Uzasadnienie
Decyzją z dnia [...] września 2020r., nr [...], po rozpatrzeniu wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy, Zakład Ubezpieczeń Społecznych utrzymał w mocy własną decyzję z dnia [...] sierpnia 2020 r. odmawiającą M.K. prawa do zwolnienia z opłacenia należności z tytułu składek za maj 2020 r.
Na tę decyzję M.K. wniósł skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gorzowie Wlkp. Wyrokiem z dnia 9 grudnia 2021 r., sygn. akt II SA/Go 886/21 Sąd ten uchylił zaskarżoną decyzję. W uzasadnieniu wyroku wskazał, że organ przyjął, iż skarżący nie był zwolniony z obowiązku składania deklaracji rozliczeniowej za maj 2020 r. Bezsporne było to, że deklaracja za maj 2020 r. została przez skarżącego złożona po terminie, tj. 7 lipca 2020 r. Dalej Sąd podkreślił, że skarżący, przed wydaniem decyzji rozstrzygającej jego wniosek, nie otrzymał od organu informacji o braku przesłania wypełnionych w terminie dokumentów rozliczeniowych za maj 2020 r. Termin do złożenia dokumentów upływał 30 czerwca 2020 r. Z akt sprawy nie wynika również, by Zakład Ubezpieczeń Społecznych po złożeniu wniosku, co miało miejsce w dniu 9 kwietnia 2020 r. (data wpływu do organu), a przed 30 czerwca 2020 r. zakomunikował płatnikowi, że wniosek rodzi obowiązek złożenia dokumentów w terminie do 30 czerwca 2020 r. i od tego zależne jest przedmiotowe zwolnienie.
Z akt nie wynika więc, aby przed wydaniem decyzji odmownej organ wyjaśnił stronie przesłanki, które nie zostały spełnione lub wykazane, co może skutkować wydaniem decyzji niezgodnej z żądaniem strony (art. 79a § 1 k.p.a.). W ocenie Sądu, ewentualne trudności w realizacji obowiązków zarówno przez obywateli, jak i organ w okresie epidemii nie mogą obciążać jedynie strony postępowania, jednocześnie usprawiedliwiając zaniechania organu. Nie wynika również, by ZUS po złożeniu wniosku zakomunikował płatnikowi, że wniosek rodzi obowiązek złożenia dokumentów w terminie do 30 czerwca 2020 r. i od tego zależne jest przedmiotowe zwolnienie. Z akt nie wynika też, aby przed wydaniem decyzji odmownej organ wyjaśnił stronie przesłanki, które nie zostały spełnione lub wykazane. Zakład Ubezpieczeń Społecznych powinien był zakomunikować stronie, że ta nie złożyła wymaganej deklaracji rozliczeniowej, a nie jest zwolniona z obowiązku jej składania przed upływem ustawowego terminu określonego przepisem art. 31zq ust. 3 ustawy o COVID-19, tj. przed 30 czerwca 2020 r.
W konsekwencji, jak stwierdził Sąd, naruszenie przez organ przepisów art. 10 § 1, art. 79a § 1 i art. 77 § 4 k.p.a. miało istotny wpływ na wynik sprawy. Jednocześnie w ocenie Sądu organ powinien również rozważyć zastosowanie instytucji przewidzianej w art. 15zzzzzn2 ust. 1 pkt 2 i ust. 2 ustawy o COVID-19.
Ponownie rozpoznając sprawę organ pouczył stronę o możliwości złożenia wniosku o przywrócenie terminu do złożenia deklaracji za maj 2020 r. Po jego złożeniu przez skarżącego w wyznaczonym terminie organ postanowieniem z dnia [...] czerwca 2022 r., nr [...] odmówił przywrócenia terminu, powołując się na przepis art. 58 § 1 k.p.a. i to, że strona nie spełniła "obiektywnego" miernika staranności i nie wykazała podnoszonych przez nią twierdzeń dotyczących przyczyn uchybienia terminu, czyli wadliwego działania systemu ZUS służącego do przyjmowania deklaracji.
Następnie organ decyzją z dnia [...] sierpnia 2022 r., nr [...] ponownie utrzymał w mocy decyzję z [...] sierpnia 2020 r. wskazując, że deklaracja została złożona po terminie, który nie został stronie przywrócony.
M.K., działając przez profesjonalnego pełnomocnika, złożył skargę na przedmiotową decyzję zarzucając naruszenie przepisów postępowania, które miały istotny wpływ na wynik sprawy w postaci:
- - obrazy art. 7 k.p.a. i art. 8 k.p.a. w zw. z art. 77 § 1 k.p.a. poprzez nierozpatrzenie całości materiału dowodowego w postaci kierowanej do organu korespondencji w formie elektronicznej oraz braku reakcji na złożone dokumenty w zewnętrznej skrzynce odbiorczej formie papierowej- nierozpatrzenie wniosków,
- - obrazy art. 46 § 1 i § 3 k.p.a. poprzez brak możliwości potwierdzenia pism organowi w formie papierowej,
- - obrazy art. 57 k.p.a. bowiem nie przewiduje on sytuacji zachowania terminu po złożeniu pisma w skrzynce wystawionej przez organ poza miejscem jego urzędowania bez możliwości monitorowania doręczeń.
Dodatkowo zarzucił niezastosowanie się organu do zasady prawidłowej (poprawnej) legislacji, zdekodowanej przez Trybunał Konstytucyjny z zasady demokratycznego państwa prawnego, to jest naruszenie art. 2 Konstytucji RP w zw. z art. 31 ust. 3 zdanie 1 tego aktu.
Również zarzucił niezastosowanie się organu do prawomocnego wyroku WSA w Gorzowie Wlkp. z dnia 9 grudnia 2021 r. sygn. akt II SA/Go 886/21, które jest wysoce naganne i niezgodne z obowiązującymi przepisami prawa.
Mając na względzie powyższe wniósł o uchylenie w całości zaskarżonej decyzji oraz decyzji jej poprzedzającej z powodu wskazanych naruszeń, które mają istotny wpływ na wynik postępowania oraz zasądzenie na rzecz skarżącego zwrotu kosztów postępowania według norm przepisanych.
W odpowiedzi na skargę organ wniósł o jej oddalenie, podtrzymując stanowisko zawarte w zaskarżonej decyzji.
Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje
Skarga zasługiwała na uwzględnienie.
W pierwszej kolejności wskazać należy, że zaskarżona decyzja została wydana w następstwie uchylenia poprzedniej decyzji odmawiającej skarżącemu prawa do zwolnienia z opłacania należności z tytułu składek, wyrokiem Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gorzowie Wlkp. z dnia 9 grudnia 2021 r. (II SA/Go 866/21). W związku z tym, w rozpatrywanej sprawie zachodzi sytuacja przewidziana w art. 153 p.p.s.a., zgodnie z którym ocena prawna i wskazania co do dalszego postępowania wyrażone w orzeczeniu sądu wiążą w sprawie organy, których działanie, bezczynność lub przewlekłe prowadzenie postępowania było przedmiotem zaskarżenia, a także sądy, chyba że przepisy prawa uległy zmianie. Przepis art. 153 p.p.s.a. ma charakter bezwzględnie obowiązujący, co oznacza, że ani organ administracji publicznej, ani sąd, orzekając ponownie w tej samej sprawie, nie mogą nie uwzględnić oceny prawnej i wskazań wyrażonych wcześniej w orzeczeniu sądu, gdyż są nimi związane.
Kwestia, czy po ponownym rozpatrzeniu sprawy organ podporządkował się wskazaniom sądu i jego ocenie prawnej stanowi nawet główne kryterium kontroli poprawności nowo wydanej decyzji (por. wyrok NSA z dnia 20 kwietnia 2011 r., II OSK 729/10).
Z treści i uzasadnienia wydanej w ponowionym postępowaniu decyzji z dnia [...] sierpnia 2022 r. wynika, że organ błędnie zinterpretował ocenę prawną oraz nieprawidłowo zrealizował wytyczne sądu. Z uzasadnienia wyroku w sprawie II SA/Go 866/21 wynika, że załatwienie wniosku skarżącego o zwolnienie z obowiązku opłacenia należności z tytułu składek, winno nastąpić z uwzględnieniem przepisu art. 15 zzzzzn2 ust. 1 i 2 ustawy o COVID-19. Jednak warunki i przesłanki przywrócenia terminu, o których mowa w tym przepisie, należało ocenić nie przez pryzmat standardowego miernika staranności, o jakim mowa w art. 58 § 1 k.p.a., lecz z uwzględnieniem tego, że uchybienie terminu nastąpiło z winy organu, który przed wydaniem pierwszej decyzji w sprawie naruszył, co stwierdził prawomocnie sąd, przepisy art. 10 § 1, art. 79a § 1 i art. 77 § 4 k.p.a., co odebrało skarżącemu możliwość złożenia deklaracji w terminie i co winno prowadzić do pozytywnego dla strony rozpoznania wniosku o przywrócenie terminu.
Wobec tak istotnego naruszenia prawa (gwarancji) strony i w sytuacji terminowego złożenia wniosku o przywrócenia terminu w trybie art. 15zzzzzn2 ust. 1 pkt 2 i ust. 2 ustawy o COVID-19, obowiązkiem organu było uwzględnić wniosek i przywrócić termin do złożenia deklaracji. Odmienna interpretacja godzi bezpośrednio w istotę wyroku wydanego w tej sprawie i prowadzi do obejścia skutków stwierdzonych w nim naruszeń prawa.
Stwierdzając zatem naruszenie przez organ przepisów art. 153 p.p.s.a. w zw. z art. 7 k.p.a. (zasada praworządności), art. 10 k.p.a., art. 79a § 1 k.p.a. oraz art. 15zzzzzn2 ust. 1 pkt 2 i ust. 2 ustawy o COVID-19, mające istotny wpływ na wynik sprawy, na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. a i c p.p.s.a., należało uchylić zaskarżoną decyzję oraz, na podstawie art. 135 p.p.s.a., poprzedzające ją i nie podlegające w tej sprawie odrębnemu zaskarżeniu postanowienie o odmowie przywrócenia terminu. Konsekwencja przedstawionej oceny prawnej jest taka, że w ponowionym postępowaniu organ przywróci stronie termin do złożenia deklaracji i merytorycznie załatwi sprawę przyjmując, że deklaracja została złożona w terminie.