Wyrok Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gorzowie Wlkp.z 26 października 2022 r., sygn. akt II SA/Go 486/22

Uzasadnienie

Decyzją z dnia [...] września 2020 r., nr [...], po rozpatrzeniu wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy, Zakład Ubezpieczeń Społecznych utrzymał w mocy własną decyzję z dnia [...] sierpnia 2020 r. odmawiającą K.T. prawa do zwolnienia z opłacenia należności z tytułu składek za maj 2020 r. Na tę decyzję K.T. wniósł skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gorzowie Wlkp., który wyrokiem z dnia 20 października 2021 r., sygn. akt II SA/Go 704/21 uchylił zaskarżoną decyzję.

W uzasadnieniu tego wyroku wskazano, że przed wydaniem decyzji odmownej organ nie wyjaśnił stronie przesłanek, które nie zostały spełnione lub wykazane, co mogło skutkować wydaniem decyzji niezgodnej z żądaniem strony (art. 79a § 1 k.p.a.). Jeżeli Zakład Ubezpieczeń Społecznych, na podstawie posiadanych dokumentów ubezpieczeniowych miał wiedzę, że strona nie złożyła wymaganej deklaracji rozliczeniowej, a nie jest zwolniona z obowiązku jej złożenia, powinien był zakomunikować to stronie przed upływem ustawowego terminu określonego przepisem art. 31zq ust. 3 ustawy o COVID-19, tj. przed 30 czerwca 2020 r. Wykonanie przez organ powyższych obowiązków było o tyle istotne, że gdyby nastąpiło jeszcze przed 30 czerwca 2020 r., skarżący miałby szansę przed upływem ustawowego terminu przedstawić wymaganą dokumentację rozliczeniową. W konsekwencji, jak stwierdził Sąd, naruszenie przez organ przepisów art. 9, art. 10 § 1, art. 79a § 1 k.p.a. miało istotny wpływ na wynik sprawy.

W wytycznych tego wyroku wskazano, że organ uwzględni powyższą ocenę prawną (art. 153 p.p.s.a.) i udzieli stronie stosownego pouczenia o prawie złożenia wniosku o przywrócenie terminu do złożenia deklaracji i jeśli strona złoży w terminie taki wniosek, rozpatrzy go biorąc pod uwagę okoliczności podnoszone przez stronę oraz to, że organ, mimo ciążącego na nim obowiązku, nie pouczył strony o wymogach i skutkach niedochowania terminu wskazanego w art. 31zq ust. 3 ustawy o COVID.

Po ponownym rozpatrzeniu sprawy organ pouczył stronę o możliwości złożenia wniosku o przywrócenie terminu do złożenia deklaracji za maj 2020 r. Po jego złożeniu przez skarżącego w wyznaczonym terminie organ postanowieniem z dnia [...] kwietnia 2022 r., nr [...] odmówił przywrócenia terminu, powołując się na przepis art. 58 § 1 k.p.a. i to, że strona nie wykazała podnoszonych przez nią twierdzeń dotyczących przyczyn uchybienia terminu, czyli problemów informatycznych związanych z wysyłką dokumentów.

Następnie organ decyzją z dnia [...] czerwca 2022 r., nr [...] ponownie utrzymał w mocy decyzję z [...] sierpnia 2020 r. wskazując, że deklaracja została złożona po terminie, a nadto skarżący nie przedłożył żadnych dowodów potwierdzających próbę wysłania w/w dokumentów rozliczeniowych w terminie przed 30 czerwca 2020 r.

K.T. wniósł skargę do Sądu na powyższą decyzję ZUS, w której zarzucił naruszenie:

1. - art. 7 i 8 k.p.a. w zw. z art. 77 § 1 k.p.a. poprzez nierozpatrzenie całości materiału dowodowego w postaci kierowanej do organu korespondencji w formie elektronicznej oraz braku reakcji na złożone dokumenty w zewnętrznej skrzynce odbiorczej formie papierowej - nie rozpatrzenie wniosków,
2. - art. 46 § 1 i § 3 k.p.a. poprzez brak możliwości potwierdzenia pism organowi w formie papierowej,
3. - art. 57 k.p.a. bowiem nie przewiduje on sytuacji zachowania terminu po złożeniu pisma w skrzynce wystawionej przez organ poza miejscem jego urzędowania bez możliwości monitorowania doręczeń.

W skardze zarzucono również niezastosowanie się organu do zasady prawidłowej (poprawnej) legislacji, zdekodowanej przez Trybunał Konstytucyjny z zasady demokratycznego państwa prawnego, to jest naruszenie art. 2 Konstytucji RP w zw. z art. 31 ust. 3 zdanie 1 tego aktu.

W odpowiedzi na skargę organ wniósł o jej oddalenie, podtrzymując stanowisko zawarte w zaskarżonej decyzji.

Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje

Sąd administracyjny bada zgodność zaskarżonej decyzji organu odwoławczego z punktu widzenia jej legalności, tj. zgodności tej decyzji z przepisami powszechnie obowiązującego prawa. Z brzmienia art. 145 § 1 pkt 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (aktualny tekst jedn. Dz. U. z 2022 r., poz. 329 ze zm.; dalej jako p.p.s.a.) wynika, że sąd stwierdza nieważność decyzji lub postanowienia w całości lub w części, jeżeli zachodzą przyczyny określone w art. 156 k.p.a. lub w innych przepisach.

Sądowa kontrola legalności zaskarżonych orzeczeń administracyjnych sprawowana jest przy tym w granicach sprawy, a sąd nie jest związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną w niej podstawą prawną (art. 134 § 1 p.p.s.a.). Sprawa, zgodnie z wolą stron, została rozpatrzona na posiedzeniu niejawnym w trybie uproszczonym (art. 119 pkt 2 p.p.s.a.).

Pierwszoplanową kwestią jest w niniejszej sprawie skontrolowanie zgodności z prawem wydanej w ponowionym postępowaniu decyzji pod kątem wykonania przez organ wskazań zawartych w prawomocnym wyroku tutejszego Sądu z dnia 20 października 2021 r. wydanego w tej samej sprawie, gdyż rozstrzygając ponownie sprawę organ, zgodnie z art. 153 p.p.s.a. został związany oceną prawną i wskazaniami co do dalszego postępowania, zawartymi w tym wyroku (związanie to dotyczyło w szczególności kwalifikacji prawnej i zakresu uzupełniającego postępowania). Przypomnieć należy, że istota tego związania polega nie tylko na obowiązku jego realizacji przez organ, ale również na zakazie formułowania przez sąd ponownie rozpatrujący tą samą sprawę ocen sprzecznych z treścią poprzedniego wyroku oraz na stanowczym nakazie reagowania w treści nowego rozstrzygnięcia w razie stwierdzenia braku zastosowania do wskazań w zakresie dalszego postępowania administracyjnego.

Z treści i uzasadnienia wydanej w ponowionym postępowaniu decyzji z dnia [...] czerwca 2022 r. wynika, że organ błędnie zinterpretował ocenę prawną oraz nieprawidłowo zrealizował wytyczne sądu. Z uzasadnienia wyroku w sprawie II SA/Go 704/21 wynika, że załatwienie wniosku skarżącego o zwolnienie z obowiązku opłacenia należności z tytułu składek winno nastąpić z uwzględnieniem przepisu art. 15 zzzzzn2 ust. 1 i 2 ustawy o COVID-19. Jednakże warunki i przesłanki przywrócenia terminu, o którym mowa w tym przepisie, należało ocenić nie przez pryzmat standardowego miernika staranności, o którym mowa w art. 58 § 1 k.p.a., tylko tego, że to z winy organu, który przed wydaniem pierwszej decyzji w sprawie naruszył, co stwierdził prawomocnie Sąd, przepisy art. 10 § 1 i art. 79a § 1 k.p.a., co odebrało skarżącemu "szansę" złożenia deklaracji w terminie, co z kolei prowadzi do pozytywnego dla strony załatwienia merytorycznego sprawy.

W perspektywie takiego istotnego naruszenia prawa (gwarancji) strony, w sytuacji terminowego złożenia wniosku o przywrócenia terminu w trybie art. 15zzzzzn2 ust. 1 pkt 2 i ust. 2 ustawy o COVID-19, obowiązkiem organu było uwzględnić wniosek i przywrócić termin do złożenia deklaracji za maj 2020 r. Inna interpretacja godzi bezpośrednio w istotę wyroku wydanego w tej sprawie i prowadzi do obejścia skutków stwierdzonych w nim naruszeń prawa.

Stwierdzając zatem naruszenie przez organ przepisów art. 153 p.p.s.a. w zw. z art. 7 k.p.a. (zasada praworządności), art. 10 k.p.a., art. 79a § 1 k.p.a. oraz art. 15zzzzzn2 ust. 1 pkt 2 i ust. 2 ustawy o COVID-19, mające istotny wpływ na wynik sprawy, na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. a i c p.p.s.a., należało uchylić zaskarżoną decyzję oraz, na podstawie art. 135 p.p.s.a., poprzedzające ją i nie podlegające w tej sprawie odrębnemu zaskarżeniu postanowienie z dnia [...] kwietnia 2022 r. o odmowie przywrócenia terminu.

Konsekwencja przedstawionej oceny prawnej jest taka, że w ponowionym postępowaniu organ przywróci stronie termin do złożenia deklaracji i merytorycznie załatwi sprawę przyjmując, że deklaracja została złożona w terminie.