Uzasadnienie
- 1. Wnioskiem z dnia [...] września 2019 r. A.G. zwrócił się do Ośrodka Pomocy Społecznej o przyznanie pomocy finansowej na zaspokojenie swoich potrzeb utrzymania.
Decyzją z dnia [...] października 2019 r., nr [...], wydaną przez Starszego Inspektora Ośrodka Pomocy Społecznej z upoważnienia Burmistrza, odmówiono wnioskodawcy przyznania zasiłku celowego z przeznaczeniem na zaspokojenie potrzeb bytowych.
Rozpatrujący sprawę organ I instancji ustalił, że wnioskodawca mieszka i prowadzi wspólne gospodarstwo domowe z ojcem oraz jego partnerką. Jest osobą bezrobotną bez prawa do zasiłku. Nie posiada własnych dochodów i pozostaje na utrzymaniu ojca i jego partnerki, którzy pracują w szkole podstawowej. Dochody całej rodziny wynoszą 3605,64 zł miesięcznie, czyli 1201,88 zł na jedną osobę. Partnerka ojca wnioskodawcy – A.K. podała w wywiadzie, że A.G. korzysta z wyżywienia, ma zapewnione mieszkanie i zajmuje jeden pokój. Pracownik socjalny poinformował stronę, że powinien poszukać pracy. W trakcie rozmowy z pracownikiem socjalnym wnioskujący podał, że chciałaby otworzyć własną firmę oraz, że pracował w Niemczech.
Rozważając zasadność udzielenia pomocy organ powołał się na przepisy art. 2 ust. 1, art. 3 ust. 1 i 4, art. 8 ust. 1 pkt 2, art. 39 ust. 1 i 2 i art. 106 ust. 4 ustawy z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej (tekst jedn. Dz.U. z 2019 r., poz. 1507 ze zm.) oraz rozporządzenie Rady Ministrów z dnia 11 lipca 2018 r. w sprawie zweryfikowanych kryteriów dochodowych oraz kwot świadczeń pieniężnych z pomocy społecznej (Dz.U. z 2018 r., poz. 1358). Wskazał, że wysokość kryterium dochodowego na osobę w rodzinie wynikającego z art. 8 ust. 1 pkt 2 ustawy o pomocy społecznej w związku z § 1 pkt 1 lit. b wskazanego rozporządzenia wynosi 528,00 zł. Wysokość dochodu w rodzinie przekracza kwotę kryterium uprawniającego do świadczeń pieniężnych z pomocy społecznej, co prowadzi do odmowy uwzględnienia wniosku.
Wskazano, że zgromadzony materiał dowodowy nie potwierdza faktu szczególnej sytuacji materialno-bytowej wnioskodawcy, a przyznanie zasiłku specjalnego jest możliwe jedynie w szczególnie uzasadnionych przypadkach. W ocenie organu sytuacja A.G. nie jest wynikiem zaistnienia nadzwyczajnych, wyjątkowo negatywnych, niecodziennych zdarzeń wpływających na sytuację życiową. Na poparcie tego stanowiska organ przytoczył szeroko orzecznictwo sądów administracyjnych.
Nadto organ wskazał, że w 2019 roku na świadczenia w formie zasiłków celowych przeznaczono kwotę 180.000,00 zł, co w przeliczeniu na liczbę osób korzystających ze wsparcia w 2018 roku, tj. 360 osób lub rodzin powoduje, że średnio na jedną osobę lub rodzinę może przyznać w ciągu całego roku nie więcej niż około 500 zł. Wzrastająca ilość osób oczekujących wsparcia finansowego powoduje konieczność bardzo racjonalnego gospodarowania przyznanymi na ten cel środkami w celu zapewnienia koniecznej pomocy w szczególności tym osobom i rodzinom, które nie posiadają jakichkolwiek dochodów, bądź dochody te są na poziomie nieprzekraczającym ustawowego kryterium.
- 2. Od tej decyzji A.G. wniósł w terminie odwołanie kwestionując stanowisko organu i wskazując na brak zrozumienia jego trudnej sytuacji życiowej.
- 3. Decyzją z dnia [...] listopada 2019 r., nr [...] Samorządowe Kolegium Odwoławcze utrzymało w mocy rozstrzygnięcie organu I instancji. W argumentach tej decyzji wskazano, że skład orzekający w całej rozciągłości podziela stanowisko organu I instancji, jednocześnie uznając ustalenia organu I instancji za własne. Po przedstawieniu podstaw materialnoprawnych sprawy Kolegium potwierdziło, że wysokość dochodu w rodzinie strony przekracza kwotę kryterium uprawniającego do świadczeń pieniężnych z pomocy społecznej.
Rozważając możliwość przyznania stronie specjalnego zasiłku celowego, o którym mowa w art. 41 ustawy o pomocy społecznej organ uznał, że zgromadzony materiał dowodowy nie potwierdza faktu, iż strona znalazła się w szczególnej sytuacji materialno-bytowej, a organ I instancji w sposób dostateczny uzasadnił stanowisko przemawiające za negatywnym załatwieniem wniosku odwołującego. Zdaniem Kolegium organ I instancji trafnie wskazał, że sytuacja strony jest trudna, jednakże nie można jej uznać za szczególnie uzasadniony przypadek. Trudna sytuacja materialna strony (jest osobą bezrobotną bez prawa do zasiłku, nie posiada własnych dochodów) nie stanowi okoliczności, które wystąpiły okazjonalnie, lecz należy do zdarzeń dotyczących codziennego życia strony od dłuższego czasu. Podobnie, jak w decyzji pierwszoinstancyjnej powołano się na orzecznictwo.
4. W skardze wniesionej do tutejszego Sądu w terminie A.G. wskazał, że nie zgadza się decyzjami organów i domaga się przyznania mu pomocy socjalnej w postaci pieniężnej powołując się na fakt bycia bezrobotnym i trudnej sytuacji bytowej. Stanowisko te rozwinął w piśmie złożonym dnia 22 kwietnia 2020 r. (k. 51-60 akt sądowych).
W odpowiedzi na skargę Kolegium podtrzymało stanowisko wyrażone w zaskarżonej decyzji.
Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje.
5. Zgodnie z art. 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (tekst jedn. Dz. U. z 2019 r. poz. 2167) kontrola sądowa zaskarżonych decyzji, postanowień bądź innych aktów lub czynności wymienionych w art. 3 § 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tekst jedn. Dz. U. z 2019 r. poz. 2325 ze zm.; dalej p.p.s.a.), sprawowana jest w oparciu o kryterium zgodności z prawem. W wyniku takiej kontroli decyzja może zostać uchylona w razie stwierdzenia, że naruszono przepisy prawa materialnego w stopniu mającym wpływ na wynik sprawy lub doszło do takiego naruszenia przepisów prawa procesowego, które mogłoby w istotny sposób wpłynąć na wynik sprawy, ewentualnie w razie wystąpienia okoliczności mogących być podstawą wznowienia postępowania (art. 145 § 1 pkt 1 lit. a, b i c p.p.s.a.).
Sprawę rozpatrzono na posiedzeniu niejawnym w trybie uproszczonym, zgodnie z art. 119 pkt 2 p.p.s.a.
6. Przedmiotem sporu w niniejszej sprawie jest odmowa przyznania stronie zasiłku celowego oraz specjalnego zasiłku celowego. Jeśli chodzi o ten pierwszy zasiłek, to zgodnie z art. 8 ust. 1 pkt 2 i 3 ustawy o pomocy społecznej prawo do świadczeń pieniężnych z pomocy społecznej [...] przysługuje osobie w rodzinie, w której dochód na osobę nie przekracza kwoty 528 zł. Wysokość dochodu w rodzinie skarżącego wynosi 3605,64 zł, z czego na jedną osobę przypada 1201,88 zł, co przekracza kwotę kryterium uprawniającego do świadczeń pieniężnych z pomocy społecznej. Z tych względów zasiłek celowy nie mógł być stronie przyznany i w tym zakresie decyzje są zgodne z prawem.
7. Jeśli chodzi o drugi z zasiłków organy prawidłowo powołują się tu na art. 41 ustawy o pomocy społecznej, zgodnie z którym w szczególnie uzasadnionych przypadkach osobie albo rodzinie o dochodach przekraczających kryterium dochodowe może być przyznany specjalny zasiłek celowy w wysokości nieprzekraczającej odpowiednio kryterium dochodowego osoby samotnie gospodarującej lub rodziny, który nie podlega zwrotowi albo zasiłek okresowy, zasiłek celowy lub pomoc rzeczowa, pod warunkiem zwrotu części lub całości kwoty zasiłku lub wydatków na pomoc rzeczową.
Trafnie też organy argumentują, że przyznanie specjalnego zasiłku celowego może nastąpić w szczególnie uzasadnionych przypadkach. Rzecz jednak w tym, że o tym czy w sprawie występuje "szczególnie uzasadniony przypadek" nie decyduje nawet najobszerniej cytowane orzecznictwo pochodzące z podobnych spraw, lecz wnikliwe rozważenie indywidulanego przypadku w konkretnej sprawie. Orzeczenia, a ściślej rzecz biorąc wyimki z uzasadnień orzeczeń sądów administracyjnych, na które powołują się organy (w zasadzie "wypełniając" nimi rozważania) niczego istotnego do sprawy nie wnoszą i w gruncie rzeczy mogłyby być cytowane w każdej sprawie dotyczącej specjalnego zasiłku celowego, niezależnie od kierunku rozstrzygnięcia. Potwierdzają one tylko to, o czym jest wiadomo już z samej treści przepisu art. 41 ustawy o pomocy społecznej, czyli to, że instytucja specjalnego zasiłku celowego ma charakter wyjątkowy i wymaga wystąpienia szczególnych okoliczności po stronie uprawnionego. Żaden z tych wyimków nie decyduje jednak o tym, czy w niniejszej sprawie taka sytuacja wystąpiła, bowiem to determinowane jest indywidualnym stanem faktycznym.
8. Zadaniem organu było zatem dogłębne rozważenie tego stanu na podstawie zgromadzonych dowodów w kontekście wymogu wynikającego z art. 41 ustawy o pomocy społecznej. Tego jednak w obu decyzjach zabrakło, bowiem sama analiza stanu faktycznego sprawy jest pobieżna. Organy pominęły w stanie faktyczny sprawy bardzo istotną okoliczność dotyczącą specyfiki choroby wnioskującego, o której to wypowiedział się pracownik socjalny przeprowadzający wywiad środowiskowy, powołując się również na rozmowę z lekarzem. W takiej sytuacji, zdaniem Sądu, oparcie się tylko na kilku bazowych informacjach pochodzących przede wszystkim od samej strony – co do celu i zakresu wnioskowanej pomocy, budzi zastrzeżenia, gdyż w świetle wskazanych przez pracownika socjalnego ustaleń dotyczących stanu zdrowia psychicznego strony istnieje konieczność ich zweryfikowania.
Z wywiadu wynika, że strona zamieszkuje z ojcem i jego partnerką. Jednakże wywiadu z ojcem strony, który najprawdopodobniej byłby w sprawie najbardziej zorientowany, nie przeprowadzono. Niewątpliwe zabrakło w ocenie sprawy tego, czy ewentualna pomoc w postaci specjalnego zasiłku celowego dotyczyć może nie tylko wyżywienia czy zamieszkiwania strony, ale leczenia czy innych działań zmierzających do aktywizacji lub poprawy stanu zdrowia strony. Ten wątek został przez oba organy całkowicie pominięty, choć taki zakres pomocy mieści się w katalogu potrzeb, o których mowa w art. 41 ustawy o pomocy społecznej jeśli sytuacja zdrowotna czy psychiczna strony jest szczególna.
Nadto, w świetle obowiązków spoczywających na organach pomocy społecznej w tak specyficznej sytuacji, jak występująca w niniejszej sprawie, nie można zgodzić się ze stwierdzeniami zawartymi w decyzji, a odnoszącymi się do wymogu współdziałania.
9. Te kwestie zadecydowały o tym, że w ocenie Sądu, organy nie ustaliły i nie rozważyły właściwie stanu faktycznego sprawy i naruszając przez to przepisy regulujące postępowanie rozpoznawcze (art. 7, art. 77 § 1, art. 80 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego, tekst jedn. Dz. U. z 2020 r., poz. 256 ze zm.) wykroczyły poza granice uznania administracyjnego, co mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy (art. 145 § 1 pkt 1 lit. c p.p.s.a.). Uchybienia te uniemożliwiają przy tym ocenę (porównanie), czy potrzeba strony jest mniej istotna od innych potrzeb, które organ pomocy społecznej już zrealizował (w sytuacji posiadania ograniczonych środków na te cele).
Z uwagi na specyfikę postępowania dowodowego w sprawie, mając na celu również efektywność postępowania, Sąd uchylił również decyzję organu I instancji (art. 135 p.p.s.a.). Ponownie rozpatrując sprawę organy przeprowadzą postępowanie dowodowe z uwzględnieniem wyrażonego wyżej stanowiska, w szczególności dogłębnie przeanalizują sytuację strony w kontekście jej stanu zdrowia i wynikających z tego konsekwencji dla możliwości samodzielnego zaspokajania swoich potrzeb i działań wskazywanych przez lekarzy. W tym też kontekście ocenią czy ewentualna pomoc w formie specjalnego zasiłku celowego jest stronie potrzeba i może przyczynić się do poprawy sytuacji strony.