Uzasadnienie
T.D., działając przez profesjonalnego pełnomocnika, złożył do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gorzowie Wlkp. wniosek o przyznanie prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych, w którym podał, iż mieszka u matki i pozostaje na jej utrzymaniu. Jedynym ich dochodem jest emerytura matki w wysokości 1050 zł. Skarżący nie jest zatem w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów sądowych. Według zawartego w formularzu PPF oświadczenia skarżący nie posiada jakichkolwiek dochodów, oszczędności, przedmiotów wartościowych ani majątku.
Zarządzeniem z dnia 27 lipca 2018 r., wydanym na podstawie art. 255 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. Dz. U. z 2017 r. poz. 1369 ze zm.), pełnomocnik skarżącego został wezwany do uzupełnienia złożonego wniosku o przyznanie prawa pomocy poprzez przedłożenie:
- a) wyciągów ze wszystkich rachunków bankowych posiadanych przez skarżącego oraz jego matkę, przedstawiających saldo na tych rachunkach oraz wszystkie operacje finansowe, za okres ostatnich sześciu miesięcy,
- b) rachunków (dokumentów) potwierdzających ponoszone przez matkę skarżącego koszty związane z utrzymaniem mieszkania (energia elektryczna, woda, gaz itp.),
- c) ewentualnych rachunków dotyczących kosztów leczenia, leków skarżącego,
- d) dokumentów potwierdzających fakt zarejestrowania skarżącego w Powiatowym Urzędzie Pracy jako osoba bezrobotna albo poszukująca pracy – o ile skarżący jest zarejestrowany w PUP (np. decyzja o przyznaniu statusu osoby bezrobotnej albo poszukującej pracy, zaświadczenie potwierdzające posiadanie takiego statusu),
- e) dokumentów potwierdzających ewentualną niezdolność skarżącego do pracy (np. orzeczenie o stopniu niepełnosprawności – o ile skarżący dysponuje takim dokumentem)
- - w terminie 7 dni od dnia doręczenia wezwania, pod rygorem rozpoznania wniosku o przyznanie prawa pomocy w oparciu o okoliczności wynikające z akt sprawy.
Na powyższe wezwanie nie udzielono odpowiedzi, wobec czego postanowieniem z dnia 23 sierpnia 2018 r. Referendarz sądowy odmówił przyznania skarżącemu prawa pomocy. W postanowieniu wskazał, że instytucja pomocy prawnej jest wyjątkiem od zasady ponoszenia kosztów postępowania przez same strony. Celem przyznania prawa pomocy jest zapewnienie realizacji konstytucyjnego prawa do sądu osobom, które ze względu na brak odpowiednich środków nie są w stanie ponieść kosztów sądowych (wpisu) czy kosztów wynagrodzenia profesjonalnego pełnomocnika. Ciężar dowodu co do wykazania przesłanek uzasadniających przyznanie tego prawa spoczywa na podmiocie występującym z takim żądaniem, co wynika z treści art. 246 § 1 pkt 1 i pkt 2 p.p.s.a. Oznacza to, że wnioskodawca ma obowiązek współdziałania w zakresie gromadzenia dowodów źródłowych i wyjaśnienia wszystkich okoliczności celem ustalenia jego rzeczywistego stanu majątkowego i możliwości płatniczych.
Brak tej współpracy przez niedostarczenie dokumentów bądź nieskładnie wyczerpujących oświadczeń musi mieć wpływ na ocenę wniosku o przyznanie prawa pomocy. Strona występująca na drogę postępowania sądowego winna mieć świadomość obowiązku ponoszenia kosztów tego postępowania i wnosząc o zwolnienie z tego obowiązku uprawdopodobnić w sposób wiarygodny i rzetelny, że zachodzą przesłanki do uwzględnienia wniosku.
Uzasadniając swoje stanowisko Referendarz sądowy podniósł, że nie ustosunkowanie się skarżącego do skierowanego do niego wezwania i niedostarczenie wymaganych dokumentów spowodowało, że analiza sytuacji majątkowej i życiowej skarżącego okazała się niemożliwa.
Od postanowienia Referendarza sądowego z 23 sierpnia 2018 r. sprzeciw wniósł T.D., reprezentowany przez profesjonalnego pełnomocnika. Pełnomocnik podał, że skarżący nie przedłożył wyciągów z rachunków bankowych bowiem, podobnie jak jego matka, takowych nie posiada. Skarżący jest zarejestrowany jako bezrobotny bez prawa do zasiłku i nie uzyskuje dochodów z żadnych innych źródeł. Matka skarżącego otrzymuje miesięcznie emeryturę przekazem pocztowym w wysokości 1057,08 zł, co stanowi jedyny dochód skarżącego oraz jego matki. W załączeniu pełnomocnik przesłał do Sądu kserokopię potwierdzenia wypłaty emerytury matki skarżącego za luty 2018 r.
Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje
Sprzeciw nie zasługiwał na uwzględnienie.
W myśl art. 260 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tekst jedn. Dz. U. z 2018 r., poz. 1302 – dalej jako "p.p.s.a.") rozpoznając sprzeciw od zarządzenia i postanowień, o których mowa w art. 258 § 2 pkt 6-8, sąd wydaje postanowienie, w którym zaskarżone zarządzenie lub postanowienie referendarza sądowego zmienia albo utrzymuje w mocy. W sprawach, o których mowa w § 1, wniesienie sprzeciwu od zarządzenia lub postanowienia referendarza sądowego wstrzymuje jego wykonalność. Sąd orzeka jako sąd drugiej instancji, stosując odpowiednio przepisy o zażaleniu (art. 260 § 2 p.p.s.a.).
Instytucja prawa pomocy stanowi odstępstwo od wyrażonej w art. 199 p.p.s.a. zasady ponoszenia kosztów postępowania przez strony. W przypadku przyznania prawa pomocy koszty postępowania sądowego pokrywane są z budżetu państwa. Korzystanie z tej instytucji powinno mieć miejsce jedynie w wypadkach uzasadnionych szczególnymi okolicznościami, gdy istnieje realne zagrożenie niezrealizowania przez stronę przysługującego jej prawa do sądu. Stanowisko to potwierdzone zostało w orzecznictwie i piśmiennictwie (por. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi - Komentarz, pod red. R. Hausera, M. Wierzbowskiego, C.H.Beck, wydanie 2, Warszawa 2013 r., s. 855-856).
W niniejszej sprawie skarżący wniósł o zwolnienie od kosztów sądowych, a więc o przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym. Wedle art. 246 § 1 pkt 2 p.p.s.a. przyznanie prawa pomocy osobie fizycznej następuje w zakresie częściowym, gdy wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Prawo pomocy w zakresie częściowym stosownie do art. 245 § 3 p.p.s.a. obejmuje zwolnienie tylko od opłat sądowych w całości lub w części albo tylko od wydatków albo od opłat sądowych i wydatków lub obejmuje tylko ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego. Podkreślić należy, że zawarty w przepisie zwrot "gdy wykaże" oznacza, że to na wnoszącym o przyznanie prawa pomocy spoczywa ciężar dowodu, iż znajduje się on w sytuacji uprawniającej do przyznania prawa pomocy.
Analizując akta niniejszej sprawy należało uznać, że sprzeciw nie zasługiwał na uwzględnienie, ponieważ zaskarżone postanowienie odpowiada prawu. Na wezwanie Referendarza sądowego ani skarżący ani jego pełnomocnik nie nadesłali wymaganych dokumentów, które pozwoliłyby na ustalenie jego aktualnej sytuacji finansowej. Jedynym dokumentem nadesłanym do Sądu (wraz ze sprzeciwem) była kserokopia przekazu pocztowego potwierdzającego wypłatę w lutym 2018 roku matce skarżącego kwoty 1057,08 zł – emerytury, która to emerytura stanowi jedyne źródło utrzymania zarówno matki skarżącego, jak i jego samego.
Sąd w pełni podziela stanowisko zaprezentowane przez Referendarza sądowego w postanowieniu z dnia 23 sierpnia 2018 r., iż skarżący nie wykazał w sposób dostateczny, aby znajdował się w sytuacji uzasadniającej przyznanie prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych. Nie przedłożył bowiem żadnych dokumentów potwierdzających ponoszone przez niego bądź jego matkę wydatki np. na utrzymanie domu, czy też ewentualne leczenie i leki.
Zdaniem Sądu, wynikająca z art. 246 § 1 pkt 2 p.p.s.a. przesłanka wykazania przez stronę niemożności poniesienia kosztów postępowania bez uszczerbku dla koniecznego utrzymania nie została spełniona, w związku z czym na podstawie art. 260 § 1 p.p.s.a., orzeczono jak w sentencji.