Uzasadnienie
Decyzją nr [...] Komendant Wojskowej Komendy Uzupełnień w Z., działając na podstawie art. 46 ust. 1 ustawy z dnia 21 listopada 1967 roku o powszechnym obowiązku obrony Rzeczypospolitej (tekst jednolity: Dz. U. z 2004 r., Nr 241, póz. 2416 z późn. zm. - powoływanej dalej jako: ustawa o pooRP) oraz art. 104 § 1 Kodeksu postępowania administracyjnego orzekł o przeniesieniu poborowego K.K. do rezerwy bez odbycia zasadniczej służby wojskowej wskutek upływu okresu dyspozycji z dniem 1 marca 2007 roku. W uzasadnieniu organ wskazał, iż poborowy stawił się w Wojskowej Komendzie Uzupełnień celem uregulowania stosunku do powszechnego obowiązku obrony. Wobec faktu, iż nie został on powołany do odbycia służby wojskowej w ciągu ustawowego terminu 18 miesięcy zaszły podstawy do orzeczenia o przeniesieniu go do rezerwy ze względu na brak potrzeb sił zbrojnych.
W odwołaniu K.K. wniósł o zmianę zaskarżonej decyzji wskazując, iż chciałby odbyć zasadniczą służbę wojskową.
Decyzją Nr [...] organ II instancji - Szef Wojewódzkiego Sztabu Uzupełnień w Z. utrzymał w mocy zaskarżony akt. W uzasadnieniu swego rozstrzygnięcia wskazał, iż poborowy stanął do poboru w dniu 26 marca 2004 roku i do dnia 31 sierpnia 2004 roku korzystał z odroczenia zasadniczej służby wojskowej ze względu na pobieranie nauki. Z dniem 1 września 2004 roku poborowemu określono okres 18-miesięcznej dyspozycyjności do powołania do zasadniczej służby wojskowej. W miesiącu lutym 2006 roku w związku z brakiem potrzeb uzupełnieniowych sił zbrojnych, zgodnie z przepisem art. 46 ust. 1 ustawy o poooRP w związku z art. 5 ustawy o zmianie ustawy o powszechnym obowiązku obrony Rzeczypospolitej Polskiej z dnia 29 lipca 2005 roku odstąpiono od powołania poborowego do odbycia zasadniczej służby wojskowej.
W skardze do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego skarżący K.K. wywodził, iż w okresie ustalonej przez organy dyspozycyjności odbywał naukę w Zespole Szkół Ponadgimnazjalnych Nr [...], wobec czego 18-miesięczny okres jego dyspozycyjności powinien być liczony od zakończenia nauki w tej szkole tj. od dnia 21 czerwca 2005 roku, a nie od 1 września 2004 roku. Wskazywał, iż nie jest wykluczone, że w prawidłowo ustalonym okresie dyspozycyjności zostałby powołany do zasadniczej służby wojskowej na której odbyciu bardzo mu zależy.
W odpowiedzi na skargę organ II instancji wniósił o jej oddalenie, podtrzymując stanowisko wyrażone w zaskarżonej decyzji. Wywodził nadto, iż skarżący nigdy nie wystąpił do Komendanta Wojskowej Komendy Uzupełnień w Z. o udzielenie odroczenia zasadniczej służby wojskowej ze względu na pobieranie nauki w szkole ponadgimnazjalnej i w tym zakresie nie była wydawana żadna decyzja administracyjna. Okres dyspozycyjności został zatem ustalony prawidłowo. Wskazywał, iż nawet gdyby przyjąć, że okres 18-miesięcznej dyspozycyjności powinien być liczony od dnia wskazywanego przez skarżącego to, mając na uwadze datę przeniesienia poborowego do rezerwy, okres ten również już upłynął.
Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje
Skarga okazała się uzasadniona jednakże z przyczyn odmiennych niż w niej podnoszone.
Na wstępie wskazać należy, iż zgodnie z art. 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002 roku -Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz.U. z 2002r., Nr 153, póz. 1269 ze zm.) sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej. Sąd administracyjny zatem w zakresie swej właściwości ocenia zaskarżony akt z punktu widzenia jego zgodności z prawem materialnym i przepisami postępowania administracyjnego, według stanu faktycznego i prawnego obowiązującego w dacie jego wydania. Zwrócić też należy uwagę, iż stosownie do przepisu art. 134 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 roku - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. z 2002, Nr 153, póz. 1270 ze zm. - dalej powoływanej jako: ppsa) sąd administracyjny rozstrzyga w granicach danej sprawy nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną.
Oznacza to, że sąd poddaje kontroli całokształt sprawy bez względu na podnoszone w skardze zarzuty. Podkreślenia wymaga też, iż podstawą orzekania sądu administracyjnego są akta sprawy administracyjnej (art. 133 § 1 ppsa). Stosownie zaś do przepisu art. 106 § 3 ppsa sąd administracyjny może z urzędu przeprowadzić dowód uzupełniający z dokumentu jeżeli jest to niezbędne do wyjaśnienia istotnych wątpliwości i nie spowoduje nadmiernego przedłużenia postępowania w sprawie.
Z akt administracyjnych sprawy rozstrzygniętej zaskarżoną decyzją i poprzedzającą ją decyzją organ u l instancji wynika, iż skarżący w okresie odbywania nauki w Zespole Szkół Zawodowych w N., jako poborowy, zgłosił się do Wojskowej Komendy Uzupełnień w Z. w dniu 26 marca 2004 roku i w tym dniu została mu ogłoszona ustnie (art. 42 ust 1a ustawy o pooRP) decyzja o udzieleniu odroczenia zasadniczej służby wojskowej do dnia 31 sierpnia 2004 roku w związku z odbywaniem nauki. Znalazło to swe odzwierciedlenie w adnotacji poczynionej w karcie ewidencyjnej poborowego. W karcie tej brak jest informacji o kolejnym odroczeniu, zaś w aktach administracyjnych nie ma żadnego dokumentu potwierdzającego stanowisko skarżącego o złożeniu wniosku o kolejne odroczenie w związku z kontynuowaniem od 1 września 2004 roku nauki w Liceum Uzupełniającym. W pkt 33 karty ewidencyjnej poborowego znajduje się natomiast adnotacja o wcieleniu skarżącego, w wyniku powołania przez WKU Z., do JW [...] w celu odbycia zasadniczej służby wojskowej.
W rubryce 39 karty, przeznaczonej na adnotacje służbowe, zapisy dotyczące terminu stawiennictwa do jednostki wojskowej: 9 maja 2006 roku i określenia rodzaju szkolenia zostały przekreślone z adnotacją: "anulowano". Biorąc pod uwagę tę okoliczność oraz wyjaśnienia skarżącego złożone na rozprawie w dniu 20 września 2007 roku, iż uzyskał w marcu 2006 roku kartę powołania do odbycia zasadniczej służby wojskowej z datą stawiennictwa w jednostce wojskowej w dniu 9 maja 2006 roku, którą odebrano mu po około 3 tygodniach w wyniku wezwania przez WKU z wyjaśnieniem, iż powołanie zostało anulowane w związku z brakiem potrzeb sił zbrojnych, Sąd zobowiązał pełnomocnika organu do ustosunkowania się do tych wyjaśnień i nadesłania dokumentów dotyczących powołania. Po uzyskaniu wyjaśnień organu II instancji, w celu wyjaśnienia istotnych wątpliwości związanych z ustaleniem czy skarżący został powołany do odbycia zasadniczej służby wojskowej,
Sąd - z urzędu - przeprowadził dowód z nadesłanej przez organ karty powołania seria B 194981 Wojskowej Komendy Uzupełnień w Z. z dnia 3 marca 2006 roku.
Podstawą materialnoprawną poddanej kontroli sądowej decyzji i decyzji ją poprzedzającej był przepis art. 46 ust. 1 ustawy o pooRP. Zgodnie z tym przepisem poborowych niepowołanych do odbycia zasadniczej służby wojskowej w ciągu osiemnastu miesięcy od dnia stawienia się do poboru albo od dnia zgłoszenia się do wojskowego komendanta uzupełnień w celu uregulowania stosunku do powszechnego obowiązku obrony w przypadku, o którym mowa w art. 34, przenosi się do rezerwy w ostatnim dniu tego okresu, z zastrzeżeniem art. 93 ust. 2a i art. 93e. W myśl pkt 1, ustępu 3 art. 46 poborowych niepowołanych do odbycia zasadniczej służby wojskowej z powodu odroczenia tej służby m.in. ze względu na pobieranie nauki przenosi się do rezerwy w ostatnim dniu upływu osiemnastu miesięcy następujących po dniu uchylenia lub wygaśnięcia decyzji o odroczeniu zasadniczej służby wojskowej.
Wskazać również należy na przepis art. 5 ustawy z dnia 29 lipca 2005 roku o zmianie ustawy o powszechnym obowiązku obrony Rzeczypospolitej Polskiej oraz o zmianie ustawy o służbie zastępczej (Dz.U. z 2005 r., Nr 180, póz. 1496) zgodnie z którym poborowym, którzy w dniu wejścia w życie art. 1 pkt 21 niniejszej ustawy lub w ciągu sześciu miesięcy po tym dniu podlegaliby przeniesieniu do rezerwy na podstawie art. 46 ustawy o pooRP, termin tego przeniesienia przedłuża się z mocy prawa o okres dwunastu miesięcy. W okresie, o którym mowa poborowi pod legają obowiązkowi odbycia zasadniczej służby wojskowej na zasadach ogólnych (ust. 2 art. 5 ustawy). Zgodnie z art. 7 wskazanej ustawy jej art. 1 pkt 21 i art. 5 weszły w życie z dniem 3 stycznia 2006 roku.
Odnosząc się do wynikającego z akt administracyjnych stanu faktycznego sprawy przyjąć należało, iż skarżący korzystał z odroczenia zasadniczej służby wojskowej jedynie do dnia 31 sierpnia 2004 roku. Zgodnie z przepisem ust. 3 art. 46 ustawy o pooRP od dnia 1 września 2004 roku tj. od wygaśnięcia decyzji o odroczeniu, rozpoczął bieg 18-miesięczny okres dyspozycyjności, o jakim mowa w art. 46 ust. 1 ustawy o pooRP, w którym mógłby być powołany do odbycia zasadniczej służby wojskowej. Okres ten upłynąłby z dniem 28 lutego 2006 roku gdyby nie przepis art. 5 ustawy z dnia 29 lipca 2005 roku. Skoro w dacie wejścia w życie tej regulacji (3 stycznia 2006 roku) poborowy podlegałby przeniesieniu do rezerwy na podstawie przepisu art. 46 ustawy o pooRP, to jego okres dyspozycji z mocy prawa uległ przedłużeniu o 12 miesięcy czyli do 28 lutego 2007 roku. W takiej sytuacji warunkiem przeniesienia poborowego do rezerwy bez odbycia zasadniczej służby wojskowej było niepowołanie go do odbycia zasadniczej służby wojskowej w okresie przedłużonej dyspozycyjności tj. w okresie do 28 lutego 2007 roku.
Warunek ten nie został w rozpoznawanej sprawie spełniony bowiem skarżący otrzymał kartę powołania z dnia 3 marca 2006 roku. Zgodnie z art. 60 ustawy o pooRP karta powołania jest decyzją administracyjną. Ma postać pisemną i podlega doręczeniu. Jak wynika z potwierdzenia odbioru na jej odwrocie karta została doręczona poborowemu w dniu 3 marca 2007 roku. Zgodnie z przepisem art. 110 Kpa organ administracji publicznej jest związany wydaną przez siebie decyzją od chwili jej doręczenia. Od decyzji o powołaniu poborowemu przysługuje, w terminie 14 dni od jej otrzymania, odwołanie do szefa wojewódzkiego sztabu wojskowego. Po upływie wskazanego terminu uzyskuje ona walor ostateczności, a jej uchylenie lub zmiana, stwierdzenie nieważności lub wznowienie postępowania może nastąpić tylko w przypadkach przewidzianych w kodeksie postępowania administracyjnego, regulujących tzw. tryby nadzwyczajne lub w ustawach szczególnych (art. 16 Kpa).
Od karty powołania z dnia 3 marca 2006 roku skarżący nie złożył odwołania. Decyzja w tym przedmiocie stała się zatem ostateczna, wiążąc zawartym w niej rozstrzygnięciem organ i stronę, której dotyczy. Z potwierdzającej wyjaśnienia skarżącego, informacji nadesłanej przez organ II instancji, zawartej w piśmie Komendanta WKU z dnia 9 października 2007roku (k - 33 akt sądowych) wynika, że skarżący został ponownie wezwany do WKU (bez zaprzeczenia twierdzeniom skarżącego, iż nastąpiło to po około 3 tygodniach od doręczenia powołania) i karta powołania została mu odebrana z wyjaśnieniem, iż powołanie zostało "anulowane" ze względu na zmianę potrzeb sił zbrojnych. Faktyczne odebranie skarżącemu decyzji administracyjnej o powołaniu, bez dochowania prawem przewidzianych procedur, nie wyeliminowało tego aktu z obrotu prawnego. W ustawie o pooRP brak przepisów szczególnych umożliwiających "anulowanie" doręczonej stronie i posiadającej walor ostateczności decyzji administracyjnej o powołaniu.
W udzielonych wyjaśnieniach organ nie wskazał podstaw prawnych "anulowania odwołania" ograniczając się do równie bezprawnego stwierdzenia, iż "decyzja o wycofaniu odwołania została ogłoszona ustnie" gdyż skarżący "nie żądał wydania jej na piśmie". Wskazać w związku z tym należy, iż przepisy ustawy o pooRP przewidują formę ustną dla ogłoszenia decyzji o udzieleniu odroczenia służby wojskowej, z obowiązkiem dokonania potwierdzenia jej wydania w formie wpisu w wojskowym dokumencie osobistym poborowego i przez wprowadzenie danych do ewidencji wojskowej. Zgodnie zaś z przepisem art. 14 § 1 Kpa sprawy należy załatwiać w formie pisemnej. W myśl art. 109 § 1 Kpa decyzję doręcza się stronom na piśmie; zgodnie zaś z § 2 decyzja może być stronie ogłoszona ustnie, gdy przemawia za tym interes strony, a przepis prawa nie stoi temu na przeszkodzie. Jednakże treść oraz istotne motywy takiego załatwienia sprawy powinny być utrwalone w aktach w formie protokołu lub podpisanej przez stronę adnotacji.
Mając na uwadze wskazane okoliczności uznać należało, iż zaskarżona decyzja jak i poprzedzająca ją decyzja organu l instancji wydana została z naruszeniem przepisów prawa procesowego mogącym mieć istotny wpływ na wynik sprawy tj. przepisów art. 6, 7, 77 §1, 80. i 107 § 3 kpa, nie uwzględniając w stanie faktycznym sprawy faktu istnienia decyzji z dnia 3 marca 2006 roku o powołaniu skarżącego do odbycia zasadniczej służby wojskowej. Kwestionowane skargą decyzje naruszają też, w stopniu mającym wpływ na wynik sprawy, powyżej wskazane przepisy prawa materialnego tj. ustawy o pooRP jak i ustawy z dnia 29 lipca 2005 roku przez fakt orzeczenia o przeniesieniu do rezerwy poborowego, powołanego w okresie dyspozycji do odbycia zasadniczej służby wojskowej. Na koniec należy też zwrócić uwagę na fakt, iż treść pisma przewodniego Komenda WKU z dnia 27 kwietnia 2007 roku, przekazującego odwołanie skarżącego organowi II instancji zdaje się wskazywać, iż rzeczywiste przyczyny "anulowania" powołania skarżącego do odbycia służby wojskowej były odmienne niż powoływane w decyzji II instancji i w wyjaśnieniach organu udzielonych na żądanie sądu. W piśmie tym jako j przyczynę niewcielenia poborowego do odbycia zasadniczej służby wojskowej wskazano fakt jego karalności sądowej.
Z tych przyczyn na podstawie przepisów 145 § 1 pkt 1 lit. a i c ppsa orzeczono jak w sentencji. Stosownie zaś do przepisu art. 152 ppsa stwierdzono, iż zaskarżona decyzja nie podlega wykonaniu. O kosztach postępowania sądowoadministracyjnego, obejmujących koszty dojazdu skarżącego na dwie rozprawy sądowe, orzeczono na jego wniosek stosownie do przepisu art. 200 i 205 § 1 ppsa.