Uzasadnienie
Wnioskiem z dnia [...] sierpnia 2020 r. R.S. zwrócił się do Prezesa Sądu Rejonowego o udostępnienie informacji publicznej w postaci kopii wszystkich wyroków wraz z uzasadnieniami wydanych w 2017 r., zarejestrowanych w repertorium C pod symbolem 325. Określił przy tym, że żądane informacje mogą być zapisane na płycie CD/DVD.
Pismem z dnia [...] września 2020 r. Prezes Sądu Rejonowego poinformował wnioskodawcę, że żądana informacja ma charakter informacji publicznej przetworzonej w rozumieniu art. 3 ust. 1 ustawy z dnia 6 września 2001 r. o dostępie do informacji publicznej (tekst jedn. Dz. U. z 2019 r., poz. 1429 ze zm.; aktualnie Dz. U. z 2020 r., poz. 2176 – dalej jako u.d.i.p.). Żądane dane obecnie nie istnieją w żądanej formie, wymagają przygotowania, a potrzebny nakład pracy związany z ich przygotowaniem ma charakter przetworzenia informacji. W celu zrealizowania wniosku koniecznym jest bowiem wyszukanie, pobranie z archiwum i zanonimizowanie orzeczeń w 132 sprawach. Przyjmując, że anonimizacja orzeczenia w jednej sprawie zajęłaby minimum 15 minut, to przygotowanie anonimizacji 132 orzeczeń zajęłoby 1980 minut, co daje nie mniej niż cztery dni pracy jednej osoby. Do tego należy doliczyć czas niezbędny do wyszukania żądanych orzeczeń, wygenerowanie danych objętych żądaniem wniosku oraz akt spraw i pobrania akt z archiwum.
Informacja musiałaby być wytworzona tylko dla wnioskodawcy i wymagałaby analizowania zasobu posiadanych informacji w celu wytworzenia nowej informacji oczekiwanej przez wnioskodawcę. Uzyskanie informacji przetworzonej wymaga zaś wykazania przez wnioskodawcę przesłanki szczególnie istotnego interesu publicznego. Dlatego wyznaczono wnioskodawcy siedmiodniowy termin na wykazanie szczególnie istotnego interesu publicznego, pod rygorem odmowy udostępnienia informacji publicznej. Prawo do uzyskania informacji publicznej przetworzonej ma bowiem jedynie taki wnioskodawca, który jest w stanie wykazać w chwili składania wniosku swoje indywidualne, realne i konkretne możliwości wykorzystania dla dobra ogółu informacji publicznej, której przygotowania się domaga.
W odpowiedzi na powyższe wezwanie w piśmie z dnia [...] września 2020 r. R.S. wskazał, iż nie zgadza się z zakwalifikowaniem żądanej informacji jako informacji przetworzonej, gdyż zanonimizowanie wyroków i ich uzasadnień nie może stanowić o przetworzeniu informacji publicznej. Anonimizacja orzeczeń dokonywana jest za pomocą systemu komputerowego, więc żądana informacja nie może być zakwalifikowana jako informacja przetworzona.
Prezes Sądu Rejonowego decyzją z dnia [...] września 2020 r., nr [...], działając na podstawie art. 16 w zw. z art. 3 ust. 1 u.d.i.p., odmówił R.S. udostępnienia informacji publicznej.
W uzasadnieniu decyzji organ wskazał, że w zakreślonym terminie wnioskodawca nie wykazał istotnego interesu publicznego. W ocenie organu informacja, o którą zwrócił się wnioskodawca ma charakter informacji publicznej przetworzonej w rozumieniu art. 3 ust. 1 pkt 1 u.d.i.p. Organ przyznał, że samo zrealizowanie wniosku o udostępnienie zanonimizowanego orzeczenia nie ma charakteru informacji przetworzonej. Jednak w celu realizacji żądania wnioskodawcy potrzebne jest wyszukanie, pobranie z archiwum i przygotowanie orzeczeń w 132 sprawach. Przyjmując, że anonimizacja orzeczenia w jednej sprawie zajęłaby minimum 15 minut, to przygotowanie anonimizacji 132 orzeczeń zajęłoby 1980 minut, a więc 33 godziny. Przeliczając to na dzień pracy, liczący 8 godzin, daje to 4,12 dnia pracy jednej osoby. Oznaczałoby to całkowite wyłączenie z pracy przynajmniej jednej osoby przez tydzień.
Ponadto wnioskodawca domagał się przesłania uzasadnień orzeczeń, co dodatkowo wydłuża czas niezbędny do zrealizowania wniosku, nawet jeśli w dyspozycji wydziału będzie wersja elektroniczna orzeczenia. Dodatkowo do czasu pracy należy doliczyć czas niezbędny do wyszukania żądanych orzeczeń, wygenerowanie danych objętych żądaniem wniosku oraz akt spraw i pobrania akt z archiwum. Informacja musiałaby być wytworzona tylko dla wnioskodawcy i wymagałaby analizowania zasobu posiadanych informacji w celu wytworzenia nowej informacji oczekiwanej przez wnioskodawcę. Uzyskanie informacji przetworzonej wymaga zaś wykazania przez wnioskodawcę przesłanki szczególnie istotnego interesu publicznego. W tym celu wyznaczono stronie termin na wykazanie szczególnie istotnego interesu publicznego, pod rygorem odmowy udostępnienia informacji publicznej. Strona nie wykazała szczególnego interesu publicznego.
R.S. złożył odwołanie od powyższej decyzji, domagając się jej uchylenia i przekazania sprawy do ponownego rozpoznania przez organ I instancji.
W uzasadnieniu wskazał, iż nie zgadza się z zakwalifikowaniem żądanej informacji jako informacji przetworzonej, gdyż anonimizowanie wyroków i ich uzasadnień nie może stanowić o przetworzeniu informacji publicznej. Ponadto anonimizowanie orzeczeń jest dokonywane za pomocą systemu komputerowego, więc nie powinno sprawić sądowi większego problemu, a już na pewno nie może świadczyć o przetworzeniu informacji publicznej.
Prezes Sądu Okręgowego, powołując się na art. 16 i art. 3 ust. 1 pkt 1 u.d.i.p. oraz art. 138 § 1 pkt 1 w zw. z art. 104 § 1 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (tekst jedn. Dz.U. 2017 r., poz. 1257, aktualny tekst jedn. Dz.U. z 2020 r., poz. 256 ze zm.), decyzją z dnia [...] października 2020 r., nr [...], utrzymał w mocy decyzję organu I instancji.
W uzasadnieniu wskazał, że zgodnie z art. 3 ust. 1 pkt 1 u.d.i.p. zakres informacji publicznych, które podlegają udostępnieniu ulega ograniczeniu w przypadku, gdy dana informacja zostanie uznana za informację przetworzoną. W takiej sytuacji koniecznym jest dodatkowo wykazanie, iż udzielenie informacji publicznej jest szczególnie istotne dla interesu publicznego.
W ocenie organu odwoławczego wniosek o udzielenie informacji publicznej został prawidłowo zakwalifikowany przez organ I instancji. Nie ulega bowiem wątpliwości, że zbiór informacji, w oparciu o kryteria wyboru ustalone przez wnioskodawcę, nie istniał w chwili złożenia wniosku. W związku z powyższym konieczne byłoby wyodrębnienie tych informacji z większego zbioru, tj. rep. C, co niewątpliwie wiąże się zarówno z koniecznością analizy treści poszczególnych orzeczeń, skutkującą dodatkowym ponadstandardowym nakładem pracy urzędników sądowych, a tym samym z odciągnięciem ich od bieżących czynności. Działania takie wykraczałyby ponad zakres podstawowych kompetencji i obowiązków Sądu Rejonowego. Na wyodrębnienie powyższych informacji potrzeba 4,12 dni pracy jednej osoby. Powyższe okoliczności pozwoliły organowi na uznanie, że wnioskodawca żądał udzielenia mu informacji przetworzonych, przy czym wnioskodawca nie wykazał istotności żądanej informacji dla interesu publicznego.
R.S. wniósł do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gorzowie Wlkp. skargę, domagając się uchylenia decyzji organów obu instancji oraz zasądzenia od organu na jego rzecz zwrotu kosztów procesowych. W uzasadnieniu skargi wskazał, że nie zgadza się ze stanowiskiem organów, że żądania informacja publiczna jest informacją przetworzoną. Ponadto, zdaniem skarżącego, Prezes Sądu Okręgowego nie rozpatrzył odwołania, a jedynie poparł stanowisko Prezesa Sądu Rejonowego.
W odpowiedzi na skargę organ wniósł o jej oddalenie, podtrzymując stanowisko zawarte w zaskarżonej decyzji.
Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje
Przedmiotem kontroli sądowoadministracyjnej w niniejszej sprawie, przeprowadzonej na posiedzeniu niejawnym, zarządzonym na podstawie art. 15 zzs4 ust. 3 ustawy z dnia 2 marca 2020 r. o szczególnych rozwiązaniach związanych z zapobieganiem, przeciwdziałaniem i zwalczaniem COVID-19, innych chorób zakaźnych oraz wywołanych nimi sytuacji kryzysowych (Dz. U. z 2020 r., poz. 1842 ze zm.), jest decyzja Prezesa Sądu Okręgowego utrzymująca w mocy decyzję Prezesa Sądu Rejonowego odmawiająca udostępnienia informacji publicznej, której domagał się skarżący w piśmie z dnia [...] sierpnia 2020 r.
Niewątpliwie Prezes Sądu Rejonowego, do którego został skierowany wniosek skarżącego z dnia 21 sierpnia 2020 r. - jako organ sądu (art. 21 § 1 pkt 1 ustawy z dnia 27 lipca 2001 r. Prawo ustroju sądów powszechnych – tekst jedn. Dz.U. z 2020 r., poz. 2072 ze zm.) - jest organem władzy publicznej zobowiązanym do udostępnienia informacji publicznej, stosownie do art. 4 ust. 1 pkt 1 u.d.i.p.
W niniejszej sprawie bezsporny pozostaje także publiczny charakter informacji objętych wnioskiem skarżącego z dnia [...] sierpnia 2020 r., w którym R.S. domagał się od Prezesa Sądu Rejonowego udostępnienia kopii wszystkich wyroków wraz z uzasadnieniami, wydanych w tym sądzie w 2017 r. w sprawach zarejestrowanych w repertorium C pod symbolem 325. W orzecznictwie nie budzi żadnych wątpliwości, że wyroki sądowe są jawne i wraz z uzasadnieniami (jako integralną ich częścią) stanowią informację publiczną. Treść orzeczenia sądu stanowi przy tym nie tylko informację o sprawach publicznych w rozumieniu art. 1 ust. 1 u.d.i.p., ale stosownie do art. 6 ust. 1 pkt 4 lit. a) u.d.i.p. jest także rodzajem informacji dotyczącej treści i postaci dokumentu urzędowego (por. wyroki NSA: z 25 listopada 2016 r., I OSK 1106/16; z 16 stycznia 2018 r., I OSK 784/16).
Podstawę zaskarżonej decyzji stanowił art. 16 ust. 1 i art. 3 ust. 1 pkt 1 u.d.i.p.
W myśl tego pierwszego przepisu odmowa udostępnienia informacji publicznej oraz umorzenie postępowania o udostępnienie informacji w przypadku określonym w art. 14 ust. 2 przez organ władzy publicznej następują w drodze decyzji. Stosownie zaś do art. 3 ust. 1 pkt 1 u.d.i.p. prawo do informacji publicznej obejmuje uprawnienia do uzyskania informacji publicznej, w tym uzyskania informacji przetworzonej w takim zakresie, w jakim jest to szczególnie istotne dla interesu publicznego.
Organy obu instancji powołując się na powyższy przepis uznały, iż informacja publiczna, której skarżący domagał w piśmie z dnia [...] sierpnia 2020 r. jest informacją przetworzoną. Jednocześnie nie stwierdziły, że jej uzyskanie przez skarżącego jest szczególnie istotne dla interesu publicznego.
Pojęcie informacji przetworzonej nie zostało zdefiniowane w u.d.i.p. Stąd też należy się odwołać do rozumienia tego pojęcia wypracowanego w orzecznictwie.
W uzasadnieniu wyroku NSA z 21 października 2016 r., I OSK 446/15, sumującego poglądy orzecznicze w tym zakresie, wskazano, iż informacja przetworzona to taka informacja, która:
- 1. w chwili złożenia wniosku w zasadzie nie istnieje w kształcie objętym wnioskiem, a niezbędnym podstawowym warunkiem jej wytworzenia jest przeprowadzenie przez podmiot zobowiązany pewnych czynności analitycznych, organizacyjnych i intelektualnych w oparciu o posiadane informacje proste;
- 2. jest wynikiem ponadstandardowego nakładu pracy podmiotu zobowiązanego wymagającej użycia dodatkowych sił i środków oraz zaangażowania intelektualnego w stosunku do posiadanych przez niego danych i wyodrębniana w związku z żądaniem wnioskodawcy oraz na podstawie kryteriów przez niego wskazanych; jest to zatem informacja przygotowywana "specjalnie" dla wnioskodawcy wedle wskazanych przez niego kryteriów;
- 3. jest wynikiem działań wykraczających poza zakres działań mieszczących się w ramach podstawowych kompetencji organu;
- 4. może być jakościowo nową informacją, nieistniejącą dotychczas w przyjętej ostatecznie treści i postaci, chociaż jej źródłem są materiały znajdujące się w posiadaniu podmiotu zobowiązanego;
- 5. nie musi być wyłącznie wytworzoną rodzajowo nową informacją – informacja przetworzona obejmuje dane publiczne, które co do zasady wymagają dokonania stosownych analiz, obliczeń, zestawień statystycznych, ekspertyz, połączonych z zaangażowaniem w ich pozyskanie określonych środków osobowych i finansowych organu, innych niż te wykorzystywane w bieżącej działalności. Uzyskanie żądanych przez wnioskodawcę informacji wiązać się zatem musi z potrzebą ich odpowiedniego przetworzenia, co nie zawsze należy utożsamiać z wytworzeniem rodzajowo nowej informacji. Przetworzenie może bowiem polegać np. na wydobyciu poszczególnych informacji cząstkowych z posiadanych przez organ zbiorów dokumentów (które to zbiory mogą być prowadzone w sposób uniemożliwiający proste udostępnienie gromadzonych w nich danych) i odpowiednim ich przygotowaniu na potrzeby wnioskodawcy. Tym samym również suma informacji prostych, w zależności od wiążącej się z ich pozyskaniem wysokości nakładów, jakie musi ponieść organ, czasochłonności, liczby zaangażowanych pracowników – może być traktowana jako informacja przetworzona;
- 6. której przygotowanie jest zdeterminowane szerokim zakresem (przedmiotowym, podmiotowym, czasowym) wniosku, wymagającym zgromadzenia i przekształcenia (zanonimizowania i usunięcia danych objętych tajemnicą prawnie chronioną) znacznej ilości dokumentów.
Przenosząc powyższe rozważania na grunt niniejszej sprawy należy stwierdzić, iż zasadnie organy obu instancji uznały, że żądane przez skarżącego informacje miały charakter informacji przetworzonej, mając na uwadze powyżej przedstawione rozumienie tego pojęcia.
Skarżący domagał się udostępnienia wyroków wraz z ich uzasadnieniami, zrejestrowanych w rep. C, wydanych w 2017 r. w sprawach o symbolu 325, do którego kwalifikowane są sprawy o zadośćuczynienie z tytułu uszkodzenia ciała lub uszczerbku na zdrowiu, rozpatrywane na podstawie art. 445 kodeksu cywilnego, zgodnie z obowiązującym wówczas zarządzeniem Ministra Sprawiedliwości z dnia 12 marca 2003 r. w sprawie organizacji i zakresu działania sekretariatów sądowych oraz innych działów administracji sądowej (Dz.Urz.MS z 2003 r., nr 5, poz. 22 ze zm.)
Prawdą jest, że samo udostępnienie odpisu wyroku wraz uzasadnieniem, nawet jeśli miałoby się wiązać z dokonaniem jego anonimizacji, stanowi zasadniczo udostępnienie informacji prostej, bowiem nie polega na wytworzeniu nowej jakościowo informacji, a jedynie udostępnieniu informacji już istniejącej i będącej w posiadaniu organu. Jednakże sytuacja ta ulega zmianie w chwili, gdy wniosek dotyczy pewnego zbioru informacji prostych, który to zbiór należy utworzyć wedle kryteriów wskazanych we wniosku, czyli tak jak w niniejszej sprawie ze zbioru spraw zarejestrowanych w rep. C, wyodrębnić jedynie, które dotyczą spraw o zadośćuczynienie. Takie działanie wymaga już pewnego wysiłku ze strony organu udostępniającego informację, w celu ich wyszukania, zebrania i opracowania. Jak wskazano powyżej, dokonanie takiej analizy i podjęcie szeregu czynności w celu wykonania wniosku o udostępnienie szeregu informacji prostych stanowi już patrząc całościowo – udostępnienie informacji przetworzonej (por. wyrok WSA z 13 października 2020 r., IV SA/Po 462/20).
Ponadto jak w wskazał organ I instancji w celu realizacji żądania wnioskodawcy potrzebne jest wyszukanie, pobranie z archiwum i przygotowanie orzeczeń w 132 sprawach, których sama anonimizacja zajęłaby ponad 4 dni robocze jednego pracownika. Przy czym nawet jeśli możliwe jest przeprowadzenie tego za pośrednictwem specjalnych programu komputerowego, konieczne jest każdorazowe sprawdzenie prawidłowości tego procesu przez pracownika. Anonimizacja musiałaby skutkować modyfikacją treści uzasadnień w stopniu znacznym, a taka ingerencja w treść uzasadnienia orzeczenia sądowego, przekraczająca typową anonimizację, wymaga zwiększonego nakładu czasowego i znacznej ostrożności, by nie pozbawić dokumentu integralności, kompletności i zachować logikę rozumowania sądu. Pamiętać bowiem należy, że sprawy o zadośćuczynienie związane są zazwyczaj z wystąpieniem określonego zdarzenia (np. pobicia, wypadku drogowego, leczenia operacyjnego itp.) na tyle charakterystycznego w danym środowisku, że celem wyłączenia możliwości jakiejkolwiek identyfikacji stron postępowania, mogłoby okazać się konieczne usunięcie całych fragmentów uzasadnienia, co prowadziłoby w istocie do wytworzenia nowego dokumentu o odmiennej od pierwotnej treści.
W konsekwencji udostępnienie wyroków i uzasadnień w tego typu sprawach wymaga bardziej niż zwykle zaawansowanego procesu anonimizacji, zmierzającego do pozbawienia uzasadnień orzeczeń treści odnoszących się do wskazanych wyżej danych umożliwiających identyfikację osób fizycznych. Wiąże się to z wnikliwą, szczegółową analizą treści tych orzeczeń, co nie tylko stanowi o znaczącym nakładzie pracy, ale i prowadzi do powstania nowej pod względem jakości informacji (por. wyrok WSA w Łodzi z dnia 6 października 2020 r., II SA/Łd 425/20, wyrok WSA w Kielcach z 7 grudnia 2020 r., II SA/Ke). Oznacza to, iż udostępnienie żądanej przez skarżącego informacji wiązałoby się ze znacznym zaangażowaniem osobowym i dużą czasochłonnością, co odbyłoby się kosztem realizacji zasadniczego celu do jakiego został powołany Sąd Rejonowy, a mianowicie sprawowanie wymiaru sprawiedliwości.
W związku z tym zasadne było wezwanie skarżącego przez organ I instancji pismem z dnia [...] września 2020 r. do wskazania powodów, dla których udzielenie mu informacji przetworzonej będzie szczególnie istotne dla interesu publicznego - w terminie 7 dni pod rygorem odmowy udostępniania informacji publicznej.
Za okoliczność szczególnie istotną dla interesu publicznego należy uznać taką, jak podkreśla się w judykaturze, która - ze względu na rodzaj, czas, miejsce, sposób okoliczności rozstrzygania i późniejszej realizacji - w istotnym zakresie wpływa lub może wpływać na wykonywanie przez podmioty władzy publicznej ich uprawnień i obowiązków. Istotne jest bowiem to, czy udostępniana określona informacja jest przetworzona, ważna dla dużego kręgu potencjalnych odbiorców oraz czy jej udostępnienie może mieć realne znaczenie dla poprawy funkcjonowania określonych struktur publicznych w określonej dziedzinie życia społecznego, może wpływać na jego poprawę, usprawnienie wykonywania zadań publicznych dla dobra wspólnego danej społeczności (por. wyrok NSA z dnia 27 stycznia 2011 r., I OSK 1870/10, LEX nr 951999; wyrok WSA w Warszawie z dnia 23 listopada 2010 r., II SA Wa 927/10, LEX nr 755489).
Ponadto badając istnienie szczególnie istotnego interesu publicznego, uwzględnić należy intencje wnioskodawcy i wskazany przez niego cel oraz istotę i charakter żądanej informacji (por. wyrok WSA w Warszawie z dnia 23 listopada 2010 r., II SA/Wa 927/10, LEX nr 755489). Dlatego wnioskodawca domagający się udzielenia informacji publicznej przetworzonej powinien wyjaśnić, w jaki sposób zamierza ją wykorzystać dla ochrony szczególnie uzasadnionego interesu publicznego (zob. wyroki NSA: z 9 grudnia 2010 r., I OSK 1768/10, LEX nr 1612055; z 7 grudnia 2010 r., I OSK 1737/10, LEX nr 745157).
W rozpatrywanej sprawie skarżący odpowiedział wprawdzie na powyższe wezwanie organu I instancji w piśmie z dnia [...] września 2020 r., jednakże ograniczyło się ono do wskazania, iż nie zgadza się z zakwalifikowaniem żądanej informacji jako informacji przetworzonej, gdyż zanonimizowanie wyroków i ich uzasadnień nie może stanowić o przetworzeniu informacji publicznej, powołując się na orzecznictwo sądów administracyjnych, tym bardziej, iż można tego dokonać przy pomocy systemu komputerowego. Nie wyjaśnił jednak ani w tym piśmie, ani w odwołaniu, ani też w skardze czemu miałyby służyć żądane informacje.
Również mając na względzie przesłanki natury obiektywnej oraz charakter żądanej informacji publicznej nie sposób uznać, aby jej uzyskanie przez skarżącego, a następnie wykorzystanie mogło wpłynąć na poprawę i usprawnienie działania wymiaru sprawiedliwości. Wręcz przeciwnie można uznać, iż odbyłoby się to kosztem realizacji zasadniczego celu do którego powołany jest Sąd Rejonowy.
Stąd skarżący nie spełnił wymogu udostępnienia informacji przetworzonej określanej w art. 3 ust. 1 pkt u.d.i.p., a w konsekwencji zasadnie organy odmówiły mu udostępnienia żądanej informacji.
Wobec tego Sąd – na podstawie art. 151 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tekst jedn. Dz. U. z 2019 r., poz. 2325 ze zm.) – oddalił skargę.
# 2