Uzasadnienie
Wnioskiem z dnia [...] lipca 2019 r. W.S. wystąpił do Kierownika Ośrodka Pomocy Społecznej o udzielenie różnych form pomocy w tym o udzielenie pomocy informacyjnej i pieniężnej oraz rzeczowej w sprawie przygotowania wniosku do Rzecznika Praw Obywatelskich.
W ramach wywiadu środowiskowego przeprowadzonego przez pracowników organu, ustalono, że W.S. oczekuje pomocy w przeciwdziałaniu dyskryminacji w zakresie spraw mieszkaniowych, przywrócenia do pracy, pomocy pieniężnej w celu złożenia wniosku do Rzecznika Praw Obywatelskich, na zakup żywności i utrzymanie oraz oczekuje papieru do postępowań sądowych i tuszu, jak również pomocy informacyjnej potrzebną do przygotowania i wniesienia wniosku do Rzecznika Praw Obywatelskich.
Decyzją z dnia [...] września 2019 r., nr [...], Zastępca Dyrektora Ośrodka Pomocy Społecznej, działający z upoważnienia Burmistrza, powołując się na art. 104 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (t.j. Dz. U. z 2018 r., poz. 2096 – określanej dalej jako k.p.a.) oraz art. 106 ust. 4, art. 36 pkt 1 lit. c), art. 107, art. 7 pkt 1 w zw. z art. 2 ust. 1, art. 3 ust. 1 i 2, art. 8 ust. 1 pkt 1, art. 11 ust. 2, art. 39 ust. 1 i 2 ustawy z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej (t.j. Dz. U. z 2018 r., poz. 1508 ze zm. – określanej dalej jako u.p.s.), odmówił przyznania stronie świadczenia pieniężnego w formie zasiłku celowego w lipcu 2019 r.
W uzasadnieniu organ I instancji wskazał, że podczas wywiadu środowiskowego strona podniosła przede wszystkim kwestie dotyczące spraw mieszkaniowych oraz przywrócenia do pracy. Odnosząc się do tych kwestii organ wyjaśnił, że wielokrotnie w licznej korespondencji (pismo nr [...] z dnia [...] lipca 2017 r., pismo nr [...] z dnia [...] listopada 2017 r., pismo nr [...] z dnia [...] listopada 2017 r., pismo nr [...] z dnia [...] grudnia 2017 r.), jak również podczas wizyty w miejscu zamieszkania informowano stronę, że sprawy mieszkaniowe nie należą do kompetencji organu I instancji, wskazując na możliwości skorzystania z profesjonalnej pomocy prawnej świadczonej przez radców prawnych, adwokatów w punkcie Bezpłatnych Porad Prawnych przy Starostwie Powiatowym. Strona poinformowała, że zgłosiła się do powyższego punktu porad prawnych, jednak nie uzyskała satysfakcjonującej pomocy. Strona otrzymała również pismo z Ministerstwa Rodziny, Pracy i Polityki Społecznej, znak: [...] z dnia [...] stycznia 2018 r. z informacją, że organ pomocy społecznej nie ma obowiązku reprezentowania jej w postępowaniu dotyczącym przyznania mieszkania, ponieważ nie jest to jego zadanie.
Organ I instancji stwierdził, na podstawie zebranych informacji oraz dokumentacji, że strona spełnia przesłankę z art. 8 ust. 1 pkt 1 u.p.s. kwalifikującą do przyznania świadczenia pieniężnego w formie zasiłku celowego. W oparciu o art. 7 pkt 1 u.p.s. organ ustalił, że strona spełnia przesłankę udzielenia pomocy społecznej, w szczególności z powodu ubóstwa. Strona prowadzi jednoosobowe gospodarstwo domowe. Dochód strony wynosi 0,00 zł miesięcznie i nie przekracza kryterium dochodowego ustalonego zgodnie z art. 8 ust. 1 pkt 1 u.p.s., tj. kwoty 701,00 zł. Organ I instancji stwierdził, że sytuacja materialna i bytowa oraz osobista W.S. nie uległa zmianie od ostatniej wizyty w środowisku, to jest od dnia [...] sierpnia 2019 r. Strona jest osobą samotną. Zajmuje jeden pokój socjalny, pozbawiony wygód, z możliwością korzystania z kuchni i łazienki, które przynależą także do innych lokali.
Ponadto organ ustalił, że W.S. nadal posługuje się nieważnym dowodem osobistym, pomimo że wiele miesięcy temu przyznano mu pomoc pieniężną na ten cel. Strona nie jest zarejestrowana w Powiatowym Urzędzie Pracy, ponieważ nie uważa się za taką osobę. W.S. oświadczył, że nie pracuje, nie posiada żadnego źródła utrzymania, nie ponosi opłat związanych z utrzymaniem mieszkania, a energię elektryczną opłaca znajomy. Podczas wizyty w środowisku pracownicy socjalni przedstawili zgłoszenia wolnych miejsc pracy, informując stronę o możliwości podjęcia zatrudnienia w Centrum Integracji Społecznej. Jednak strona oświadczyła, że nie jest zainteresowana poszukiwaniem pracy i przejawia bierną postawę, nadal oczekując, by to pracownicy socjalni podjęli działania mające na celu powrót do utraconego przed laty zatrudnienia. Organ podniósł też, że w celu poprawy sytuacji bytowej zaproponowano stronie możliwość skorzystania z nieodpłatnych posiłków wydawanych w Dziennym Domu Pomocy.
Jednak strona kategorycznie odmówiła skorzystania z takiej formy pomocy. Pracownik socjalny podczas wywiadu środowiskowego przekazał stronie informacje dotyczące przesłania wniosku do Rzecznika Praw Obywatelskich oraz poinformował, że wniosek wolny jest od opłat i nie wymaga szczególnej formy, a powinien zawierać dane wnioskodawcy oraz krótko określać przedmiot sprawy. Strona została pouczona w jaki sposób powinien zostać przekazany wniosek, a także o możliwościach skorzystania z pomocy prawnej w Punkcie Bezpłatnych Porad Prawnych. W ocenie pracownika socjalnego sposób formułowania wypowiedzi, ilość nadesłanych wniosków do Ośrodka Pomocy Społecznej świadczy o tym, że W.S. jest w stanie samodzielnie przygotować wniosek do Rzecznika Praw Obywatelskich w formie wymaganej przepisami prawa powszechnie obowiązującego.
Jako bezzasadny organ uznał zarzut braku zebrania całości materiału dowodowego na okoliczność ustalenia przyczyny trudnej sytuacji majątkowej, dochodowej oraz rodzinnej, a także osobistej strony. W ocenie organu dokumenty, zebrania których domaga się strona, nie wnoszą niczego do sprawy dotyczącej ubiegania się o pomoc społeczną, bowiem dotyczą spraw mieszkaniowych i utraconej pracy, których dochodzenie nie powinno odbywać się w trybie postępowania o udzielenie pomocy społecznej. Organ zauważył, że od miesiąca czerwca 2017 r. do miesiąca lutego 2018 r. strona korzystała z pomocy finansowej OPS w różnej formie i w różnej wysokości, w tym w postaci zasiłków celowych na zakup żywności czy zakup opału. Strona wielokrotnie była informowana, że nie może dochodzić swoich roszczeń mieszkaniowych w ramach systemu pomocy społecznej.
W ocenie organu I instancji postawa strony utrudnia współpracę, a tym samym skupienie się na istocie sprawy, a mianowicie na "wyjściu z systemu pomocy społecznej i samodzielnym i odpowiedzialnym życiu w społeczeństwie". Strona oczekuje rozwiązania wszystkich problemów życiowych przez tutejszy organ, bez jakiejkolwiek własnej inicjatywy. Dotychczas oferowane formy wsparcia, niezgodne z oczekiwaniami strony w subiektywnym jej odczuciu uznawane są za dyskryminację. W tym stanie faktycznym organ I instancji ocenił, że brak aktywności strony w pokonywaniu niepomyślności życiowych, tj. brak zainteresowania pomocą żywnościową w formie gorącego posiłku, brak zainteresowania rejestracją w Powiatowym Urzędzie Pracy, brak zainteresowania podjęciem zatrudnienia, brak zainteresowania uczestnictwem w zajęciach prowadzonych przez CIS, wyrobienia dokumentu tożsamości powoduje, że strona nie spełnia wszystkich przesłanek z u.p.s. o przyznanie prawa do świadczenia pieniężnego w formie zasiłku celowego.
W.S. złożył odwołanie od powyższej decyzji, wnosząc o jej uchylenie, o wydrukowanie i uwierzytelnienie w formie papierowej oraz włączenie do akt postępowania przesłanych już Ośrodkowi Pomocy Społecznej dokumentów, wszechstronnego zbadania sytuacji majątkowej skarżącego z uwzględnieniem załączonego materiału dowodowego oraz przekazania Rzecznikowi Praw Obywatelskich do zbadania wniosku.
Samorządowe Kolegium Odwoławcze, powołując się na art. 2 ust. 1, art. 3 ust. 1-2 i ust. 4, art. 8 ust. 1 pkt 1, art. 11 ust. 2, art. 39 ust. 1 i ust. 2, art. 106 ust. 4 u.p.s. wydało dnia [...] października 2019 r. decyzję nr [...], którą utrzymało w mocy zaskarżoną decyzję organu I instancji.
W ocenie SKO w przedmiotowej sprawie organ I instancji w sposób prawidłowy ustalił stan faktyczny na podstawie przeprowadzonego postępowania wyjaśniającego. Zdaniem organu odwoławczego zgromadzony w sprawie materiał dowodowy wskazuje, że strona nie wykazuje aktywności w celu poprawienia swojej sytuacji życiowej, nawet nie próbuje podjąć jakiegokolwiek zatrudnienia. Samo spełnienie przez osobę ubiegającą się kryterium dochodowego nie oznacza, że istnieje po jej stronie roszczenie o przyznanie zasiłku celowego. Odmowa przyznania świadczenia pieniężnego w formie zasiłku celowego nie narusza prawa w sytuacji, gdy brak jest zainteresowania strony składanymi jej propozycjami zatrudnienia, tak jak to miało miejsce w niniejszej sprawie.
W ocenie organu odwoławczego wskazane wyżej okoliczności świadczą o biernej postawie skarżącego i braku współdziałania, co w świetle art. 11 ust. 2 u.p.s. stanowi podstawę odmowy przyznania świadczenia.
Jednocześnie organ odwoławczy wyjaśnił, że zgodnie z treścią art. 9 ustawy z dnia 15 lipca 1987 r. (t. j. Dz. U. z 2018 r., poz. 2179 ze zm.) podjęcie czynności przez Rzecznika Praw Obywatelskich następuje na wniosek obywateli lub ich organizacji (pkt 1) oraz na wniosek organów samorządów (pkt 2). W świetle przepisu prawnego, na który powołuje się W.S. nie było podstaw do tego, aby organ I instancji przekazał jakikolwiek wniosek strony Rzecznikowi Praw Obywatelskich. W szczególności, że pracownik socjalny podczas wywiadu środowiskowego przekazał stronie informacje dotyczące przesłania wniosku do Rzecznika Praw Obywatelskich oraz poinformował, że wniosek wolny jest od opłat i nie wymaga szczególnej formy, a powinien zawierać dane wnioskodawcy oraz krótko określać przedmiot sprawy. Strona została pouczona o w jaki sposób powinien zostać przekazany wniosek, a także o możliwościach skorzystania z pomocy prawnej w Punkcie Bezpłatnych Porad Prawnych.
Skargę na powyższą decyzję do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gorzowie Wlkp. złożył W.S., domagając się uchylenia decyzji organów obu instancji. W uzasadnieniu skarżący podał, iż Ośrodek Pomocy Społecznej nie dopełnił obowiązku zarejestrowania złożonego przez niego wniosku z dnia [...] sierpnia 1996 r. i nie dopełnienia obowiązku udzielenia mu pomocy oraz zebrania kompletu materiału dowodowego w celu wszechstronnego wyjaśnienia sprawy dającego dopiero prawo podjęcia decyzji. Skarżący wskazał też, że organ nadużywa swej władzy przez zmuszanie go do zrejestrowania się Urzędzie Pracy pod pozorem poszukiwania pracy.
Odpowiadając na skargę SKO wniosło o jej oddalenie, w całości podtrzymując argumenty podniesione w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji.
Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje
Zgodnie z art. 1 § 1 i 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (t.j. Dz. U. 2019 r., poz. 2167) sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej.
Stosownie natomiast do art. 145 § 1 pkt 1 lit. a-c ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. Dz. U. z 2019 r., poz. 2325 ze zm.; dalej jako p.p.s.a.) uwzględnienie przez sąd administracyjny skargi i uchylenie decyzji następuje, gdy sąd stwierdzi naruszenie prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy, naruszenie prawa dające podstawę do wznowienia postępowania, inne naruszenie przepisów postępowania, jeśli mogło mieć ono istotny wpływ na wynik sprawy. Zgodnie z art. 134 § 1 p.p.s.a. sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy, nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną w niej podstawą prawną. Oznacza to, że bierze pod uwagę wszelkie naruszenia prawa, a także wszystkie przepisy, które powinny znaleźć zastosowanie w rozpoznawanej sprawie, niezależnie od żądań i wniosków podniesionych w skardze – w granicach sprawy, wyznaczonych przede wszystkim rodzajem i treścią zaskarżonego aktu. Sąd nie może wydać orzeczenia na niekorzyść skarżącego, chyba że stwierdzi naruszenie prawa skutkujące stwierdzeniem nieważności zaskarżonego aktu lub czynności (art. 134 § 2 p.p.s.a.).
Przedmiotem kontroli sądowoadministracyjnej pod względem legalności w niniejszej sprawie jest decyzja Samorządowego Kolegium Odwoławczego utrzymująca w mocy decyzję Burmistrza w przedmiocie odmowy przyznania skarżącemu świadczenia pieniężnego w formie zasiłku celowego w lipcu 2019 r.
Materialnoprawną podstawę powyższych decyzji stanowiły przepisy u.p.s., która stanowi w art. 2 ust. 1, iż pomoc społeczna jest instytucją polityki społecznej państwa, mającą na celu umożliwienie osobom i rodzinom przezwyciężanie trudnych sytuacji życiowych, których nie są one w stanie pokonać, wykorzystując własne uprawnienia, zasoby i możliwości. Pomoc społeczna wspiera osoby i rodziny w wysiłkach zmierzających do zaspokojenia niezbędnych potrzeb i umożliwia im życie w warunkach odpowiadających godności człowieka (art. 3 ust. 1 u.p.s). Zadaniem pomocy społecznej jest zapobieganie sytuacjom, o których mowa w art. 2 ust. 1, przez podejmowanie działań zmierzających do życiowego usamodzielnienia osób i rodzin oraz ich integracji ze środowiskiem (art. 3 ust. 2 u.p.s.). Rodzaj, forma i rozmiar świadczenia powinny być odpowiednie do okoliczności uzasadniających udzielenie pomocy (art. 3 ust. 3 u.p.s.). Potrzeby osób i rodzin korzystających z pomocy powinny zostać uwzględnione, jeżeli odpowiadają celom i mieszczą się w możliwościach pomocy społecznej (art. 3 ust. 4 u.p.s.).
Zgodnie z art. 39 ust. 1 u.p.s., zasiłek celowy może zostać przyznany w celu zaspokojenia niezbędnej potrzeby bytowej, w szczególności na pokrycie części lub całości kosztów zakupu żywności, leków i leczenia, opału, odzieży, niezbędnych przedmiotów użytku domowego, drobnych remontów i napraw w mieszkaniu, a także kosztów pogrzebu. Zasiłek celowy może być przyznany w szczególności na pokrycie części lub całości kosztów zakupu żywności, leków i leczenia, opału, odzieży, niezbędnych przedmiotów użytku domowego, drobnych remontów i napraw w mieszkaniu, a także kosztów pogrzebu (art. 39 ust. 2).
Wskazać należy, że decyzja w sprawie zasiłku celowego ma znamiona aktu uznaniowego, a zatem spełnienie wymogów określonych w tym przepisie, a także wymogu dotyczącego kryterium dochodowego (art. 8 u.p.s.) otwiera możliwość przyznania zasiłku celowego, przy czym podjęcie rozstrzygnięcia pozytywnego w tej sprawie nie jest obowiązkiem organu. Przyjęcie przez ustawodawcę konstrukcji uznania administracyjnego oznacza wyposażenie organu administracji w kompetencję do ukształtowania w danej sprawie i w danym stanie faktycznym skutków prawnych w ramach pewnej swobody zakreślonej przepisem prawa materialnego oraz w ramach obowiązujących reguł procesowych (zob. wyrok NSA z 3 września 2010 r., II GSK 745/09). Swoboda ta, czy innymi słowy pole uznania przysługującego organowi podejmującemu decyzję uznaniową, podlega pewnym ograniczeniom, przy czym głównych ograniczeń szukać należy w dyrektywach wynikających z granic "wewnętrznych" i granic "zewnętrznych" uznania.
Granice wewnętrzne to nic innego jak cele (wartości), dla realizacji (ochrony) których ustawodawca wyposaża organ w możliwość działania uznaniowego. Cele (wartości) te można wyczytać wprost z ustawy, w której regulacjach znajduje się norma materialnoprawna zawierająca upoważnienie do korzystania z uznania, z Konstytucji RP, z prawa wspólnotowego, umów międzynarodowych, czy nawet ogólnych zasad prawa i zasad prawa administracyjnego. Z kolei granice zewnętrzne uznania mają wynikać wprost z normy (norm) prawa materialnego administracyjnego, na podstawie których podejmowana jest decyzja (zob. wyrok WSA w Gliwicach z dnia 14 sierpnia 2019 r., II SA/Gl 644/19).
Jak wynika z ustaleń poczynionych przez organ I instancji skarżący spełnia warunki formalne kwalifikujące do przyznania wsparcia z pomocy społecznej, bowiem nie osiąga dochodu, a w dacie składania wniosku był osobą bezrobotną, chociaż nie zarejestrowaną w PUP. Odmowa przyznania wnioskowanego świadczenia spowodowana była przeszkodą wynikającą z art. 11 ust. 2 u.p.s. W myśl art. 11 ust. 2 u.p.s., brak współdziałania osoby lub rodziny z pracownikiem socjalnym lub asystentem rodziny, o którym mowa w przepisach o wspieraniu rodziny i systemie pieczy zastępczej, w rozwiązywaniu trudnej sytuacji życiowej, odmowa zawarcia kontraktu socjalnego, niedotrzymywanie jego postanowień, nieuzasadniona odmowa podjęcia zatrudnienia, innej pracy zarobkowej przez osobę bezrobotną lub nieuzasadniona odmowa podjęcia lub przerwanie szkolenia, stażu, przygotowania zawodowego w miejscu pracy, wykonywania prac interwencyjnych, robót publicznych, prac społecznie użytecznych, a także odmowa lub przerwanie udziału w działaniach w zakresie integracji społecznej realizowanych w ramach Programu Aktywizacja i Integracja, o których mowa w przepisach o promocji zatrudnienia i instytucjach rynku pracy, lub nieuzasadniona odmowa podjęcia leczenia odwykowego w zakładzie lecznictwa odwykowego przez osobę uzależnioną mogą stanowić podstawę do odmowy przyznania świadczenia, uchylenia decyzji o przyznaniu świadczenia lub wstrzymania świadczeń pieniężnych z pomocy społecznej. Użycie przez ustawodawcę zwrotu "mogą stanowić podstawę" wskazuje na uznaniowy charakter rozstrzygnięcia w tym zakresie.
W ocenie Sądu norma materialnoprawna stanowiąca oparcie dla decyzji w sprawie odmowy przyznania zasiłku celowego, której rekonstrukcja uwzględnia postanowienia przepisu art. 39 ust. 1 i art. 11 ust. 2 u.p.s. pozwala na wyznaczenie granic zewnętrznych uznania przysługujących organom pomocy społecznej w postaci trzech podstawowych okoliczności, a więc spełnienie kryterium dochodowego i zaistnienie niezbędnej potrzeby bytowej oraz jednej negatywnej - braku współdziałania w przezwyciężeniu trudnej sytuacji. W analizowanej sprawie bezspornie spełniony został warunek kryterium dochodowego kwalifikujący do przyznania zasiłku celowego, bowiem przy kryterium dochodowym dla osoby samotnie gospodarującej wynoszącym 701 zł miesięcznie, skarżący nie osiąga żadnego dochodu.
Zdaniem Sądu prawidłowe były ustalenia organu w zakresie ziszczenia się w sprawie okoliczności negatywnych, o których mowa w art. 11 ust. 2 u.p.s., które uzasadniają odmowę przyznania świadczenia. Rozpatrując wniosek o przyznanie świadczenia z pomocy społecznej organ winien mieć zawsze na uwadze, że pomoc ta ma charakter wspomagający osobę zainteresowaną w przezwyciężeniu jej trudnej sytuacji życiowej. Pomoc ta powinna być jednym z instrumentów polityki społecznej zmierzającym do ułatwienia i umożliwienia danej osobie powrót do prawidłowego funkcjonowania w społeczeństwie. Zaspakajanie niezbędnych potrzeb bytowych, których dana osoba nie jest w stanie zaspokoić własnym działaniem stanowi formę wsparcia w przezwyciężeniu trudnej sytuacji życiowej. Jednakże trzeba zauważyć, że z woli ustawodawcy poszczególne instytucje wsparcia pomocy społecznej zakładają współpracę osoby wnioskującej z organem w przezwyciężeniu jej trudnej sytuacji życiowej oraz podejmowanie własnych inicjatyw przez wnioskodawcę w celu poprawy swojej sytuacji.
Rację ma organ twierdząc, że zasadnicze znaczenie dla zmiany sytuacji bytowej oraz osobistej osoby wnioskującej o pomoc społeczną ma kwestia podjęcia zatrudnienia. W analizowanej sprawie skarżący pomimo, że nie osiąga żadnego dochodu nie zarejestrował się w PUP jako osoba bezrobotna oraz nie podejmuje zatrudnienia, przy czym z akt sprawy nie wynika, aby stan zdrowia skarżącego stał na przeszkodzie w podjęciu zatrudnienia. Zdaniem Sądu okoliczność ta prawidłowo została oceniona przez organ jako brak współpracy ze strony skarżącego w celu zmiany sytuacji życiowej.
Zauważyć przyjdzie, że w kierowanych wnioskach o pomoc społeczną skarżący domaga się pomocy finansowej w celu realizacji jego praw do lokalu mieszkalnego, umożliwienia mu powrotu do wykonywania pracy dydaktycznej, którą utracił w 1996 r. oraz pomocy pieniężnej i informacyjnej w celu złożenia wniosku do Rzecznika Praw Obywatelskich. Zagadnienia te, dla strony postępowania o zasadniczym znaczeniu, nie mieszczą się w ramach zadań pomocy społecznej, o czym prawidłowo pouczono stronę w treści decyzji I instancji. Jak już wyżej wskazano zadania pomocy społecznej skierowanie są na zaspokojenie bieżących potrzeb bytowych o podstawowym charakterze oraz na pomocy w wyjściu z trudnej sytuacji.
Wskazać również trzeba, że podnoszone przez skarżącego w skardze okoliczności sprzed ponad 20, a nawet 30 lat nie mogą stanowić uzasadnienia dla jego pasywności w zakresie podjęcia zatrudnienia i oczekiwania, iż organ pomocy społecznej rozwiąże wszystkie jego problemy, które w dużej mierze pozostają poza jego kompetencjami. Ponadto strona została szczegółowo poinformowana przez pracownika socjalnego o sposobie złożenia wniosku do Rzecznika Praw Obywatelskich, to że wniosek wolny jest od opłat i nie wymaga szczególnej formy, a powinien zawierać dane wnioskodawcy oraz krótko określać przedmiot sprawy. Strona została pouczona o w jaki sposób powinien zostać przekazany wniosek, a także o możliwościach skorzystania z pomocy prawnej w Punkcie Bezpłatnych Porad Prawnych.
Powyższe stanowisko pozostaje w zgodzie z zasadą pomocniczości (subsydiarności) wynikającą z powołanego art. 2 ust. 1 u.p.s., którą można sprowadzić do kilku tez. Po pierwsze, społeczeństwo nie powinno pozbawiać jednostki tego, co sama może zrobić – zakaz odbierania. Po drugie, państwo powinno wesprzeć jednostkę w działaniach przekraczających jej możliwości, powinna to być tzw. pomoc do samopomocy – subsydiarne towarzyszenie. Po trzecie, pomoc powinna mieć charakter przejściowy, skłaniający jednostkę do aktywizacji i samodzielnego działania. Z zasady tej wynika nie tylko zachęta do działania, ale wręcz dezaprobata dla pasywności i nadopiekuńczości państwa. Stąd trafnie w judykaturze podkreśla się, iż przez współdziałanie osoby ubiegającej się o pomoc należy rozumieć gotowość do podjęcia współpracy z pracownikiem socjalnym oraz skorzystanie z uzasadnionych i rozsądnych propozycji pracownika socjalnego pomagających osobie przezwyciężyć trudne sytuacje życiowe, w jakich się znalazła, w celu "wyjścia" wnioskodawcy z systemu pomocy społecznej i umożliwienia mu samodzielnego i odpowiedzialnego życia w społeczeństwie.
Egzekwowanie od podopiecznych pomocy społecznej obowiązku współdziałania z organem pomocowym jest istotne również z tego powodu, że pomoc ta nie może się sprowadzać do prostego rozdawnictwa świadczeń i tym samym wykształcania nieprawidłowych nawyków. Organy pomocy społecznej są zobowiązane jedynie do współuczestnictwa w podejmowanych samodzielnie przez potrzebującego środkach zaradczych. Brak aktywności ze strony zainteresowanego pomocą uprawnia organ do powstrzymania się od udzielenia takiej pomocy.
Podkreślić należy, że pomoc przyznawana na gruncie ustawy o pomocy społecznej - bez względu na jej rodzaj - ma charakter jedynie przejściowy, czasowy i zakłada wykształcenie odpowiednich postaw u osób z niej korzystających, w celu pokonania życiowych trudności. Nie ma ona w żadnym wypadku zamieniać się w stałe i jedyne źródło utrzymania dla osób o nią występujących, niezależnie od ich sytuacji życiowej. W związku z tym uzasadnione jest stwierdzenie, że bierna bądź roszczeniowa postawa podmiotów objętych pomocą społeczną może spowodować odmowę przyznania świadczenia bądź wstrzymanie wypłaty świadczenia (zob. wyroki NSA: z dnia 29 czerwca 2016 r., sygn. akt I OSK 1055/16, z dnia 13 czerwca 2017 r., sygn. akt I OSK 331/16).
Zdaniem Sądu zebrany materiał dowodowy nie dawał żadnych podstaw do stwierdzenia, iż organy uchybiły swym powinnościom w toku przeprowadzonego postępowania administracyjnego, wynikającym z art. 7, art. 8 § 1, art. 77 § 1 i art. 80 k.p.a. Wyciągniętych przez organy wniosków nie można uznać za dowolne, a uzasadnień wydanych decyzji za niespełniających wymogów określonych w art. 107 § 3 k.p.a. Natomiast odmowa przyznania świadczenia znajdowała uzasadnienie w przywołanych powyżej art. 2 ust. 1, art. 3 ust. 1 i 3, art. 4, art. 11 ust. 2 u.p.s.
W konsekwencji należało stwierdzić, że zaskarżona decyzja nie naruszała ani przepisów prawa materialnego, które miały wpływ na wynik sprawy, ani przepisów postępowania w stopniu, w jakim mogłoby to mieć istotny wpływ na wynik sprawy.
W tym stanie rzeczy, na podstawie art. 151 p.p.s.a., skargę jako pozbawioną usprawiedliwionych podstaw należało oddalić.