Uzasadnienie
Wnioskami z dnia [...] marca 2019 r. L.B. i S.B. wystąpili do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gorzowie Wlkp. o przyznanie prawa pomocy poprzez zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie adwokata, w związku z wydanym w dniu [...] lutego 2019 r. postanowieniem [...] Wojewódzkiego Inspektora Nadzoru Geodezyjnego i Kartograficznego w przedmiocie odmowy wszczęcia postępowania.
Postanowieniem z dnia 17 czerwca 2019 r. (sygn. akt II SPP/Go 35/19) referendarz sądowy WSA w Gorzowie Wlkp. połączył ww. sprawy do wspólnego rozpoznania i rozstrzygnięcia i dalsze postępowanie prowadził pod sygn. akt II SPP/Go 34/19. Postanowieniem z tej samej daty referendarz sądowy odmówił przyznania prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych oraz ustanowił L.B. i S.B. adwokata.
W piśmie z dnia [...] czerwca 2019 r., które wpłynęło do Sądu w dniu 5 lipca 2019 r., Okręgowa Rada Adwokacka [...] poinformowała, że na pełnomocnika z urzędu dla L.B. i S.B. wyznaczony został adwokat K.K.
W dniu 7 sierpnia 2019 r. (data stempla pocztowego) ustanowiony z urzędu pełnomocnik wniósł do Sądu skargę na postanowienie Wojewódzkiego Inspektora Nadzoru Geodezyjnego i Kartograficznego z dnia [...] lutego 2019 r. nr [...] w przedmiocie odmowy wszczęcia postępowania wraz z wnioskiem o przywrócenie terminu do wniesienia skargi. We wniosku pełnomocnik wskazał, że strona postępowania odebrała decyzję w dniu 21 lutego 2019 r., a w dniu 22 marca 2019 r. złożyła wniosek o przyznanie prawa pomocy. Ponadto podał, że o wyznaczeniu go pełnomocnikiem w sprawie dowiedział się w dniu 15 lipca 2019 r., tj. po terminie do wniesienia skargi.
Postanowieniem z dnia 11 października 2019 r., sygn. akt II SA/Go 586/19, WSA w Gorzowie Wlkp. odrzucił wniosek o przywrócenie terminu do wniesienia skargi twierdząc, że ustanowiony dla skarżącej pełnomocnik zapoznał się z aktami sprawy II SPP/Go 34/19 w dniu 16 lipca 2019 r. w siedzibie Sądu, a z akt administracyjnych organu wynika, że w dniu 18 lipca 2019 r. pełnomocnik złożył w organie pełnomocnictwo substytucyjne dla aplikanta adwokackiego oraz pismo ORA z dnia [...] czerwca 2019 r. o ustanowieniu go pełnomocnikiem (a więc mógł się również zapoznać z aktami administracyjnymi sprawy).
Sąd zatem przyjął, iż najpóźniej w dniu 18 lipca 2019 r. ustała przyczyna uchybienia terminu do wniesienia skargi. W ocenie Sądu, dalsze zwlekanie przez pełnomocnika ze złożeniem wniosku o przywrócenie terminu do wniesienia skargi nie było uzasadnione ani celowe, zwłaszcza jeśli się zważy, że przepisy prawa nie ustanawiają terminu zawitego, w którym możliwe byłoby ewentualne uzupełnienie skargi w zakresie zarzutów, wniosków lub uzasadnienia. Warunkiem dopuszczalności wniosku o przywrócenie terminu jest złożenie go w ciągu 7 dni od dnia ustania przyczyny uchybienia terminu. W niniejszej sprawie dniem tym był 18 lipca 2019 r. Zatem 7 - dniowy termin do złożenia wniosku o przywrócenie terminu upływał z dniem 25 lipca 2019 r., natomiast w niniejszej sprawie wniosek o przywrócenie terminu do wniesienia skargi został złożony w dniu 7 sierpnia 2019 r., a zatem z uchybieniem terminu zawitego, o którym mowa w art. 87 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tekst jedn. Dz. U. z 2019 r., poz. 2325 – określanej dalej jako p.p.s.a.).
Wskutek złożonego przez L.B. i S.B. zażalenia, postanowieniem z dnia 15 stycznia 2020 r., sygn. akt I OZ 1329/19, Naczelny Sąd Administracyjny uchylił zaskarżone postanowienie WSA wskazując, że pomimo, że art. 87 § 1 p.p.s.a. zastrzega, że żądanie przywrócenia terminu należy zgłosić w ciągu siedmiu dni od czasu ustania przyczyny uchybienia terminu, to uwzględnienia wymaga fakt, że zgodnie z art. 87 § 4 p.p.s.a. równocześnie z wnioskiem strona jest zobowiązana dokonać czynności, której nie dokonała w terminie. Uznaje się, że w wypadku ustanowienia pełnomocnika z urzędu w trybie art. 244 p.p.s.a. dniem, w którym ustała przyczyna uchybienia terminu jest dzień, w którym pełnomocnik z urzędu miał rzeczywistą możliwość wniesienia skargi po zapoznaniu się z aktami sprawy, jednak nie później niż dzień upływu trzydziestu dni od dnia zawiadomienia go o wyznaczeniu do występowania w sprawie. Koncepcja ta gwarantuje stronie i jej pełnomocnikowi czas niezbędny do sporządzenia i wniesienia środka zaskarżenia wraz z żądaniem przywrócenia terminu, a ponadto nie pozwala na nieograniczoną w czasie możliwość składania wniosku w trybie art. 86 p.p.s.a.
Okres 30 dni od dnia zawiadomienia o wyznaczeniu jest traktowany jako maksymalny do dokonania czynności. Biorąc pod uwagę, że w przypadku wnoszenia wniosku o przywrócenie terminu, należy jednocześnie dokonać czynności, której wniosek dotyczy, uzasadnione jest stanowisko, że termin do złożenia wniosku o przywrócenie terminu upływa maksymalnie z 30 dniem od dnia zawiadomienia pełnomocnika o wyznaczeniu do reprezentowania strony.
Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje
Zgodnie z treścią art. 85 p.p.s.a. czynność w postępowaniu sądowym podjęta przez stronę po upływie terminu jest bezskuteczna. Jeżeli jednak strona nie dokonała w terminie czynności bez swojej winy, sąd na jej wniosek postanowi przywrócenie terminu (art. 86 § 1 p.p.s.a.). Pismo z wnioskiem o przywrócenie terminu wnosi się do sądu, w którym czynność miała być dokonana w ciągu siedmiu dni od czasu ustania przyczyny uchybienia terminu, przy czym w piśmie tym należy uprawdopodobnić okoliczności wskazujące na brak winy w uchybieniu terminu, a nadto równocześnie z wnioskiem strona powinna dokonać czynności, której nie dokonała w terminie (art. 87 § 1, 2 i 4 p.p.s.a.).
Wedle art. 153 p.p.s.a. ocena prawna i wskazania co do dalszego postępowania wyrażone w orzeczeniu sądu wiążą w sprawie organy, których działanie, bezczynność lub przewlekłe prowadzenie postępowania było przedmiotem zaskarżenia, a także sądy, chyba że przepisy prawa uległy zmianie. Będąc związanym na mocy powyższego przepisu oceną prawną wyrażoną przez Naczelny Sąd Administracyjny w postanowieniu z dnia 15 stycznia 2020 r., sygn. akt I OZ 1329/19, wniosek L.B. i S.B. należało uznać za złożony we wskazanym w art. 87 § 1 p.p.s.a. terminie siedmiu dni.
Instytucja przywrócenia uchybionego terminu ma na celu usunięcie ujemnych następstw procesowych wynikłych wskutek uchybienia terminowi procesowemu, gdy strona nie ponosi winy w tym uchybieniu. W świetle orzecznictwa administracyjnego przywrócenie terminu do dokonania czynności procesowej ma charakter wyjątkowy i może mieć miejsce wyłącznie wtedy, gdy uchybienie terminu nastąpiło wskutek przeszkody, której strona nie mogła usunąć, nawet przy użyciu największego w danych warunkach wysiłku. Brak winy w uchybieniu terminu powinien być oceniany z uwzględnieniem wszystkich okoliczności konkretnej sprawy, w sposób uwzględniający obiektywny miernik staranności, jakiej można wymagać od strony dbającej o swoje interesy. Nie jest możliwe przywrócenie terminu, gdy z okoliczności sprawy będzie wynikało, że strona dopuściła się choćby lekkiego niedbalstwa. Ponadto dopiero nagłe, nie dające się wcześniej przewidzieć zdarzenie, może stanowić uprawdopodobnienie okoliczności wskazujących na to, że zaistniałe w sprawie uchybienie terminu było niezawinione.
W niniejszej sprawie w dniu 22 marca 2019 r., tj. w terminie otwartym do wniesienia skargi (data doręczenia skarżącym zaskarżonego postanowienia – 21 luty 2019 r.), skarżący wystąpili do Sądu z wnioskiem o przyznanie prawa pomocy, który to wniosek został częściowo uwzględniony, w wyniku czego ustanowiono dla skarżących pełnomocnika z urzędu. Pismem z dnia [...] czerwca 2019 r. Okręgowa Rada Adwokacka na pełnomocnika skarżących wyznaczyła adwokata K.K. Wyznaczenie pełnomocnika nastąpiło już po upływie terminu do wniesienia skargi; wraz ze skargą pełnomocnik wystąpił do Sądu z wnioskiem o przywrócenie terminu do jej wniesienia podkreślając, że dowiedział się o ustanowieniu go pełnomocnikiem z urzędu w dniu 15 lipca 2019 r. Z uwagi na treść art. 243 § 1 p.p.s.a., zgodnie z którym prawo pomocy może zostać stronie przyznane na jej wniosek również przed wszczęciem postępowania należało przyjąć, że skoro ustawodawca przewidział możliwość przyznania prawa pomocy w postaci ustanowienia profesjonalnego pełnomocnika jeszcze przez wniesieniem skargi, to celem takiej regulacji było, aby na tym etapie sprawy skargę mógł sporządzić taki właśnie pełnomocnik.
Odmienne stanowisko realnie zmniejszałoby możliwość obrony przez stronę swoich interesów prawnych przed sądem administracyjnym i czyniłoby w takim przypadku przyznane prawa pomocy iluzorycznym. Nadto, zdaniem Sądu, wystąpienie w terminie otwartym do wniesienia skargi o przyznanie prawa pomocy, w tym o ustanowienie profesjonalnego pełnomocnika, świadczy o dołożeniu przez skarżących należytej staranności, jakiej można wymagać od osób dbających o własne interesy (por. postanowienie NSA z dnia 13 lipca 2016 r., sygn. akt I OZ 752/16, baza orzeczeń CBOSA).
Z tych wszystkich względów, na podstawie art. 86 § 1 p.p.s.a., Sąd orzekł jak w sentencji.