Uzasadnienie
- 1. Dnia 27 marca 2020 r. Rada Gminy podjęła uchwałę nr I/127/2020 w sprawie Studium uwarunkowań i kierunków zagospodarowania przestrzennego Gminy. Elementem (załącznikami) do tej uchwały była, między innymi, uchwała Rady Gminy w sprawie rozpatrzenia uwag wniesionych do projektu Studium (załącznik nr 4).
- 2. Na uchwałę złożył skargę K.B. podnosząc, że zaskarża "sposób rozstrzygnięcia skarg ww. sprawie jakie złożył do Urzędu Wojewódzkiego (UW), które wniósł do UW w związku z uchwaleniem Uchwały w sprawie Studium Gminy w dniu 27 marca 2020 r. podczas nadzwyczajnej Sesji Rady Gminy z istotnym naruszeniem mojego prawa do informacji o sposobie rozstrzygnięcia jego uwagi do studium z dnia 31 stycznia 2020 r.".
- 2.1. Skargę tę uzupełnił i rozwinął w pismach procesowych z dnia [...] grudnia 2020 r. (k. 13, 28), [...] lutego 2021 r., (k. 119-130). Do pism tych dołączył lizną dokumentację dotyczącą wniosków i skarg dotyczących uwag zgłaszanych przez skarżącego do projektu studium wobec czego żądanie strony została zakwalifikowane jako skarga na uchwałę w przedmiocie studium uwarunkowań i kierunków zagospodarowania przestrzennego gminy.
- 2.2. Zarządzeniem z dnia 5 lutego 2021 r. skarżący został wezwany do sprecyzowania interesu prawnego, który został naruszony zaskarżoną uchwałą.
W odpowiedzi w piśmie z dnia [...] lutego 2021 r. (k. 141-144) K.B. opisał przebieg rozpatrywania jego uwag i skarg dotyczących studium podkreślając, że na skutek niezgodnego z prawem działania organów doszło do "niekorzystnego rozpatrzenia jego skargi na wójta w sprawie nierozpatrzenia moich uwag i wniosków zawartych w moim piśmie z dnia [...].01.2020 r. bo procedowanie skargi odbyło się na podstawie nieprawdziwej w tym względzie informacji, że złożył dwie uwagi do Studium, które zostały przyjęte, co jest nieprawdziwą informacją, choćby dlatego, że nie brak jest literalnych zapisów, które tą wersję niżej wymieniona przez urzędnika, by potwierdzały na podstawie dokumentu takim jest rozstrzygniecie Rady Gminy oraz nie ma takich literalnych potwierdzeń zapisanych w dokumentach przyjętych do Studium Gminy podpisanych przez Wójta Gminy".
Dalej wskazał, że domaga się uznania skargi na Radę Gminy za zasadną "ponieważ ani Wójt, ani radni Rady Gminy nie wykazali w toku rozpatrywania jego skargi na Wójta Gminy, że dokumentacja przedmiotowej procedury planistycznej, zawiera w dokumencie rozstrzygnięcie wszystkich uwag skarżącego". Podkreślił też, że domaga się "ogłoszenia na BIP Urzędu Gminy unieważnienia podjętej uchwały Rady Gminy" w sprawie skargi na Wójta Gminy w związku z niewykazaniem mu do chwili obecnej zakresu i sposobu rozpatrzenia jego trzech uwag, w szczególności "uwagi na temat wprowadzenia do tego dokumentu zapisów stanowiących zakres - obszar na którym znajduje się rejon MJ-1 w obrębie [...] na którym naniesiony został opis słowny i stosowne symbole graficzne zawarte w załączniku graficznym do dokumentu Studium Gminy wyrażające informację o tym że na terenach gdzie jest gaz przewodowy od zawodowego dostawcy obowiązuje zakaz stosowania do obsługi infrastrukturą techniczną do celu zaopatrzenia domów w ciepło, o co wnosiłem trzema uwagami popartymi pismami skierowanymi bezpośrednio przez upoważnionych urzędników".
2.3. Odnosząc się do wykazania interesu prawnego wskazał, że podjęcie studium oraz po zakończeniu procedury planistycznej narusza prawo skarżącego "do równego traktowania w prawie, gdyż w pisemnych uzasadnieniach do podjętych uchwał nie został wskazany dowód na procedowanie spraw zgodnie z zapisami ustawy służącej do rozstrzygania uwag i wniosków złożonych po dyskusjach publicznych o czym stanowią zapisy następujących artykułów: 42 ust. 2 i art. 55 ust. 3 pkt 3 art. 54 ust.3 ustawy z 3 października 2008 roku o udostępnianiu informacji o środowisku i jego ochronie, udziale społeczeństwa w ochronie środowiska oraz o ocenach oddziaływania na środowisko ponieważ oba art. jednoznacznie wskazują, że podstawą rozpatrzenia uwag i wniosków jest pisemnego sformułowania informacji w dokumentach uzasadnienie i podsumowanie o sposobie i zakresie uwzględnienia uwag. Rozstrzygnięcia Wójta w zał. nr 12 przedmiotowej dokumentacji planistycznej jest zapisane lakoniczne i nieprawidłowe moim skromnym zdaniem sformułowanie brzmiące, że uwaga i wniosek została częściowo uwzględniona, a takie rozpatrzenie nie stanowi o wykonaniu ustawowego zapisu".
Wskazał, że jego interes prawny uzasadnia "wzruszenie przyjętej uchwały jako podjętej z istotnym naruszeniem prawa z powodu braku literalnego dowodu w dokumencie Rozstrzygnie rady gminy uwag nr 10,11,12,13, w sytuacji gdy na terenie rejonu MJ-1 obręb [...]" wynika z tego, że "posiada dwie działki budowlane o numerach [...] - działka niezabudowaną i działkę nr [...] -działka zabudowana, gdzie stoi dom jednorodzinny, w który od 2006 roku zamieszkuje wraz z rodziną i nie mając innego wyjścia musiał wadliwie podjęta uchwałę zaskarżyć w związku z nierespektowaniem przez Wójta i broniących się przed zarzutami niedopełnienia obowiązku respektowania prawa zapisanego w dokumencie zawierającym wytyczne dla studiów i planów zagospodarowania w "POP dla strefy [...]: i ww. Ustawy przez wszystkich radnych Radę Gminy bez wyjątku".
- 2.4. Do tego pisma, jak i kolejnego pisma z dnia [...] lutego 2021 r. (k. 169), skarżący dołączył dokumenty stanowiące dowody zgłaszanych do studium uwag. W piśmie z [...] marca 2021 r. skarżący podtrzymał swoje stanowisko (k. 177).
- 3. W odpowiedzi na skargę organ Rada Gminy wniosła o jej odrzucenie, ewentualnie oddalenie, oraz zasądzenie kosztów postępowania.
- 3.1. W jej uzasadnieniu opisano przebieg postępowania, z którego wynika, że dnia 30 marca 2017 r. Rada Gminy podjęła uchwałę nr XXXIII/195/2017 w sprawie przystąpienia do sporządzenia studium uwarunkowań i kierunków zagospodarowania przestrzennego gminy. Obwieszczeniem z 6 grudnia 2017 r. ogłoszono o przystąpieniu do sporządzenia studium uwarunkowań i kierunków zagospodarowania przestrzennego gminy. Informacja o podjęciu uchwały została umieszczona na stronie Biuletynu Informacji Publicznej gminy oraz tablicy ogłoszeń Urzędu Gminy dnia 8 grudnia 2017 r. i w Gazecie [...] dnia 11 grudnia 2017 r. 6 grudnia 2017 r. Zawiadomiono również wymagane ustawą instytucje i podmioty o przystąpieniu do sporządzenia studium. Etap przygotowania projektu studium wraz z rozpatrzeniem zgłoszonych wniosków zakończył się dnia 15 lipca 2019 r. Gminna Komisja Urbanistyczno-Architektoniczna wydała swoją opinię do projektu dnia [...] sierpnia 2019 r. Dnia 28 października 2019 r. wystąpiono o uzgodnienie i zaopiniowanie projektu studium do wymaganych prawem instytucji i podmiotów. Wprowadzanie zmian do projekt studium wynikających z uzyskanych uzgodnień i opinii zakończono dnia [...] grudnia 2019 r.
Następnie po ogłoszeniu zamieszczonym dnia 12 grudnia 2019 r. na stronie Biuletynu Informacji Publicznej gminy, tablicy ogłoszeń Urzędu Gminy oraz w Gazecie [...] projekt studium wraz z prognozą oddziaływania na środowisko został wyłożony do publicznego wglądu od dnia 20 grudnia 2019 r. do dnia 10 stycznia 2020 r. Dyskusję publiczną na przyjętymi rozwiązaniami w projekcie studium przeprowadzono dnia 3 stycznia 2020 r.
Uwagi do studium zostały rozpatrzone dnia 17 lutego 2020 r. Projekt studium wraz z listą nieuwzględnionych uwag został przedstawiony Radzie Gminy dnia [...] marca 2020 r. Rada Gminy dnia 27 marca 2020 r., po rozpatrzeniu uwag do projektu studium (załącznik nr 4) podjęła uchwałę w sprawie studium uwarunkowań i kierunków zagospodarowania przestrzennego gminy. Uchwała została przekazana do organu nadzoru - Wojewody, który nie wydał w stosunku do niej żadnego rozstrzygnięcia nadzorczego.
Dnia 21 grudnia 2020 r. skarżący zwrócił się z wnioskiem o udostępnienie wykazu uwag zgłoszonych do wyłożonego do publicznego wglądu projektu studium uwarunkowań i kierunków zagospodarowania przestrzennego gminy. Informacja publiczna została udzielona pismem z dnia [...] grudnia 2020 r.
3.2. Uzasadniając wniosek o odrzucenie skargi pełnomocnik organu wskazał, że stosownie do treści art. 101 ust. 1 ustawy z dnia 8 marca 1990 r. o samorządzie gminnym (tekst jedn. Dz.U. z 2019 r., poz. 506; dalej u.s.g.) skargę na uchwałę organu gminy może wnieść każdy, czyj interes prawny bądź uprawnienie zostały naruszone wydaniem kwestionowanej uchwały. W związku z tym strona skarżąca musi wykazać się nie tylko istnieniem indywidualnego interesu prawnego, ale także jego naruszeniem. Interes ten musi być bezpośredni, indywidualny, konkretny, realny i aktualny. Skarżący nie wykazał swojego interesu prawnego w zaskarżeniu uchwały, co winno skutkować odrzuceniem skargi.
Odnosząc się merytorycznie do zarzutów skargi podniesiono, że procedura uchwalania studium w tym rozpatrywania uwag była prowadzona prawidłowo, skarżący przesłał swoje uwagi (jak wskazano "dotyczące szeroko rozumianej ochrony inżynieryjnej środowiska") za pomocą środków komunikacji elektronicznej i zostały one częściowo uwzględnione w Rozdziale 3 tekstu studium, a w szczególności w pkt 3.1 "Wytyczne określania zasad ochrony w planach miejscowych, wynikające z potrzeb ochrony środowiska, o których mowa w przepisach o ochronie środowiska". Uwagi nieuwzględnione lub częściowo nieuwzględnione zostały rozpatrzone przez Radę Gminy przed uchwaleniem studium (załącznik nr 4 do uchwały).
Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje
4. Zgodnie z art. 1 § 1 i 2 ustawy z 25 lipca 2002 r. - Prawo o ustroju sądów administracyjnych (tekst jedn. Dz. U. z 2021 r. poz. 137) sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej pod względem zgodności z prawem. Uwzględnienie skargi następuje w przypadku naruszenia prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy, naruszenia prawa dającego podstawę do wznowienia postępowania administracyjnego lub innego naruszenia przepisów postępowania, jeśli mogło mieć ono istotny wpływ na wynik sprawy (art. 145 § 1 pkt 1 ustawy z 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi; tekst jedn. Dz. U. z 2019 r. poz. 2325 ze zm.; dalej p.p.s.a.).
Sprawa została rozpatrzona na posiedzeniu niejawnym w trybie art. 58 § 3 p.p.s.a.
5. Kwestia dopuszczalności wniesienia skargi na uchwałę w sprawie studium była przedmiotem kontrowersji z uwagi na specyficzny przedmiot i charakter tej uchwały, która nie jest aktem prawa miejscowego, a jej oddziaływanie na sytuację prawną jednostki nie jest bezpośrednie, tylko wiąże się z oddziaływaniem skutków miejscowego planu zagospodarowania przestrzennego, który to realizuje materialne ustalenia studium. Obecnie przyjmuje się, że indywidualna skarga do sądu administracyjnego na studium, wnoszona w trybie art. 101 ust. 1 u.s.g., jest dopuszczalna.
Stosownie do brzmienia tego przepisu każdy czyj interes prawny lub uprawnienie zostały naruszone uchwałą lub zarządzeniem organu gminy, podjętym w sprawach z zakresu administracji publicznej, może zaskarżyć ten akt do sądu administracyjnego. W wyniku zmiany art. 101 u.s.g. dokonanej na mocy art. 2 ustawy z 7 kwietnia 2017 r. o zmianie ustawy – Kodeks postępowania administracyjnego oraz niektórych innych ustaw, nie jest już wymagane poprzedzenie skargi wezwaniem do usunięcia naruszenia prawa.
Skarga taka przysługuje na każdą uchwałę rady gminy podjętą w sprawie z zakresu administracji publicznej, niezależnie od tego czy ma ona charakter aktu prawa powszechnie obowiązującego czy też nie, o ile została podjęta w sprawie z zakresu administracji publicznej i naruszyła czyjś interes prawny.
- 6. Dopuszczając skargę z art. 101 ust.1 u.s.g. na studium trzeba jednak dostrzegać różnicę pomiędzy studium i planem miejscowym w zakresie bezpośredniości i realności naruszenia interesu prawnego.
Posiadanie interesu prawnego oznacza zatem wykazanie istnienia związku między sferą indywidualnych praw i obowiązków strony skarżącej, wynikających z norm prawa materialnego, a zaskarżoną uchwałą. Interes, o którym mowa w powołanym przepisie, musi być konkretny i realny, a związek pomiędzy własną, indywidualną sytuacją prawną skarżącego a zaskarżoną uchwałą musi powodować następstwo w postaci ograniczenia lub pozbawienia strony uprawnień lub nałożonych obowiązków. Potrzeba dokonania indywidualnej oceny naruszenia interesu prawnego skarżącego podmiotu wynika więc z mocy wiążącej studium oraz relacji systemowej studium i planu oraz następstw naruszenia mocy obowiązującej studium (art. 9 ust. 4, art. 14 ust. 5, art. 20 ust. 1, art. 28 ust. 1 ustawy z dnia 27 marca 2003 r. o planowaniu i zagospodarowaniu przestrzennym, tekst jedn. Dz.U. z 2020 r. poz. 293; dalej u.p.z.p.).
Naruszenie interesu prawnego lub uprawnienia wnoszącego skargę na uchwałę rady gminy w przedmiocie studium otwiera dopiero drogę do merytorycznego rozpoznania skargi. Jak dobitnie podkreśla się w bodaj najczęściej cytowanym w odniesieniu do tego zagadnienia wyroku Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 26 lutego 2008 r., II OSK 1765/07 (CBOSA) interesu prawnego nie można wywodzić z naruszenia procedury planistycznej (czyli podstawy proceduralnej) ponieważ winien on mieć podstawę w konkretnym przepisie prawa materialnego. Dopiero wówczas można oceniać, czy naruszenie interesu prawnego strony skarżącej nastąpiło w zgodzie z obowiązującym prawem, w tym prawnie wymaganą procedurą planistyczną i odpowiednio do tego skargę oddalić lub uwzględnić.
Taka wykładnia ma pełne umocowanie w art. 101 u.s.g., który został skonstruowany z myślą o związku indywidualnej sytuacji prawnej skarżącego i skargi z prawem materialnym. W takim też aspekcie postrzega go doktryna i orzecznictwo. Podkreślić też należy, że kwestia ta była przedmiotem kontroli Trybunału Konstytucyjnego, który w wyroku z dnia 16 września 2008 r., SK 76/06 (OTK-A 2008/7, poz. 121), uznał, iż art. 101 ust. 1 u.s.g. rozumiany w ten sposób, że umożliwia zaskarżanie aktów administracyjnych jedynie tym, którzy wykażą się konkretnym, indywidualnym interesem prawnym wynikającym z konkretnej normy prawa materialnego, jest zgodny z art. 45 ust. 1 w zw. z art. 2 i 7 oraz 77 ust. 2 w zw. z art. 2 Konstytucji R.P.
7. Dlatego też uznaje się, że prawo do zaskarżenia studium na podstawie art. 101 ust. 1 u.s.g. przysługuje tylko tym podmiotom, które wykażą się konkretnym, indywidualnym oraz aktualnym interesem prawnym wynikającym z określonej normy prawa materialnego. Legitymację skargową w takiej sytuacji przyznaje się nadto wyłącznie w granicach indywidualnego interesu prawnego skarżącego. Jeśli zatem skarżący wywodzi swój interes z prawa własności nieruchomości, to interes ten, a w razie jego pozytywnej weryfikacji skutki kontroli sądowej, mogą dotyczyć wyłącznie tej części uchwały, która odnosi się nieruchomości, których skarżący jest właścicielem (por. A. Plucińska-Filipowicz Alicja, M. Wierzbowski, (red.), Ustawa o planowaniu i zagospodarowaniu przestrzennym. Komentarz, SIP LEX, tezy do art. 12).
Standardowo można tu wskazać sytuacje, gdy już w studium dla danego terenu (czyli terenu, w stosunku do którego skarżącemu przysługuje prawo własności lub inne prawo o takim samym charakterze) zostaną ustalone konkretne warunki zabudowy lub zagospodarowania terenu (wysokość obiektów, charakter zabudowy, funkcje, przeznaczenie terenu wraz ze szczegółowymi kwestiami co do sposobu zabudowy), co godzi w indywidualny interes prawny strony wynikający z dotychczasowego stanu i funkcji tego terenu i wykonywanego na nim prawa.
Inne rozumienie, zbyt liberalne i szerokie rozumienie art. 101 ust. 1 u.s.g. w zakresie zaskarżania uchwał dotyczących studium prowadziłoby do przyznawania interesu prawnego każdemu kto czynnie uczestniczył w procedurze planistycznej składając uwagi niezwiązane z jego indywidualnym i konkretnym interesem prawnym, odnoszonym i konkretyzowanym choćby do przysługującego stronie prawa własności terenu objętego ustaleniami studium. W takim przypadku interes ten byłby oparty wyłącznie na interesie formalnym wywodzonym z przepisów proceduralnych i umożliwiał formalne zaskarżenie każdej uchwały planistycznej do sądu z obowiązkiem jej merytorycznego rozpatrzenia bez względu na łącznik materialnoprawny.
8. Taka sytuacja, w której skarżący uzasadnia swój interes prawny w oparciu o normy (przepisy) postępowania ewidentnie zachodzi w niniejszej sprawie. Z treści skargi i pism procesowych skarżącego wynika, że swoje zarzuty wywodzi z naruszenia trybu rozpatrywania jego uwag do studium (zarzuca nieuwzględnienie lub niedoniesienie się do części zgłoszonych uwag i uchybienia dotyczące procedowania w tym przedmiocie). Zarzuty te są konsekwentnie podtrzymywane od skargi do ostatniego pisma procesowego w sprawie i stanowią one treść wielu pism strony składanych w toku postępowania planistycznego.
W piśmie z dnia [...] lutego 2021 r. (k. 141-144), w którym skarżący realizuje zarządzenie wzywające go do wykazania indywidualnego interesu prawnego podał wprawdzie, że jest właścicielem dwóch działek (nieruchomości) na terenie objętym studium jednakże ani z tego pisma, ani innych pism skarżącego, a nawet, co należy podkreślić z treści zgłoszonych przez niego uwag (znajdujących się w dokumentacji planistycznej) nie wynika wymagany przepisem art. 101 ust. 1 u.s.g. interes prawny oparty na przepisie prawa materialnego, dotyczący tych działek i realizowanego wobec nich prawa własności. W żadnym z pism procesowych, jak i co najmniej kilkudziesięciu pism skarżącego dotyczącym studium, a wnoszonym do różnych organów (por. pisma skarżącego znajdujące się w tomach I do III dokumentacji planistycznej, załączonych do akt niniejszej sprawy), nie ma konkretyzacji tych uwag i zarzutów w odniesieniu do indywidualnego interesu prawnego skarżącego związanego z przysługującym mu prawem własności, albo innym materialnym, jednostkowym prawem, które mu przysługuje i które to konkretne postanowienia studium naruszają, prowadząc do ograniczenia tego prawa własności, albo innego prawa podmiotowego bezpośrednio albo przez realizację postanowień studium w planie miejscowym.
Być może właśnie z powodu braku konkretyzacji i specyficznego sposobu formułowania uwag, nazywanych przez organ w odpowiedzi na skargę nie bez racji jako dotyczące "szeroko rozumianej ochrony inżynieryjnej środowiska", nie da się zidentyfikować merytorycznego żądania skarżącego w zakresie wadliwości postanowień studium, a co już mówić o powiązaniu go z jego indywidualną i konkretną sferą prawną. Jak wyżej to wskazano tryb procedowania na tymi uwagami i odnoszące się w zasadzie tylko do tej kwestii zarzuty skarżącego nie mogą stanowić samoistnej podstawy interesu prawnego w zaskarżeniu studium jako że mają charakter proceduralny, a nie materialnoprawny. Podkreślić należy, że wykazanie takiego związku należy wyłącznie dla skarżącego. To na stronie skarżącej, a nie na organie lub sądzie, ciąży obowiązek wykazania, w jaki sposób zaskarżone studium narusza jej własny indywidualny interes prawny (por. wyrok NSA z 15 lipca 2016 r., II OSK 2813/14, CBOSA). Skarżący mimo wezwania tego nie uczynił, co uniemożliwiło merytoryczną kontrolę zaskarżonego aktu przez sąd administracyjny.
9. Skarżącemu wyjaśnić należy, że w trybie określonym w art. 101 u.s.g. można wnieść tylko skargę na uchwałę o przyjęciu studium zagospodarowania przestrzennego wraz z rozstrzygnięciem o sposobie rozpatrzenia uwag do projektu studium zagospodarowania przestrzennego (art. 12 ust. 1 u.p.z.p., por. postanowienie NSA z dnia 12 września 2013 r., II OSK 2017/13). Prawo nie dozwala zatem na wnoszenie odrębnej skargi na uchwałę o sposobie rozpatrzenia uwag do projektu studium zagospodarowania przestrzennego (czego można doszukiwać się w sformułowaniu skargi). Dla rozstrzygnięcia niniejszej sprawy nie ma to istotnego znaczenia bowiem skarga na uchwałę (studium) jako akt bezpośrednio zaskarżalny i tak podlegała odrzuceniu. Dla jasności jednak sąd zwraca uwagę, że w zakresie tego odrzucenia mieści się (łącznie) uchwała stanowiąca składnik uchwały planistycznej, a mianowicie uchwała o rozpatrzeniu uwag do studium (załącznik nr 4).
10. Generalnie brak legitymacji czynnej stanowi podstawę do oddalenia skargi i taka też utrwalona w praktyce orzeczniczej konwencja funkcjonowała do czasu zmiany stanu prawnego. W aktualnym stanie prawnym, jeżeli interes prawny lub uprawnienie wnoszącego skargę na uchwałę lub akt, o którym mowa w art. 3 § 2 pkt 5 i 6, nie zostały naruszone stosownie do wymagań przepisu szczególnego skarga podlega odrzuceniu. Takim szczególnym przepisem jest art. 101 ust. 1 u.s.g. i w sytuacji niewątpliwego braku interesu prawnego skarżącego w przedmiotowej sprawie skargę należało odrzucić, o czym orzeczono w pkt I postanowienia na podstawie art. 58 § 1 pkt 5a w zw. z art. 58 § 3 p.p.s.a. Wynikający ze zmiany procedury sądowej sposób załatwienia tej sprawy, w porównaniu do stanu poprzedniego, nie rodzi jakiś negatywnych konsekwencji umożliwia natomiast zwrot stronie skarżącej uiszczonego wpisu, czego nie byłoby przy oddaleniu skargi (pkt II postanowienia, art. 232 § 1 pkt 1 p.p.s.a.).
Stronie przeciwnej wskazać natomiast należy, że przepisy prawa o postępowaniu przed sądami administracyjnymi nie przewidują możliwości zwrotu na rzecz organu kosztów postępowania zarówno w przypadku oddalenia, jak i odrzucenia skargi (art. 200 p.p.s.a.).