Uzasadnienie
Wnioskiem z dnia [...]r. M. P. zwrócił się do Wojskowego Komendanta Uzupełnień w B. z prośbą o skierowanie go na badanie lekarskie celem zmiany orzeczonej [...] lat wcześniej kategorii zdrowia "[...]".
Postanowieniem z dnia [...]r. Wojskowy Komendant Uzupełnień w B. działając na podstawie art. 29 ustawy z dnia 21 listopada 1967 r. o powszechnym obowiązku obrony RP (Dz.U. z 2002 r. Nr. 21, poz. 205 ze zm.) oraz art. 123 § 1 k.p.a. odmówił M. P. skierowania do wojskowej komisji lekarskiej w celu weryfikacji kategorii zdolności do służby wojskowej.
W uzasadnieniu wskazał, że orzeczeniem Rejonowej Komisji Lekarskiej w M. Nr [...] z dn. [...]r. M. P. uznany został za niezdolnego do służby wojskowej w czasie pokoju -kat." [...]" i w konsekwencji przeniesiony do rezerwy bez odbycia służby wojskowej przewidzianej dla poborowych. W kwestii wniosku wymienionego o skierowanie do komisji lekarskiej w celu zmiany tej kategorii na kategorię "[...]" podniósł, że kategoria zdolności fizycznej i psychicznej do czynnej służby wojskowej określa stopień zdolności wyłącznie dla potrzeb pełnienia tej służby. Kategoria "[...]" oznacza, że w/wym. nie podlega powołaniu do służby wojskowej w czasie pokoju. Zaznaczył, iż obecnie zapotrzebowanie wojska na żołnierzy rezerwy jest niewielkie, a więc nawet w przypadku uzyskania kategorii "[...]" wymieniony nie byłby przydatny dla potrzeb Sił Zbrojnych.
Reasumując wskazał, że w tej sytuacji, biorąc również pod uwagę koszty badania, limity skierowań i inne czynniki, skierowanie M. P. do komisji lekarskiej celem weryfikacji kategorii zdolności do służby wojskowej byłoby niecelowe z praktycznego i nieekonomiczne z finansowego punktu widzenia.
W zażaleniu na to postanowienie M. P. domagał się skierowania go na badanie do wojskowej komisji lekarskiej. Wskazywał, że orzeczona [...] lat temu kategoria zdrowia "[...]" jest nieadekwatna do obecnego stanu jego zdrowia. Podniósł, że jego starania o zmianę kategorii zdrowia są wymuszone przez sytuację istniejącą na rynku pracy.
Postanowieniem z dnia [...]r. Szef Wojewódzkiego Sztabu Wojskowego w K. działając na podstawie art. 29 ustawy z dnia 21 listopada 1967 r. o powszechnym obowiązku obrony RP (Dz.U. z 2002 r. Nr. 21, poz. 205 ze zm.) oraz art. 123 k.p.a. utrzymał w mocy zaskarżone postanowienie.
W uzasadnieniu wskazał, że zgodnie z brzmieniem art. 29 ust. 1 cyt. wyżej ustawy Wojskowe Komisje Lekarskie są właściwe do orzekania o zdolności do czynnej służby wojskowej: poborowych w okresie, kiedy nie urzęduje powiatowa komisja lekarska, żołnierzy pełniących czynną służbę wojskową, żołnierzy rezerwy. Zatem zdaniem organu brak jest uzasadnienia prawnego i faktycznego do ponownego badania stanu zdrowia M. P. pod względem zdolności do służby wojskowej ze względu na potrzeby Sił Zbrojnych RP i w związku z tym Wojskowy Komendant Uzupełnień w B. nie miał podstaw prawnych zgodnie z art. 65 § 1 Kodeksu postępowania administracyjnego do skierowania w/wym. na Powiatową Komisję Lekarską, Terenową Wojskową Komisję Lekarską.
W skardze do Naczelnego Sądu Administracyjnego M. P. wnosił o uchylenie zaskarżonego postanowienia i skierowanie go na badanie lekarskie. Powtórzył argumentację zaprezentowaną wcześniej we wniosku z dnia [...]r. oraz w odwołaniu. W szczególności podkreślił, że obecnie jest osoba zdrową psychicznie i fizycznie, a obecna kategoria zdrowia utrudnia mu wykonywanie pracy zawodowej.
W odpowiedzi na skargę organ odwoławczy wniósł o jej oddalenie. Dodatkowo wskazał, że art. 28 ust. 4 cyt. ustawy stanowi, że ostateczne orzeczenie o zdolności do służby wojskowej może być w każdym czasie zmienione, jeśli w stanie zdrowia poborowego lub żołnierza nastąpiły istotne zmiany. Zdaniem organu dotyczy to jedynie poborowych lub żołnierzy rezerwy, którzy są zdolni do pełnienia służby wojskowej, albowiem przez tak długi czas mogą ujawnić się schorzenia lub żołnierz rezerwy ulegnie urazom, które mogą spowodować jego niezdolność do czynnej służby wojskowej. Zdaniem organu nie dotyczy to obywateli polskich, którzy ze względu na stan zdrowia zostali uznani za trwale niezdolnych do pełnienia służby. W przeciwnym wypadku ustawodawca nie ustalałby kategorii "[...]". jako trwałej, nieprzemijającej niezdolności do służby wojskowej w okresie pokoju. Wskazał, że na uzasadniony wniosek żołnierza rezerwy kieruje na badania Wojskowy Komendant Uzupełnień i organ ten jako organ administracji rządowej niezespolonej przed skierowaniem do Komisji Lekarskiej jest zobowiązany badać wniosek pod względem jego dopuszczalności w świetle prawa. Podniesiono, iż w przypadku skarżącego nie było dopuszczalne kierowanie go na kolejne badania, albowiem w sposób ostateczny zostało ustalone, że jest on trwale niezdolny do służby wojskowej.
Wojewódzki Sad Administracyjny zważył co następuje.
Skarga musiała odnieść skutek.
Na wstępie należy stwierdzić, iż z dniem 01 stycznia 2004r. weszły w życie ustawy reformujące sądownictwo administracyjne, tj. ustawa z dnia 25 lipca 2002r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U,. nr 153, poz. 1269), ustawa z dnia 30 sierpnia 2002r. Prawo o postępowaniu przed sadami administracyjnymi (Dz. U. nr 153, poz. 1270) i ustawa z dnia 30 sierpnia 2002r. przepisy wprowadzające ustawę – Prawo o ustroju sądów administracyjnych i ustawę Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. nr 153, poz. 1271). W myśl art. 97 § 1 ostatniej z powołanych ustaw sprawy, w których skargi zostały wniesione do Naczelnego Sądu Administracyjnego przed dniem 1 stycznia 2004r. i postępowanie w nich nie zostało zakończone podlegają rozpoznaniu przez właściwe wojewódzkie sądy administracyjne na podstawie przepisów ustawy – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi. Na podstawie § 1 pkt 4 rozporządzenia Prezydenta Rzeczypospolitej Polskiej z dnia 25 kwietnia 2003r. w sprawie utworzenia wojewódzkich sądów administracyjnych oraz ustalenia ich siedzib i obszarów właściwości (Dz. U. nr 72, poz. 652) dla obszaru województwa śląskiego został utworzony Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach.
W punkcie wyjścia należy wskazać, że zgodnie z art. 1 § 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz.U. Nr 153 poz.1269) Sąd ten sprawuje w zakresie swojej właściwości kontrolę działalności administracji publicznej, przy czym § 2 wspomnianego przepisu stanowi, iż kontrola ta sprawowana jest pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej. Z brzmienia art. 145 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. Nr 153, poz. 1270) wynika natomiast, że w przypadku, gdy Sąd stwierdzi, bądź to naruszenie prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy, bądź to naruszenie prawa dające podstawę do wznowienia postępowania administracyjnego, bądź wreszcie inne naruszenie przepisów postępowania, jeśli mogło ono mieć istotny wpływ na wynik sprawy, wówczas - w zależności od rodzaju naruszenia – uchyla decyzję lub postanowienie w całości lub w części, albo stwierdza ich nieważność bądź niezgodność z prawem.
Cytowana regulacja prawna nie pozostawia zatem wątpliwości co do tego, że zaskarżona decyzja lub postanowienie mogą ulec uchyleniu tylko wtedy, gdy organom administracji publicznej można postawić uzasadniony zarzut naruszenia prawa, czy to materialnego, czy to procesowego, jeżeli naruszenie to miało, bądź mogło mieć wpływ na wynik sprawy. Przy tym z mocy art. 134 § 1 cytowanej ustawy tejże kontroli legalności dokonuje także z urzędu, nie będąc związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną.
Analizując niniejszą sprawę w zakresie objętym zarzutami skargi oraz w ramach, wynikającego z art. 134 § 1 powołanej ostatnio ustawy, obowiązku kontroli zaskarżonego aktu z urzędu, Wojewódzki Sąd Administracyjny nie mógł nie dostrzec uchybień skłaniających do uchylenia zaskarżonego postanowienia.
Po pierwsze należy wskazać, iż zapadłe w niniejszej sprawie orzeczenia nie są orzeczeniami o których mowa w art. 123 k.p.a.. Nie są to orzeczenia podjęte "w toku postępowania administracyjnego". Wniosek skarżącego o skierowanie na badanie lekarskie "nie otworzył" bowiem na nowo postępowania administracyjnego zakończonego ostateczną decyzją Rejonowej Komisji Lekarskiej z dnia [...]r. Nr [...].
Koniecznym zatem wydaje się przypomnienie, że postępowanie administracyjne wszczyna się w celu "załatwienia sprawy", przez co należy rozumieć - wydanie decyzji. Kodeks postępowania administracyjnego dopuszcza zakończenie wszczętego postępowania wyłącznie w formie decyzji. Stosownie bowiem do treści art. 104 k.p.a. organ administracji załatwia sprawę przez wydanie decyzji, decyzje zaś rozstrzygają sprawę co do jej istoty albo w inny sposób kończą w danej instancji. Zatem w przedmiotowej sprawie orzeczenia organów - w samej rzeczy akty rozstrzygające co do istoty indywidualną sprawę skarżącego - winny były przybrać formę decyzji.
Godzi się przypomnieć, iż ostatecznym orzeczeniem Rejonowej Komisji Lekarskiej w M. Nr [...] z dnia [...]r. M. P. uznany został za niezdolnego do służby wojskowej w czasie pokoju -kat. "[...]" i w konsekwencji przeniesiony został z dniem [...]r. do rezerwy, bez odbycia służby wojskowej przewidzianej dla poborowych.
Art. 99 ustawy z dnia 21 listopada 1967 r. o powszechnym obowiązku obrony RP stanowi, iż żołnierzami rezerwy są osoby przeniesione do rezerwy na podstawie przepisów tej ustawy. Zatem z dniem [...]r. (data przeniesienia do rezerwy) M. P. został żołnierzem rezerwy.
Z kolei art. 29 tej ustawy przewiduje w ust. 1, że wojskowe komisje lekarskie są właściwe do orzekania o zdolności do czynnej służby wojskowej:
- 1) poborowych w okresie, kiedy nie urzęduje powiatowa komisja lekarska,
- 2) żołnierzy pełniących czynną służbę wojskową,
- 3) żołnierzy rezerwy, a w ust. 2, iż osoby, o których mowa w ust. 1 pkt 1 i 3, kieruje z urzędu lub na wniosek tych osób do wojskowej komisji lekarskiej wojskowy komendant uzupełnień, a osoby, o których mowa w ust. 1 pkt 2 - dowódca jednostki wojskowej.
W przedmiotowej sprawie organy administracji wojskowej powołując się na w/wym. przepis odmówiły skarżącemu (żołnierzowi rezerwy) skierowania do wojskowej komisji lekarskiej.
Trzeba w tym miejscu przypomnieć, iż uznanie administracyjne istnieje wówczas, gdy administracja dla urzeczywistnienia stanu prawnego może wybierać między różnymi rozwiązaniami. Uznanie występuje wtedy, gdy norma prawna nie determinuje w sposób jednoznaczny skutku prawnego, lecz pozostawia w sposób wyraźny dokonanie takiego wyboru organowi administracyjnemu. Inaczej mówiąc, ustawa pozwala na wybór następstwa prawnego, przy czym można dokonywać wyboru między dwiema lub więcej możliwościami.
Natomiast w przypadku gdy konkretna sytuacja prawna odpowiada stanowi przewidzianemu przez ustawę, to powinien nastąpić skutek prawny przewidziany przez ten akt, a dokładniej przez normę prawną w nim zawartą.
Skoro więc w omawianym przypadku ustawodawca użył słowa "kieruje" to oznacza - o ile stosowny wniosek (prośba) została złożona przez podmiot uprawniony do złożenia takiego wniosku (w tym przypadku przez żołnierza rezerwy) - że taka konkretna sytuacja prawna i skutek przewidziany przez ustawę zaistniały w przedmiotowej sprawie. Z wyżej naprowadzonego przepisu wynika bowiem, iż na wniosek żołnierza rezerwy właściwy wojskowy komendant uzupełnień jest zobowiązany skierować tego żołnierza do wojskowej komisji lekarskiej. Zatem nie jest on władny w przypadku złożenia prośby przez uprawniony do tego podmiot odmówić wydania przedmiotowego skierowania.
Potwierdza to stanowisko także treść przepisów § 13 ust. 1 i § 14 ust. 1 pkt. 2 b rozporządzenia Ministra Obrony Narodowej z dnia 10 czerwca 1992 r. (Dz.U. z 1992 r. Nr 57 poz. 278). Przepisy te stanowią, że do wojskowych komisji lekarskich kieruje się - z urzędu lub na prośbę - osoby ubiegające się o wydanie orzeczenia lekarskiego, a skierowanie do wojskowej komisji lekarskiej w stosunku do żołnierzy rezerwy zarządza wojskowy komendant uzupełnień.
Stąd też także z tego powodu, orzeczenia organów obu instancji jako naruszające prawo - przepis art. 29 ustawy z dnia 21 listopada 1967 r. o powszechnym obowiązku obrony RP, ostać się nie mogły.
Nadto godzi się wytknąć organowi I instancji, że bez znaczenia dla wyniku niniejszej sprawy są argumenty pozaprawne na które organ powołał się w swoim uzasadnieniu, a to fakt, że obecnie zapotrzebowanie wojska na żołnierzy rezerwy jest niewielkie, czy też okoliczność, że koszty badania, limity skierowań i "inne czynniki" powodują, że skierowanie M. P. do komisji lekarskiej celem weryfikacji kategorii zdolności do służby wojskowej byłoby niecelowe z praktycznego i nieekonomiczne z finansowego punktu widzenia.
Co do orzeczenia organu odwoławczego, należy natomiast wskazać, iż w treści uzasadnienia powołano się na art. 65 § 1 k.p.a..
Przepis ten stanowi, że jeżeli organ administracji publicznej, do którego podanie wniesiono, jest niewłaściwy w sprawie, niezwłocznie przekazuje je do organu właściwego, a przekazanie sprawy do organu właściwego następuje w drodze postanowienia, na które służy zażalenie.
W omawianym stanie rzeczy -zdaniem Sądu - całkowicie niezrozumiałym jawi się zatem powołanie w treści uzasadnienia na przepis art. 65 § 1 k.p.a.., jako na przepis (jak to wskazano w uzasadnieniu postanowienia) zgodnie z którym organ nie miał podstaw prawnych do skierowania skarżącego do stosownej komisji lekarskiej.
Na marginesie można także wskazać, iż nie sposób zgodzić się z argumentem przywołanym w odpowiedzi na skargę, a mianowicie określeniem tamże przez organ kategorii zdrowia "[...]" jako trwałej, nieprzemijającej niezdolności do służby wojskowej w okresie pokoju.
Przepis § 1 rozporządzenia Ministra Obrony Narodowej z dnia 10 czerwca 1992 r. (Dz.U. z 1992 r. Nr 57 poz. 278) zawiera definicję kategorii zdrowia "A", "D" i "E".
Przepis ten stanowi w § 1 w pkt.1, że kategoria A to zdolny do służby wojskowej, co oznacza zdolność do odbywania zasadniczej i nadterminowej zasadniczej służby wojskowej, zajęć wojskowych w czasie trwania studiów wyższych, przeszkolenia wojskowego, okresowej służby wojskowej, ćwiczeń wojskowych, zasadniczej służby lub szkolenia poborowych w obronie cywilnej, służby zastępczej, jak również służby wojskowej w razie ogłoszenia mobilizacji i w czasie wojny, w pkt. 2, że kategoria D to niezdolny do służby wojskowej, o której mowa w pkt. 1, w czasie pokoju, zaś w pkt. 3, iż kategoria E to trwale niezdolny do służby wojskowej, o której mowa w pkt 1, w czasie pokoju oraz w razie ogłoszenia mobilizacji i w czasie wojny.
W świetle powyższego przepisu nieuprawnionym jest więc określenie kategorii zdrowia "D" jako "trwałej, nieprzemijającej" niezdolności do służby wojskowej w okresie pokoju. Takie określenie jak wynika z powyższego wydaje się być uprawnione jedynie w stosunku do kategorii zdrowia "E".
Z przytoczonych względów Wojewódzki Sąd Administracyjny uchylił zaskarżone postanowienie oraz poprzedzające je orzeczenie organu I instancji, a to na podstawie art. 145 § 1 pkt. 1 a i c ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. Nr 153, poz. 1270), jako wydane z naruszeniem przepisów postępowania oraz z naruszeniem prawa materialnego, co miało wpływ na wynik sprawy. Sąd nie dopatrzył się podstaw do zastosowania art. 152 ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, ponieważ zaskarżone orzeczenie nie podlegało wykonaniu. Wskazania co do dalszego biegu sprawy wynikają wprost z powyższych rozważań Sądu.