Uzasadnienie
K.Ż. wniosła do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gorzowie Wlkp. skargę na decyzję Prezesa Agencji Nieruchomości Rolnych – Oddział Terenowy z dnia [...] lipca 2017 r. nr [...] w przedmiocie odmowy udostępnienia informacji publicznej.
Dnia 8 grudnia 2017 r. do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego wpłynął złożony na urzędowym formularzu PPF wniosek K.Ż. o przyznanie prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych. Skarżąca oświadczyła, że działa w interesie społecznym i nie może z własnych środków pokrywać kosztów związanych z faktem, iż Agencja Nieruchomości Rolnych odmówiła jej udostępnienia żądanej informacji publicznej.
Zarządzeniem z dnia 13 grudnia 2017 r., wydanym na podstawie art. 255 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. Dz. U. z 2017 r. poz. 1369 ze zm.), dalej w skrócie p.p.s.a., skarżąca została wezwana do uzupełnienia złożonego wniosku o przyznanie prawa pomocy, poprzez przedłożenie w terminie 7 dni odpisów lub kserokopii:
- a) wyciągów z wszystkich posiadanych rachunków bankowych za okres ostatnich trzech miesięcy,
- b) zeznania podatkowego za ostatni rok podatkowy,
- c) rachunków (dokumentów) potwierdzających ponoszone koszty związane z utrzymaniem domu bądź mieszkania (energia elektryczna, woda, gaz itp.),
- d) ewentualnych rachunków dotyczących kosztów leczenia i leków
- - w terminie 7 dni od dnia doręczenia wezwania, pod rygorem rozpoznania wniosku o przyznanie prawa pomocy w oparciu o okoliczności wynikające z akt sprawy.
Jak wynika ze zwrotnego potwierdzenia odbioru, wezwanie powyższe doręczono skarżącej dnia 3 stycznia 2018 r. (k. 45 akt sądowych). Skarżąca odebrała je osobiście, jednakże nie odpowiedziała na wezwanie.
Wniosek skarżącej o przyznanie przyznania prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych nie zasługiwał na uwzględnienie.
Stosownie do treści art. 243 § 1 p.p.s.a., prawo pomocy może być przyznane stronie na jej wniosek złożony przed wszczęciem postępowania lub w toku postępowania.
Prawo pomocy może być przyznane w zakresie całkowitym lub częściowym (art. 245 § 1 p.p.s.a.). Prawo pomocy w zakresie całkowitym obejmuje zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego (art. 245 § 2 p.p.s.a.). Z kolei prawo pomocy w zakresie częściowym obejmuje zwolnienie tylko od opłat sądowych w całości lub w części albo tylko od wydatków albo od opłat sądowych i wydatków lub obejmuje tylko ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego (art. 245 § 3 p.p.s.a.). W myśl art. 246 § 1 pkt 1 p.p.s.a. prawo pomocy w zakresie całkowitym przysługuje osobie fizycznej wówczas, gdy wykaże, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania Natomiast w myśl art. 246 § 1 pkt 2 p.p.s.a. prawo pomocy w zakresie częściowym przysługuje osobie fizycznej wówczas, gdy wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny.
Instytucja pomocy prawnej jest wyjątkiem od zasady ponoszenia kosztów postępowania przez same strony. Celem przyznania prawa pomocy jest zapewnienie realizacji konstytucyjnego prawa do sądu osobom, które ze względu na brak odpowiednich środków nie są w stanie ponieść kosztów sądowych (wpisu) czy kosztów wynagrodzenia profesjonalnego pełnomocnika. Ciężar dowodu co do wykazania przesłanek uzasadniających przyznanie tego prawa spoczywa na podmiocie występującym z takim żądaniem, co wynika z treści art. 246 § 1 pkt 1 i pkt 2 p.p.s.a. Oznacza to, że wnioskodawca ma obowiązek współdziałania w zakresie gromadzenia dowodów źródłowych i wyjaśnienia wszystkich okoliczności celem ustalenia jego rzeczywistego stanu majątkowego i możliwości płatniczych. Brak tej współpracy przez niedostarczenie dokumentów bądź nieskładnie wyczerpujących oświadczeń musi mieć wpływ na ocenę wniosku o przyznanie prawa pomocy.
Strona występująca na drogę postępowania sądowego winna mieć świadomość obowiązku ponoszenia kosztów tego postępowania i wnosząc o zwolnienie z tego obowiązku uprawdopodobnić w sposób wiarygodny i rzetelny, że zachodzą przesłanki do uwzględnienia wniosku.
W niniejszej sprawie skarżąca nie uzupełniła złożonego wniosku o przyznanie prawa pomocy. Nie udzieliła odpowiedzi na wezwanie skierowane do niej na podstawie art. 255 p.p.s.a., w myśl którego jeżeli oświadczenie strony zawarte we wniosku, o którym mowa w art. 252, okaże się niewystarczające do oceny jej rzeczywistego stanu majątkowego i możliwości płatniczych oraz stanu rodzinnego lub budzi wątpliwości, strona jest obowiązana złożyć na wezwanie, w zakreślonym terminie, dodatkowe oświadczenia lub przedłożyć dokumenty źródłowe dotyczące jej stanu majątkowego, dochodów lub stanu rodzinnego. Nie zostały dostarczone m.in. wyciągi z rachunków bankowych, kopia bądź odpis zeznania podatkowego za ostatni rok podatkowy, dokumenty potwierdzające ponoszone koszty utrzymania mieszkania czy koszty ewentualnego leczenia i leków,. W tej sytuacji analiza sytuacji majątkowej wnioskodawczyni okazała się niemożliwa.
Należy przy tym podkreślić, że wykazać oznacza dowieść, udokumentować czy udowodnić, a nie jedynie oznajmić czy poinformować (postanowienie NSA z dnia 28 września 2011 r., I FZ 189/11, LEX nr 948866) – czego skarżąca w niniejszej sprawie nie uczyniła. Jednocześnie w judykaturze przyjmuje się, że niedopełnienie – nawet w części – obowiązku złożenia przez stronę dodatkowego oświadczenia lub dokumentów uzasadnia oddalenie wniosku o przyznanie prawa pomocy (postanowienia NSA z 29 stycznia 2015 r., II OZ 58/15, z 9 lipca 2014 r., I OZ 539/14). Z kolei podniesiony przez skarżącą argument, iż w swoim subiektywnym przekonaniu działa ona w interesie publicznym i w związku z tym nie powinna ponosić kosztów postępowania, nie jest w jakikolwiek sposób związany z ustawowymi przesłankami przyznania prawa pomocy – co oznacza, że argument ten nie mógł w żadnym stopniu wpłynąć na treść niniejszego rozstrzygnięcia.
W konsekwencji wynikająca z art. 246 § 1 pkt 2 p.p.s.a. przesłanka wykazania przez stronę niemożności poniesienia pełnych kosztów postępowania bez uszczerbku dla koniecznego utrzymania nie została spełniona, w związku z czym na podstawie powyższego przepisu orzeczono jak na wstępie.