Uzasadnienie
Pismem z dnia [...] czerwca 2015 r. B.O. wystąpił do Dowódcy Jednostki Wojskowej [...] z wnioskiem o powołanie go do zawodowej służby wojskowej w korpusie szeregowych zawodowych tej jednostki.
Rozkazem personalnym nr [...] z dnia [...] sierpnia 2015 r. Dowódca [...], powołując się na przepisy art. 2, 10 pkt 4, 12 ust. 2 pkt 3 ustawy z dnia 11 września 2003 r. o służbie wojskowej żołnierzy zawodowych (tekst jednolity Dz.U. z 2014 r., poz.1414 ze zm., dalej jako: ustawa o swżz) odmówił powołania szer. rezerwy B.O. do zawodowej służby wojskowej.
W uzasadnieniu organ wskazał, iż stosownie do art. 2 ustawy o swżz żołnierzem zawodowym może być osoba spełniająca wymagania wskazane w ustawie, m.in. posiadająca odpowiednie kwalifikacje oraz zdolność fizyczną i psychiczną do pełnienia zawodowej służby wojskowej. Dowódca stwierdził, iż ubiegając się o powołanie szer. rezerwy B.O. przedłożył ostateczne orzeczenie psychologiczne Centralnej Wojskowej Pracowni Psychologicznej nr [...] z dnia [...] lipca 2015 r., stwierdzające istnienie u niego przeciwwskazań do pełnienia zawodowej służby wojskowej.
W odwołaniu od tego rozstrzygnięcia, wniesionym pismem z dnia [...] sierpnia 2015 r. (data wpływu do organu I instancji 18 sierpnia 2015 r.) B.O. zarzucił, iż ostateczne orzeczenie psychologiczne Centralnej Wojskowej Pracowni Psychologicznej nr [...] z dnia [...] lipca 2015 r. wprawdzie jest negatywne, ale nie odzwierciedla wszystkich aspektów psychologicznych dotyczących jego osoby. Wskazywał, iż ma obywatelstwo polskie, cieszy się nieposzlakowaną opinią, jego wierność Polsce nie budzi wątpliwości. Posiada też odpowiednie kwalifikacje oraz sprawność fizyczną do pełnienia służby zawodowej. Wnosił o uwzględnienie jego odwołania i wyznaczenie nowego badania psychologicznego.
Zaskarżoną skargą decyzją nr [...] z dnia [...] września 2015 r. Dowódca Jednostki Wojskowej [...], powołując się na przepis art. 138 § 1 pkt 1 Kpa w zw. z art. 5 ust. 1, ust. 2 pkt 2 ust. 7 ustawy o swżz oraz § 4 ust. 1c rozporządzenia Ministra Obrony Narodowej z dnia 8 stycznia 2010 r. w sprawie orzekania o zdolności do zawodowej służby wojskowej (...) Dz.U. z 2015 r. poz. 761 ze zm.) utrzymał w mocy zaskarżony rozkaz personalny.
W uzasadnieniu wskazał, że zasady i tryb postępowania, przy powołaniu do zawodowej służby wojskowej, reguluje ustawa swżz, określając warunki formalne, które muszą być spełnione, aby nastąpiło powołanie do zawodowej służby wojskowej. Stanowi ona, że żołnierzem zawodowym może być osoba posiadająca obywatelstwo polskie o nieposzlakowanej opinii, której wierność dla Rzeczypospolitej Polskiej, nie budzi wątpliwości, posiadająca odpowiednie kwalifikacje oraz zdolność fizyczną i psychiczną do pełnienia zawodowej służby wojskowej.
W sprawie bezspornym jest, że wnioskodawca jako kandydat do zawodowej służby wojskowej, został skierowany do Terenowej Wojskowej Komisji Lekarskiej, uzyskując orzeczenie o zdolności do zawodowej służby wojskowej (kategoria Z) z zastrzeżeniem "niezdolny do służby w warunkach działania prądu elektrycznego". Wskazał, że zgodnie z art. 5 ust.7 ustawy, orzeczenie o zaliczeniu danego żołnierza lub innej osoby do jednej z kategorii o której mowa w ust. 6 właściwe wojskowe komisje lekarskie, wydają na podstawie badania lekarskiego fizycznej i psychicznej zdolności tej osoby do służby w poszczególnych rodzajach Sił Zbrojnych i rodzajach wojsk oraz na poszczególnych stanowiskach służbowych, z uwzględnieniem badań specjalistycznych a w razie potrzeby, również obserwacji szpitalnej. Z treści dokumentacji, zebranej w sprawie wynika, że żołnierz spełnił tylko część warunków do powołania do zawodowej służby wojskowej.
Nie figuruje w kartotece karnej, otrzymał (z zastrzeżeniem) kategorię Z- zdolny do zawodowej służby wojskowej, jednakże Regionalna Wojskowa Pracownia Psychologiczna, stwierdziła u B.O. przeciwwskazania psychologiczne, do zawodowej służby wojskowej, co utrzymała w mocy Centralna Wojskowa Pracownia Psychologiczna. Organ odwoławczy podkreślił, iż w dobie profesjonalizacji Sił Zbrojnych, w interesie społecznym, tożsamym z potrzebami armii, leży aby żołnierze zawodowi Wojska Polskiego dawali gwarancję wykorzystania powierzonych im zadań, w sposób profesjonalny. Zdolność psychiczna, jest kluczowym elementem w ocenie przydatności żołnierza do zawodowej służby wojskowej.
W świetle opinii Rejonowej i Centralnej Pracowni Psychologicznej odwołujący się nie będzie w stanie w pełni realizować zadań, stawianych przed ograniczoną ilościowo armią, a przyjęcie go do służby, stałoby w sprzeczności z potrzebą podnoszenia jakości armii, w której miejsce jest wyłącznie dla najlepszych żołnierzy. Nadrzędną potrzebą Sił Zbrojnych jest bowiem aby żołnierze posiadali wysoką odporność psychiczną na trudne warunki służby wojskowej. Organ II instancji stwierdził, że orzeczenie Regionalnej Wojskowej Pracowni Psychologicznej, utrzymane w mocy przez Centralną Wojskową Pracownią Psychologiczną, jest dla dowódcy wydającego rozkaz o odmowie powołania do zawodowej służby wojskowej, wiążące i stanowi podstawę do wydania decyzji o odmowie powołania.
W skardze (złożonej z dochowaniem terminu) na te decyzję B.O. zarzucał, iż została wydana na podstawie dwóch wadliwych orzeczeń psychologicznych tj. orzeczenia psychologicznego Regionalnej Wojskowej Pracowni Psychologicznej nr [...] z dnia [...] czerwca 2015 r. oraz orzeczenia psychologicznego nr [...] z dnia [...] lipca 2015 r. Centralnej Wojskowej Pracowni Psychologicznej, które nie odzwierciedlają wszystkich aspektów psychologicznych dotyczących jego osoby, wydane zostały na podstawie niepełnych informacji, skutkując negatywnymi opiniami. Dodatkowo wskazywał, iż od okręgowej lekarskiej komisji wojskowej otrzymał kat. A - zdolny do służby wojskowej, od maja do sierpnia 2014 r. odbył służbę przygotowawczą w Centrum Szkolenia Wojsk, a po jej odbyciu podpisał kontrakt w ramach Narodowych Sił Rezerwy na okres dwóch lat (do sierpnia 2016 r.). W ramach tego kontraltu odbywał dwukrotnie wojskowe ćwiczenia rotacyjne w jednostce wojskowej.
Udział w tych ćwiczeniach spowodował, że został zwolniony bez wypowiedzenia przez pracodawcę (w toku pozostaje sprawa w sądzie pracy) i aktualnie nie może znaleźć zatrudnienia. Wywodził, że pomimo posiadania pozytywnych opinii z odbytych ćwiczeń wojskowych oraz nieposzlakowanej opinii nie może zostać żołnierzem zawodowym.
Wnosił o uchylenie decyzji obu instancji i przekazanie sprawy do ponownego rozpatrzenia z wykonaniem nowego badania psychologicznego.
W odpowiedzi na skargę organ wniósł o jej oddalenie.
Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje
Przepis art. 1 § 1 i 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. - Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. z 2014 r. poz. 1647) stanowi, iż sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej. W świetle powołanego przepisu sąd administracyjny w zakresie swojej właściwości ocenia zaskarżony akt administracyjny z punktu widzenia jego zgodności z prawem materialnym i przepisami postępowania administracyjnego, według stanu faktycznego i prawnego obowiązującego w dacie wydania zaskarżonej decyzji.
Zgodnie z treścią art. 3 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tekst jednolity Dz.U. z 2012r., poz. 270 ze zm., powoływanej jako: ppsa) sądy administracyjne sprawują kontrolę działalności administracji publicznej i stosują środki określone w ustawie. W ramach badania, czy przy wydaniu zaskarżonego aktu nie doszło do naruszenia przepisów prawa materialnego i przepisów postępowania, sąd administracyjny nie jest związany zarzutami skargi (art. 134 § 1 ppsa). Wady skutkujące koniecznością uchylenia decyzji, stwierdzenia jej nieważności bądź wydania decyzji z naruszeniem prawa, przewidziane są w przepisie art. 145 § 1 ppsa.
Kontrola zgodności z prawem aktu administracyjnego, podjętego przez organ administracji publicznej, nie może być przez sąd administracyjny przeprowadzona dowolnie, lecz musi przebiegać w określonej kolejności, uwzględniającej gradację wad jakimi może być dotknięty akt administracyjny, czy poprzedzające wydanie go postępowanie administracyjne.
W pierwszej zatem kolejności powinna być przeprowadzona kontrola zaskarżonego aktu i postępowania, które go poprzedziło, z punktu widzenia ewentualnego istnienia wad powodujących jego nieważność. Przyjęcie takiej kolejności badania zgodności z prawem uzasadnione jest tym, że ustalenie którejkolwiek z wad powodujących stwierdzenie nieważności aktu czyni dalszą kontrolę nie tylko zbędną, ale i niedopuszczalną. W przypadku bowiem nieważności decyzji powinno nastąpić jej stwierdzenie przez wojewódzki sąd administracyjny niezależnie od jakichkolwiek okoliczności (vide: wyrok NSA z dnia 6 czerwca 2006 r. w sprawie I OSK 829/11 baza orzeczeń nsa.gov.pl, a także "Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi. Komentarz" pod red. T. Wosia, Wydawnictwo Prawnicze Lexis Nexis, Warszawa 2005, str. 461).
Będąca przedmiotem kontroli legalności decyzja Dowódcy Jednostki Wojskowej [...] z dnia [...] września 2015 r. została wydana w toku postępowania odwoławczego.
Zgodnie z ugruntowanym orzecznictwem Naczelnego Sądu Administracyjnego oraz poglądami wyrażonymi w doktrynie, postępowanie odwoławcze w postępowaniu administracyjnym oparte jest na zasadzie skargowości. Oznacza to, iż jego uruchomienie jest zawsze wynikiem odwołania i nigdy nie może być wszczęte z urzędu. Odwołanie może wywołać skutek prawny tylko wtedy, gdy spełnia wymogi formalne określone w art. 63 Kpa i zostanie wniesione w ustawowym terminie. Jednym z takich wymogów jest podpisanie podania przez wnoszącego. Zgodnie z przepisem art. 63 § 1 i 3 Kpa podanie (żądanie, wyjaśnienie, odwołanie, zażalenie) powinno być podpisane przez wnoszącego. Brak takiego podpisu oznacza, że pismo zawiera braki uniemożliwiające nadanie mu dalszego biegu. W myśl art. 64 § 2 Kpa, jeżeli podanie nie czyni zadość wymogom ustalonym w przepisach prawa, należy wezwać wnoszącego do usunięcia braków w terminie siedmiu dni z pouczeniem, że nieusunięcie tych braków spowoduje pozostawienie podania bez rozpoznania.
Bezpodstawne potraktowanie takiego pisma jako odwołania od decyzji administracyjnej, rozpoznanie go i w konsekwencji wydanie decyzji przez organ odwoławczy oznacza, iż w istocie organ ten działał z urzędu, co jest niedopuszczalne. W konkretnej sprawie administracyjnej bowiem status organu odwoławczego organ administracji II instancji zyskuje dopiero w wyniku prawidłowo złożonego odwołania.
Oceniając zaś skutki omawianego braku formalnego odwołania podzielić należy stanowisko wyrażone w orzecznictwie sądowadministracyjnym, że rozpatrzenie sprawy pomimo braku podpisu strony na złożonym odwołaniu, skutkuje nieważnością decyzji w postępowaniu odwoławczym (vide: wyrok Wojewódzkiego Sąd Administracyjnego w Lublinie z dnia 24 kwietnia 2009 r., sygn. akt II SA/Lu 787/08, wyrok Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Łodzi z dnia 30 sierpnia 2005 r., sygn. akt II SA/Łd 1149/04, wyrok Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 21 lipca 2005 r., sygn. II SA/Wa 455/2005, LEX nr 227667 oraz wyrok tego sądu z dnia 1 marca 2005 r., sygn. VSA/Wa 1770/2004, LEX nr 175366, wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 15 września 2000 r. sygn. III SA 417/00 i wyrok NSA z dnia 18 maja 1994 r., sygn. SA/Gd 2365/93, baza orzeczeń nsa.gov.pl)
W ostatnim z powołanych wyroków trafnie przyjęto, że "uznanie za odwołanie pisma nie podpisanego przez osobę wnoszącą odwołanie, powoduje, że organ II instancji bez podstawy prawnej wystąpił w charakterze organu odwoławczego. W tej sytuacji decyzja organu odwoławczego dotknięta jest wadą nieważności określoną w art. 156 § 1 pkt 2 Kpa". Pogląd ten w pełni podziela skład Sądu orzekający w niniejszej sprawie.
Z akt administracyjnych kontrolowanej sprawy wynika, iż zalegające w nich pismo z dnia [...] sierpnia 2015 r., nazwane odwołaniem, nie zostało podpisane. Z akt nie wynika przy tym, aby organ odwoławczy wzywał stronę do uzupełnienia tego braku formalnego. W konsekwencji więc kontrolowana w niniejszej sprawie decyzja organu odwoławczego obarczona jest wadą nieważności o jakiej mowa w art. 156 § 1 pkt 2 Kpa.
W związku z zaistnieniem tak istotnej wady procesowej zaskarżonej decyzji, skutkującej jej nieważnością, stosownie do przepisu art. 145 § pkt 2 ppsa Sąd orzekł jak w pkt I wyroku. Z uwagi na zaistniałą sytuację odstąpił jednocześnie od badania merytorycznej zasadności zakwestionowanej skargą decyzji i podniesionych przez skarżącego zarzutów.
Ponownie rozpoznając sprawę organ odwoławczy pozostawać będzie związany wyrażoną w niniejszym uzasadnieniu oceną prawną i podejmie czynności procesowe nakierowane na usunięcie braku formalnego odwołania, o jakich mowa w niniejszym uzasadnieniu (art. 153 ppsa).