022 r., podczas którego ustalono, że rodzajem wykorzystywanego w tymże gospodarstwie paliwa jest pellet drzewny oraz inny rodzaj biomasy. Powyższe świadczy o niespełnieniu w sprawie warunków do przyznania wnioskującej dodatku węglowego.
W rezultacie rozpoznania wniesionego przez W.M. odwołania od decyzji Prezydenta Miasta z dnia [...] stycznia 2023 r., Samorządowe Kolegium Odwoławcze wydaną na podstawie art. 138 § 2 k.p.a. decyzją nr [...] z dnia [...] marca 2023 r., decyzję organu I instancji uchyliło i przekazało sprawę temu organowi do ponownego rozpatrzenia. Organ odwoławczy uznał, iż o wyjaśnieniu okoliczności faktycznych sprawy nie mogą świadczyć ustalenia przeprowadzonego w dniu [...] grudnia 2022 r. - na skutek stwierdzonej niezgodności pomiędzy treścią wniosku, a zapisami w CEEB odnośnie rodzaju stosowanego w celach grzewczych przez wnioskującą paliwa - wywiadu środowiskowego ze Z.M., w sytuacji, gdy brak jest informacji o posiadaniu przez niego pełnomocnictwa do reprezentowania wnioskującej o dodatek. Kolegium za nieodzowne uznało przeprowadzenie wywiadu środowiskowego z W.M., którego celem będzie ustalenie rodzaju stosowanego paliwa.
Po ponownym rozpatrzeniu sprawy, decyzją nr [...] z dnia [...] kwietnia 2023 r., Prezydent Miasta, powołując się na dyspozycję art. 2 ust. 2, ust. 3 i ust. 16 ustawy o dodatku węglowym w zw. z art. 104 § 1 i § 2, art. 107 § 1 i § 3 k.p.a., odmówił przyznania W.M. dodatku węglowego.
Organ I instancji wskazał, iż w wyniku przeprowadzonego w dniu [...] kwietnia 2023 r. wywiadu środowiskowego w lokalu przy ul. [...], w którym uczestniczyła wnioskująca o dodatek W.M. ustalono, że źródłem ciepła jej gospodarstwa domowego jest kocioł na paliwo stałe, zaś stosowanym do niego paliwem jest pellet drzewny. W konsekwencji stwierdzenia, że źródło ogrzewania gospodarstwa domowego wnioskującej zasilane jest innym paliwem stałym, aniżeli paliwo wskazane w art. 2 ust. 3 omawianej ustawy, Prezydent uznał, iż strona nie spełnia warunków do przyznania dodatku węglowego.
Pismem z dnia [...] kwietnia 2023 r. W.M. wniosła odwołanie od ww. decyzji do Samorządowego Kolegium Odwoławczego, w którym podnosząc, że wniosek z dnia [...] listopada 2023 r. został złożony przez nią nieprawidłowo, zwróciła się do organu odwoławczego z prośbą o jego rozpatrzenie, bądź o możliwość złożenia wniosku prawidłowego, skutkującego wypłatą jej dodatku.
Po rozpoznaniu odwołania, Samorządowe Kolegium Odwoławcze decyzją nr [...] z dnia [...] maja 2023 r., powołując się m.in. na art. 138 § 1 pkt 1 k.p.a., art. 2 ust. 1 i ust. 3 ustawy o dodatku węglowym, decyzję organu I instancji utrzymało w mocy, podzielając stanowisko Prezydenta Miasta, iż poczynione w trakcie wywiadu środowiskowego ustalenia potwierdzają, że główne źródło ogrzewania gospodarstwa domowego wnioskującej zasilane jest innym - niż określonym w art. 2 ust. 3 - paliwem (pelletem drzewnym), przez co strona nie spełnia warunków do przyznania dodatku węglowego.
Wydana przez Samorządowe Kolegium Odwoławcze decyzja stała się przedmiotem wniesionej przez W.M. skargi do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gorzowie Wlkp., w której zarzucone zostało naruszenie przez Kolegium m.in. statuujących zasady budowania zaufania oraz obowiązku informowania przepisów art. 8 § 1 i art. 9 k.p.a., a także art. 2 w zw. z art. 7 Konstytucji RP oraz - poprzez niezastosowanie - art. 24 ust. 1 i ust. 11 pkt 1 ustawy o szczególnych rozwiązaniach w zakresie niektórych źródeł ciepła w związku z sytuacją na rynku paliw. Uzasadniając skargę W.M. wyjaśniła, iż wypełniła wniosek wskazany jej przez pracownika Centrum Pomocy Rodzinie, którego informowała o rodzaju stosowanego paliwa, a zatem nie miała podstaw, by przypuszczać, że przyznanie dodatku do innych form paliwa wymaga złożenia wniosku na innym druku.
W ocenie skarżącej, stwierdzona w postępowaniu wyjaśniającym rozbieżność prowadzić winna do rozpoznania wniosku z pominięciem jego tytułu, przy uwzględnieniu faktycznej intencji i zamiaru wnioskującej. Podkreśliła dalej, że na skutek nadmiernego formalizmu i naruszenia podstawowych zasad postępowania administracyjnego, mimo spełnienia przez nią przesłanek do przyznania dodatku z uwagi na stosowanie ogrzewania paliwami innymi aniżeli węgiel, nie mogła zrealizować przysługującego jej uprawnienia.
W odpowiedzi na skargę Samorządowe Kolegium Odwoławcze, podtrzymując stanowisko wyrażone w swej decyzji, wniosło o jej oddalenie.
Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje
Skarga zasługiwała na uwzględnienie.
Orzekające w sprawie organy jako materialnoprawną podstawę wydanych w sprawie decyzji przyjęły przepisy ustawy z dnia 5 sierpnia 2022 r. o dodatku węglowym (Dz.U. z 2022 r., poz. 1692 ze zm.). Organy wyszły z założenia, że skoro zgodnie z art. 2 ust. 3 tej ustawy uprawnionymi do dodatku węglowego są osoby prowadzące gospodarstwo domowe, którego głównym źródłem ciepła jest spalanie węgla kamiennego, brykietu lub pelletu zawierającego co najmniej 85% węgla kamiennego, zaś główne źródło ogrzewania gospodarstwa domowego skarżącej jest zasilane innym paliwem - pelletem drzewnym, to strona nie spełnia warunków do przyznania dodatku węglowego.
W ocenie Sądu, w okolicznościach sprawy powinny znaleźć zastosowanie przepisy ustawy z dnia 15 września 2022 roku o szczególnych rozwiązaniach w zakresie niektórych źródeł ciepła w związku z sytuacją na rynku paliw (Dz. U. poz. 1967 z późn. zm., dalej jako ustawa o szczególnych rozwiązaniach w zakresie niektórych źródeł ciepła). Zgodnie z art. 24 ust. 25a tej ustawy, w przypadku posiadania informacji wskazujących, że osoba, która nie złożyła wniosku o wypłatę dodatku dla gospodarstw domowych, spełnia warunki jego przyznania wynikające z ustawy, wójt, burmistrz albo prezydent miasta może przeprowadzić wywiad środowiskowy w celu ustalenia prawa do dodatku dla gospodarstw domowych. W takim przypadku organ ten przyznaje dodatek w drodze decyzji administracyjnej z urzędu, bez konieczności składania wniosku oraz bez składania odpowiedniej deklaracji dokonuje wpisu źródła ciepła do centralnej ewidencji emisyjności budynków, jeżeli źródło nie było wcześniej zgłoszone do tej ewidencji.
Należy zauważyć, że przepis art. 24 ust. 25a został dodany do ustawy o szczególnych rozwiązaniach w zakresie niektórych źródeł ciepła na mocy ustawy z dnia 27 października 2022 roku o środkach nadzwyczajnych mających na celu ograniczenie wysokości cen energii elektrycznej oraz wsparciu niektórych odbiorców (Dz. U. z 2022 r. poz. 2243) zmieniającej ustawę o szczególnych rozwiązaniach w zakresie niektórych źródeł ciepła z dniem 4 listopada 2022 roku. Oznacza to, że przepis art. 24 ust. 25a ustawy o szczególnych rozwiązaniach w zakresie niektórych źródeł ciepła obowiązywał zarówno w dacie wydania pierwszej, jak i drugiej decyzji przez organ I instancji (decyzje z dnia [...] stycznia 2023 r. i z dnia [...] kwietnia 2023 r.), a w związku z organ powinien ten przepis uwzględnić. Skoro zatem na podstawie dwukrotnie przeprowadzonych w toku postępowania wywiadów środowiskowych ustalono, że skarżąca, która złożyła wniosek o przyznanie dodatku węglowego, wykorzystuje w swoim gospodarstwie domowym pellet drzewny, to w konsekwencji organ powinien rozważyć możliwość przyznania drodze decyzji administracyjnej wydanej z urzędu w oparciu o art. 24 ust. 25a ustawy o szczególnych rozwiązaniach w zakresie niektórych źródeł ciepła.
Należy zauważyć, że art. 24 ust. 7 ustawy o szczególnych rozwiązaniach w zakresie niektórych źródeł ciepła stanowi, że dodatek dla gospodarstw domowych nie przysługuje gospodarstwom domowym objętym pozytywnie rozpatrzonym wnioskiem o wypłatę dodatku węglowego, o których mowa w art. 2 ust. 1 ustawy z dnia 5 sierpnia 2022 r. o dodatku węglowym. Regulacje dotyczące obu dodatków zostały zatem ze sobą przez ustawodawcę powiązane. Przyznanie jednego dodatku wyklucza przyznanie drugiego, z kolei brak przyznania dodatku węglowego otwiera możliwość - przy spełnieniu dalszych przesłanek - przyznania dodatku dla gospodarstw domowych z tytułu wykorzystania niektórych źródeł ciepła, przy czym decyzja o przyznaniu tego dodatku może zostać wydana bez konieczności składania właściwego wniosku.
Pamiętać należy, że rozpoznając sprawę z wniosku o dodatek węglowy organ związany jest ogólnymi zasadami postępowania dowodowego opisanymi w k.p.a. Organ winien zatem toku postępowania stać na straży praworządności, z urzędu lub na wniosek stron podejmować wszelkie czynności niezbędne do dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego oraz do załatwienia sprawy, mając na względzie interes społeczny i słuszny interes obywateli (art. 7 k.p.a.), w sposób wyczerpujący zebrać i rozpatrzyć cały materiał dowodowy (art. 77 § 1 k.p.a.), oraz ocenić na podstawie całokształtu materiału dowodowego, czy dana okoliczność została udowodniona (art. 80 § 1 k.p.a.). Organ winien ponadto działać w sposób budzący zaufanie jego uczestników do władzy publicznej (art. 8 § 1 k.p.a.), a także należycie i wyczerpującego informować strony o okolicznościach faktycznych i prawnych, które mogą mieć wpływ na ustalenie ich praw i obowiązków będących przedmiotem postępowania administracyjnego (art. 9 k.p.a.).
Wreszcie, zgodnie z art. 79a § 1 k.p.a., w postępowaniu wszczętym na żądanie strony, informując o możliwości wypowiedzenia się co do zebranych dowodów i materiałów oraz zgłoszonych żądań, organ administracji publicznej jest obowiązany do wskazania przesłanek zależnych od strony, które nie zostały na dzień wysłania informacji spełnione lub wykazane, co może skutkować wydaniem decyzji niezgodnej z żądaniem strony.
W rozpoznawanej sprawie organy obu instancji nie podjęły nawet próby wyjaśnienia wątpliwości związanych ze złożonym przez skarżącą wnioskiem o przyznanie dodatku węglowego (w miejsce wniosku o wypłatę dodatku dla gospodarstw domowych z tytułu wykorzystania niektórych źródeł ciepła). Skarżąca na żadnym etapie postępowania administracyjnego nie uzyskała informacji, iż zastosowany przez nią formularz wniosku nie jest właściwy.
Mając powyższe na uwadze Sąd stwierdził, że rozpoznanie sprawy przez organy obu instancji nastąpiło z naruszeniem przepisów postępowania w postaci art. 7, 8, 77 § 1, 79a § 1 i 80 k.p.a., mogącym mieć istotny wpływ na wynik sprawy, a także w warunkach błędnego zastosowania w sprawie przepisów ustawy o dodatku węglowym oraz nieprawidłowego niezastosowania art. 24 ust. 25a ustawy o szczególnych rozwiązaniach w zakresie niektórych źródeł ciepła. Stanowi to podstawę do uchylenia decyzji organów obu instancji w oparciu o art. 145 § 1 pkt 1 lit. a i c w zw. z art. 135 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. Dz.U. z 2023 r., poz. 259).
Ponownie prowadząc postępowanie organy zastosują się do oceny prawnej i wytycznych zawartych w treści niniejszego uzasadnienia. Organ I instancji powinien mieć na uwadze, że intencją skarżącej było uzyskanie dodatku przysługującego jej z tytułu użytkowania źródła ciepła zasilanego pelletem drzewnym. W związku z tym obowiązkiem organu będzie ustalenie, czy zostały spełnione wszystkie przesłanki przyznania dodatku na podstawie przepisów ustawy o szczególnych rozwiązaniach w zakresie niektórych źródeł ciepła, przy uwzględnieniu wynikającej zgodnie z art. 24 ust. 25a tej ustawy konieczności działania organu z urzędu, a nie tylko na wniosek.