Uzasadnienie
Kierownik Ośrodka Pomocy Społecznej w P., decyzją z dnia [...].nr [...], na podstawie art.2 ust.4, art.4 ust.1 i art.5, art.31a pkt 2, art.43 ust.1 i 45 ustawy z dnia 29 listopada 1999r. o pomocy społecznej /Dz.U. z 1998r. Nr 64, poz.414 ze zm./ oraz uchwały Rady Miejskiej w P. z dnia [...]r. Nr [...] i [...]w sprawie upoważnienia dla Kierownika OPS w P. do wydawania decyzji administracyjnych, odmówił przyznania I.K. świadczenia w formie zasiłku celowego i specjalnego zasiłku celowego.
W uzasadnieniu rozstrzygnięcia organ I instancji wywiódł, że dochód rodziny wnioskodawczyni wynosi ogółem [...] zł, a kryterium dochodowe rodziny składającej się z I. K. i K. K. o wynosi [...] zł. Dochód na osobę w tej rodzinie wynosi [...] zł.
Organ wskazał, że odmówiono przyznania zasiłku celowego przy uwzględnieniu powyższych okoliczności wynikających ze zgromadzonych w sprawie dokumentów oraz z wywiadu środowiskowego przeprowadzonego w dniu [...]r. Nadto organ wywiódł, iż brak było podstaw do zastosowania art.31a pkt 2 cyt. ustawy, gdyż w sprawie nie zachodzą szczególnie uzasadnione okoliczności, bowiem dochód wnioskodawczyni jest zbyt wysoki w stosunku do kosztów zakupu leków.
Powołując się na treść art.2 ust.4 i art.5 cyt. ustawy organ wskazał, że z uwagi na bardzo ograniczone możliwości finansowe OPS nie może zaproponować rodzinie pomocy na zasadach zwrotnych tj. pod warunkiem zwrotu części zasiłku.
W odwołaniu od powyższej decyzji I. K. zarzuciła, że organ I instancji wadliwie określił dochód na osobę w rodzinie, która składa się nie z dwóch, lecz czterech osób.
Wyjaśniła, że w mieszkaniu poza nią i synami na stałe jest też zameldowany mąż i wszystkie te osoby są uwzględniane przy wyliczaniu czynszu mieszkaniowego, a także w decyzji ustalającej dodatek mieszkaniowy.
Samorządowe Kolegium Odwoławcze w B.-B. decyzją z dnia [...]r. nr [...] wydaną na podstawie art.138 §1 pkt 1 kpa utrzymało w mocy zaskarżone rozstrzygnięcie.
W uzasadnieniu decyzji Kolegium wywiodło, że z wywiadu środowiskowego wynika, iż I. K. wraz z dwoma synami prowadzi wspólne gospodarstwo domowe. Jej mąż K. K. od [...] lat nie mieszka z rodziną.
Żyje z [...], przy czym swoje [...] przekazał rodzinie. Jeden z synów nie pracuje, natomiast drugi jest uczniem.
Zatem na miesięczny dochód rodziny składa się [...] I. K. oraz jej męża a także dodatek mieszkaniowy. Łączna kwota dochodów wynosi [...] zł miesięcznie.
Kryterium dochodowe ustalone dla 3 osób zgodnie z art.4 ust.1 ustawy o pomocy społecznej wynosi 976 zł. Powołując się na treść art.2a ust.1 pkt 1 tej ustawy Kolegium wskazało, że rodzinę odwołującej, poza nią stanowią jej dzieci, gdyż mąż wnioskodawczyni od [...] lat przebywa poza miejscem wspólnego zamieszkania i nie prowadzi z żoną wspólnego gospodarstwa.
W ocenie Kolegium przy uwzględnieniu kryterium dla 3 osób w rodzinie jak to wynika z akt sprawy, dochód rodziny wnioskodawczyni przekracza ustalone prawem kryterium dochodowe i tym samym powoduje, że odwołująca nie kwalifikowała się do przyznania wnioskowanej pomocy w formie zasiłku celowego.
Mając na uwadze treść art.31a cyt. ustawy Kolegium wskazało, że organ I instancji rozważył wszystkie przesłanki wymagane prawem i przy uwzględnieniu sytuacji rodzinnej, zdrowotnej i życiowej odwołującej oraz uwarunkowań dotyczących możliwości finansowych Ośrodka Pomocy Społecznej, które są znacznie ograniczone, trafnie uznał, że w okolicznościach sprawy brak było podstaw do przyznania wnioskodawczyni świadczeń z pomocy społecznej w powyższej formie, albowiem nie był to "szczególnie uzasadniony przypadek" w rozumieniu powołanego na wstępie przepisu ustawy.
W skardze wniesionej do Naczelnego Sądu Administracyjnego na powyższą decyzję I. K. zarzuciła, że jej rodzina składa się z 4 osób, gdyż mąż jest na stałe zameldowany w P. i musi płacić za niego wszelkie świadczenia związane z utrzymaniem lokalu. Dodała, że mąż od [...] lat nie mieszka z rodziną, [...] po nim ma niepewną chce jej ją zabrać, nie troszczy się o rodzinę. Poza tym ma na utrzymaniu 2 synów, jednego uczącego się, zaś drugi pozostaje bez pracy. Wskazała na wysokie koszty utrzymania mieszkania i rodziny. Odwołała się do swojej trudnej sytuacji zdrowotnej, co powoduje konieczność zakupu leków i zwiększa jej wydatki.
Wskazała na wydatki związane z nauczaniem syna, przeprowadzeniem koniecznych remontów w mieszkaniu.
Organ odwoławczy w odpowiedzi na skargę wniósł o jej oddalenie prezentując argumentację zawartą w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji. Odnosząc się do zarzutów skargi zaznaczył, że skarżąca przedłożyła faktury na kwoty [...] zł i [...] zł na zakup lekarstw, a jak wskazał organ I instancji, wydatki te nie stanowiły zbyt dużego obciążenia dla jej budżetu. Nadto wyjaśnił, że organ I instancji pomaga skarżącej w granicach swoich możliwości finansowych m.in. zapewniając obiady dla uczącego się syna.
Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje
Skarga w rozpoznawanej sprawie została wniesiona do Naczelnego Sądu Administracyjnego przed dniem 1 stycznia 2004r. i postępowanie nie zostało zakończone. Zatem stosownie do art.97 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002r. – Przepisy wprowadzające ustawę – Prawo o ustroju sądów administracyjnych i ustawę – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi /Dz.U. Nr 153, poz.1271 ze zm./ sprawa ta podlega rozpoznaniu przez właściwy wojewódzki sąd administracyjny na podstawie przepisów ustawy z dnia 30 sierpnia 2002r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi /Dz.U. Nr 153, poz.1270/ - zwanej dalej p.s.a.
W myśl art.1 § 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002r. – Prawo o ustroju sądów administracyjnych /Dz.U. Nr 153, poz.1269/ Sąd Administracyjny dokonuje kontroli aktów wymienionych w art.3 § 2 p.s.a. pod względem zgodności z prawem.
Kontrola legalności zaskarżonej decyzji wykazała, że odpowiada ona wymogom prawa.
Zgodnie z art.32 ust.1 ustawy z dnia 29 listopada 1990r. o pomocy społecznej /tj.z 1998r., Dz.U. nr 68, poz.414 ze zm./ w celu zaspokojenia niezbędnej potrzeby bytowej może zostać przyznany zasiłek celowy z pomocy społecznej. Zasiłek celowy może być przyznany w szczególności na pokrycie części lub całości kosztów leków i leczenia, remontu mieszkania, opału i odzieży, pobytu dziecka w żłóbku lub przedszkolu, a także kosztów pogrzebu /ust.2/. Jednocześnie art.4 ust.1 pkt 2 i 3 cyt. ustawy powoduje, że prawo do świadczeń pieniężnych z pomocy społecznej przysługuje osobom i rodzinom, których dochód na osobę w rodzinie nie przekracza na pierwszą osobę w rodzinie – 406 zł, a na drugą i dalsze osoby w rodzinie powyżej 15 lat – 285 zł /por. obwieszczenie MP i PS z dnia 9 maja 2001r. – MP nr 15, poz.243/.
W myśl art.2a ust.1 pkt 1 cyt. ustawy za rodzinę uważa się osoby spokrewnione lub niespokrewnione pozostające w faktycznym związku, wspólnie zamieszkujące i gospodarujące, z zastrzeżeniem art.4a. Zatem, aby można było mówić o "rodzinie" w kontekście ustawy o pomocy społecznej, udowodnienia wymaga fakt zarówno wspólnego zamieszkiwana jak i gospodarowania, gdyż przesłanki te muszą być spełnione łącznie /por. wyrok NSA z dnia 17 marca 1998r. sygn. akt I SA 1995/97, lex 45807/.
Z wywiadu środowiskowego przeprowadzonego przez pracownika socjalnego w dniu [...] r., a zatem przy spełnieniu wymogów z art.43 ust.3 cyt. ustawy, wynika, że skarżąca zamieszkuje wspólnie z dwoma synami, prowadząc z nimi wspólne gospodarstwo, gdyż są oni na jej utrzymaniu.
Nie mają oni własnych źródeł dochodu. Jednocześnie z wywiadu wynika, że skarżąca z mężem [...]. W wywiadzie środowiskowym przeprowadzonym w dniu [...] r. skarżąca – oświadczyła, że "[...] od lat, mąż wyjechał w strony rodzinne od [...] lat". W aktualnym wywiadzie ten stan rzeczy nie uległ zmianie. Nawet w skardze I.K. przyznała, iż "mąż K. od [...] lat nie mieszka z rodziną". Zatem mając na uwadze treść art.2a ust.1 pkt 1 cyt. ustawy oraz okoliczności wynikające z wywiadu środowiskowego trafnie uznały orzekające organy, ze mąż skarżącej nie mógł być uwzględniony przy ustalaniu składu liczbowego jej rodziny.
Fakt, że jest on nadal na stałe zameldowany we wspólnym mieszkaniu i z tego tytułu są naliczone przez Spółdzielnię Mieszkaniową stosowne opłaty za użyczenie lokalu, oraz, że został on uwzględniony przy ustalaniu dodatku mieszkaniowego, nie może być wystarczający do przyjęcia, że na dzień wydania zaskarżonej decyzji wchodził on w skład rodziny skarżącej w rozumieniu art.2a ust.1 pkt 1 cyt. ustawy. Z wyjaśnień skarżącej złożonych w czasie przeprowadzenia wywiadu środowiskowego, a potwierdzonych w skardze wynikało, że mąż skarżącej nie prowadzi z nią wspólnego gospodarstwa i nie zamieszkuje z nią.
Fakt zaś, że skarżąca pobiera [...] męża i się z niej utrzymuje nie oznacza automatycznie iż mąż skarżącej wspólnie z nią gospodaruje. Skarżąca sama twierdzi /m.in. w skardze/, że mąż nie troszczy się o rodzinę, chce zabrać [...]. Z akt sprawy wynika, że skarżąca odbiera [...] męża w ramach alimentacji /vide: wywiad środowiskowy z dnia [...]. – karta [...] akt adm./. Zatem [...] ta została trafnie przez orzekające organy uwzględniona przy ustalaniu dochodu rodziny, podobnie jak [...] skarżącej przysługujący jej dodatek mieszkaniowy /art.2a ust.1 pkt 2 ustawy o pomocy społecznej/.
Oznacza to, że w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji Kolegium trafnie przyjęło, iż dochód rodziny skarżącej wynosił [...] zł miesięcznie. Przy uwzględnieniu treści art.4 ust.1 pkt 2 i 3 cyt. ustawy kryterium dochodowe tej rodziny przy przyjęciu, że składa się ona z trzech osób /a nie jak błędnie uznał organ I instancji dwóch osób/ wynosiło [...] zł miesięcznie.
To zaś oznacza, że dochód na osobę w tej rodzinie, który wynosił [...] zł, przekraczał tzw. kryterium dochodowe na osobę w rodzinie, wynoszące w tym wypadku [...] zł miesięcznie.
Te okoliczności uprawniały organy obu instancji do odmowy przyznania skarżącej żądanego przez nią zasiłku celowego.
Dodatkowo należy zwrócić uwagę na art.31a ustawy o pomocy społecznej, wedle którego osobie lub rodzinie nie spełniającej kryterium dochodowego określonego w art.4 ust.1 tej ustawy może być w szczególnie uzasadnionych przypadkach przyznany specjalny zasiłek okresowy lub celowy. Użycie w przepisie zwrotu "w szczególnie uzasadnionych przypadkach" wskazuje na uznaniowy charakter decyzji o przyznaniu specjalnego zasiłku celowego. Skład orzekający podziela pogląd, według którego decyzja administracyjna podjęta w wyniku prawnie dozwolonego wyboru rozstrzygnięcia przez organ administracyjny, powinna w swym uzasadnieniu zawierać wyraźnie określone kryteria, którymi kierował się organ w wyborze rozstrzygnięcia.
Wskazanie takich kryteriów pozwala na stwierdzenie, że decyzja nie jest dowolna /por. Adam Błaś "Sądowa kontrola decyzji uznaniowych" Casus – wiosna 2000r. str.VIII suplementu/.
Organy obu instancji rozpoznawały możliwość przyznania pomocy skarżącej w trybie art.31a cyt. ustawy. Mając jednak na uwadze przesłanki wskazane w art.2 ust.4 tej ustawy uznały, że brak było podstaw do przyznania skarżącej pomocy w tej formie. W szczególności organ I instancji uwzględniając ogólną sytuację finansową skarżącej a także wykazaną wysokość poniesionych przez nią wydatków na wnioskowaną pomoc tj. koszt zakupu leków /np. rachunków z apteki/ nie dopatrzył się na tle całokształtu okoliczności sprawy szczególnie uzasadnionego przypadku w rozumieniu art.31a cyt.ustawy. Organ wskazał też, że z uwagi na bardzo ograniczone możliwości finansowe nie może uwzględnić wniosku skarżącej poprzez przyznanie jej pomocy na zasadach zwrotnych.
Ustawa o pomocy społecznej w art.2 ust.4 uzależnia możliwość świadczeń nie tylko od potrzeb rodziny korzystającej z pomocy, lecz także od możliwości pomocy społecznej. Tej argumentacji trudno odmówić racji, co powoduje, że decyzji wydanej w granicach uznania administracyjnego, nie można przypisać cech dowolności. Utrzymanie w mocy tej decyzji przez Samorządowe Kolegium Odwoławcze było zatem zgodne z prawem.
Zważyć należy, że organy pomocy społecznej, działają w oparciu o środki finansowe, których wysokość jest ściśle określona i w tak wyznaczonych granicach realizować muszą swe ustawowe cele. Wymaga to realistycznej oceny możliwości zaspokojenia niezbędnych potrzeb życiowych osób uprawnionych do świadczeń.. Racjonalne gospodarowanie posiadanymi środkami finansowymi wymaga określenia, które z potrzeb muszą być zaspokajane niezbędnie i w jaki sposób /por. wyrok NSA z dnia 17 kwietnia 2002r., sygn.akt II SA/Gd 4332/01, LEX 77665/.
Powyższe okoliczności zostały rozważone przez orzekające organy, co wynika z uzasadnienia zaskarżonej decyzji.
Wobec zarzutów skargi zaznaczyć należy, że z treści pisma organu I instancji z dnia [...]./karta [...] akt admin./ wynika, iż I. K. w [...]. otrzymała zasiłek celowy socjalny w wysokości [...] zł /okoliczności wynikały już z wywiadu środowiskowego z dnia [...]./, a Ośrodek Pomocy Społecznej pokrył synowi K. obiady za okres od [...] r. do [...]r. na kwotę [...] zł.
Nadto w okresie od [...]r. skarżąca otrzymała zasiłek okresowy specjalny w wysokości po [...] zł. Okoliczności te wskazują, że organ pomocy społecznej w ramach posiadanych możliwości finansowych udzielał i udziela skarżącej pomocy.
Świadczy to o tym, że organy orzekające wydając decyzję odmowną rzeczywiście kierowały się tymi względami, które podawały w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji.
Z tych wszystkich względów uznając, że zaskarżona decyzja oraz poprzedzająca ją decyzja organu I instancji nie naruszają prawa, Wojewódzki Sąd Administracyjny na zasadzie art.151 psa orzekł jak w sentencji wyroku.