Postanowienie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gorzowie Wlkp.z 27 lutego 2024 r., sygn. akt II SA/Go 690/23

Uzasadnienie

W piśmie złożonym w siedzibie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gorzowie Wlkp. w dniu 7 listopada 2023 r., doprecyzowanym w dniu 16 listopada 2023 r., K.J. odniósł się szeroko do okoliczności przymusowej hospitalizacji w Oddziale Szpitala Wojewódzkiego Sp. z o.o., jak i pobytu na tymże Oddziale, zaznaczając, iż pismo to stanowi skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gorzowie Wlkp.

Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje

Skargę należało odrzucić.

Merytoryczne rozpatrzenie zasadności skargi poprzedzone jest każdorazowo badaniem dopuszczalności jej wniesienia. Skarga jest dopuszczalna, gdy przedmiot sprawy należy do właściwości sądu, skargę wniesie uprawniony podmiot oraz gdy spełnia ona wymogi formalne i została złożona w terminie. Stwierdzenie braku którejkolwiek z wymienionych przesłanek dopuszczalności zaskarżenia uniemożliwia nadanie skardze dalszego biegu, co w konsekwencji prowadzi do odrzucenia skargi.

Zakres właściwości rzeczowej sądu administracyjnego określa art. 3 § 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. Dz.U. z 2023 r., poz. 1634 ze zm., dalej p.p.s.a.). W myśl tego przepisu, kontrola działalności administracji publicznej przez sądy administracyjne obejmuje orzekanie w sprawach skarg na:

1. 1) decyzje administracyjne;
2. 2) postanowienia wydane w postępowaniu administracyjnym, na które służy zażalenie albo kończące postępowanie, a także na postanowienia rozstrzygające sprawę co do istoty;
3. 3) postanowienia wydane w postępowaniu egzekucyjnym i zabezpieczającym, na które przysługuje zażalenie,
4. 4) inne niż określone w pkt 1-3 akty lub czynności z zakresu administracji publicznej dotyczące uprawnień lub obowiązków wynikających z przepisów prawa, z wyłączeniem aktów lub czynności podjętych w ramach postępowania administracyjnego określonego w ustawie z dnia 14 czerwca 1960 r. - Kodeks postępowania administracyjnego (Dz.U. z 2023 r. poz. 775 i 803), postępowań określonych w działach IV, V i VI ustawy z dnia 29 sierpnia 1997 r. - Ordynacja podatkowa (Dz.U. z 2022 r. poz. 2651, z późn. zm.), postępowań, o których mowa w dziale V w rozdziale 1 ustawy z dnia 16 listopada 2016 r. o Krajowej Administracji Skarbowej (Dz.U. z 2023 r. poz. 615), oraz postępowań, do których mają zastosowanie przepisy powołanych ustaw;

4a) pisemne interpretacje przepisów prawa podatkowego wydawane w indywidualnych sprawach, opinie zabezpieczające i odmowy wydania opinii zabezpieczających;

4b) opinie, o których mowa w art. 119 zzl § 1 ustawy z dnia 29 sierpnia 1997 r. - Ordynacja podatkowa i odmowy wydania tych opinii;

1. 5) akty prawa miejscowego organów jednostek samorządu terytorialnego i terenowych organów administracji rządowej;
2. 6) akty organów jednostek samorządu terytorialnego i ich związków, inne niż określone w pkt 5, podejmowane w sprawach z zakresu administracji publicznej;
3. 7) akty nadzoru nad działalnością organów jednostek samorządu terytorialnego;
4. 8) bezczynność lub przewlekłe prowadzenie postępowania w przypadkach określonych w pkt 1-4 lub przewlekłe prowadzenie postępowania w przypadku określonym w pkt 4a;
5. 9) bezczynność lub przewlekłe prowadzenie postępowania w sprawach dotyczących innych niż określone w pkt 1-3 aktów lub czynności z zakresu administracji publicznej dotyczących uprawnień lub obowiązków wynikających z przepisów prawa podjętych w ramach postępowania administracyjnego określonego w ustawie z dnia 14 czerwca 1960 r. - Kodeks postępowania administracyjnego oraz postępowań określonych w działach IV, V i VI ustawy z dnia 29 sierpnia 1997 r. - Ordynacja podatkowa oraz postępowań, do których mają zastosowanie przepisy powołanych ustaw.

Sądy administracyjne orzekają także w sprawach sprzeciwów od decyzji wydanych na podstawie art. 138 § 2 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. - Kodeks postępowania administracyjnego (art. 3 § 2a p.p.s.a.), a także w sprawach, w których przepisy ustaw szczególnych przewidują sądową kontrolę, i stosują środki określone w tych przepisach (art. 3 § 3 p.p.s.a.).

Powyższe wyliczenie ma charakter zupełny, dlatego sąd administracyjny nie jest właściwy do zajmowania się sprawami, które nie zostały wyraźnie wskazane w przywołanych przepisach.

W niniejszej sprawie K.J. złożył skargę na działanie Szpitala Wojewódzkiego Sp. z o.o. w zakresie umieszczenia i leczenia skarżącego na Oddziale [...] tego Szpitala. Postępowanie dotyczące legalności przyjęcia i przebywania na takim oddziale osób z zaburzeniami psychicznymi, przestrzegania ich praw oraz kontroli warunków, w jakich tam przebywają odbywa się na podstawie przepisów ustawy z dnia 19 sierpnia 1994 r. o ochronie zdrowia psychicznego (t.j. Dz.U. z 2022 r., poz. 2123 ze zm.). Z jej przepisów wynika, że kontrolę nad szpitalami psychiatrycznymi w tym zakresie sprawuje sąd opiekuńczy. O właściwości rzeczowej tego sądu w sprawach określonych w ustawie o ochronie zdrowia psychicznego przesądza przepis art. 44 ww. ustawy, odsyłający do odpowiedniego stosowania w tych sprawach, w postępowaniu przed sądem opiekuńczym, przepisów Kodeksu postępowania cywilnego o postępowaniu nieprocesowym, ze zmianami wynikającymi z niniejszej ustawy.

Zaznaczyć należy, iż na mocy art. 43 ww. ustawy sędzia ma prawo wstępu do szpitala psychiatrycznego o każdej porze w celu kontroli legalności przyjęcia i przebywania w takim szpitalu osób z zaburzeniami psychicznymi, przestrzegania ich praw oraz kontroli warunków, w jakich one tam przebywają (ust. 1). W jej toku sędzia m.in. bada prawidłowość prowadzenia dokumentacji stanowiącej podstawę przyjęcia do szpitala psychiatrycznego i domu pomocy społecznej oraz przebywania w tych podmiotach osób z zaburzeniami psychicznymi, bada prawidłowość prowadzenia dokumentacji medycznej dotyczącej zastosowania przymusu bezpośredniego lub rejestru przypadków zastosowania przymusu bezpośredniego, z uwzględnieniem danych utrwalonych za pomocą urządzeń monitorujących, bada prawidłowość i terminowość załatwiania skarg i wniosków osób z zaburzeniami psychicznymi przebywających w kontrolowanym podmiocie, a także kontaktuje się bezpośrednio z osobami z zaburzeniami psychicznymi przebywającymi w kontrolowanym podmiocie (art. 43 ust. 3 pkt 1, 2, 5-6 ww. ustawy).

Ponadto, stosownie do art. 25 § 1 i art. 27 sąd opiekuńczy obowiązany jest do wszczęcia postępowania dotyczącego przyjęcia do szpitala psychiatrycznego osoby wymienionej w art. 22-24, w tym osoby przyjętej do szpitala psychiatrycznego bez zgody wymaganej w art. 22, a dalej do niezwłocznego zawiadomienia szpitala, w którym ta osoba przebywa o treści postanowienia w przedmiocie jej przyjęcia.

Z omówionych wyżej przepisów wynika, że kontrolę nad legalnością przyjęcia i przebywania w szpitalu psychiatrycznym osób z zaburzeniami psychicznymi, przestrzegania ich praw oraz kontroli warunków, w jakich tam przebywają sprawuje wyłącznie sąd opiekuńczy. Sąd ten też bada skargi i wnioski osób z zaburzeniami psychicznymi przebywających w kontrolowanym podmiocie. W niniejszej sprawie mamy do czynienia z taką właśnie skargą.

W konsekwencji stwierdzenia, iż sąd administracyjny nie ma żadnych podstaw prawnych do wkraczania w kompetencje zastrzeżone przez ustawodawcę dla sądu opiekuńczego, tutejszy Sąd obowiązany był do zastosowania art. 58 § 1 pkt 1 p.p.s.a., na mocy którego skarga podlega odrzuceniu, jeżeli sprawa nie należy do właściwości sądu administracyjnego, o czym orzeczono jak w sentencji.