Uzasadnienie
Decyzją z dnia [...] r. nr [...] wydaną na zasadzie art. 1 pkt 2, art. 4 pkt 5 ustawy z dnia 14 marca 1985 r. o Inspekcji Sanitarnej (tekst jednolity Dz. U. z 1998 r. Nr 90, poz. 575 ze zm.) oraz §§ 1,7 i § 10 rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 18 listopada 1983 r. w sprawie chorób zawodowych (Dz. U. Nr 65, poz. 294 z późn. zm.) Powiatowy Inspektor Sanitarny w K. orzekł o braku podstaw do stwierdzenia u S. S. nieżytu górnych dróg oddechowych o etiologii zawodowej – wymienionego w poz. 6 wykazu chorób zawodowych stanowiącego załącznik do wyżej powołanego rozporządzenia. Swoje rozstrzygnięcie oparł na orzeczeniu Poradni Chorób Zawodowych Wojewódzkiego Ośrodka Medycyny Pracy w S. z dnia [...] r., z którego wynikało, że lekarze specjaliści nie rozpoznali u S. S. zawodowego alergicznego nieżytu górnych dróg oddechowych spowodowanego czynnikami szkodliwymi występującymi przez 32 lat na zajmowanym przez nią stanowisku pracy – [...].
Organ orzekający w oparciu o przeprowadzone w dniach [...] 1997 r. i [...] 2001 r. dochodzenia epidemiologiczne ustalił, iż skarżąca w latach 1960 – 1966 pracowała w "A" w K., od 1967 r. do 1974 r. w "B" w K. jako [...], a w latach 1974 – 1992 w [...] Liceum [...] w K. jako nauczyciel - [...]. Posiłkował się także "Opinią" z dnia [...] 1998 r. Instytutu Medycyny Pracy i Zdrowia Środowiskowego w S. dotycząca szkodliwego oddziaływania aerozolu bakteryjnego, mikrogrzybowego oraz pyłowego na organizm S. S., która nie wykazała dużego stopnia ekspozycji badanej na wskazane aerozole oraz wynikami pomiarów stężenia aerozolu bakteryjnego, grzybowego oraz pyłu respirabilnego w pomieszczeniach [...] [...]Liceum [...] w K., przeprowadzonych przez Instytut w dniu [...] 1998 r. Wykazały one podwyższone stężenia aerozolu bakteryjnego, niskie stężenie aerozolu grzybowego i niskie, w stosunku do stężenia tego pyłu w środowisku zewnętrznym, stężenie pyłu respirabilnego. W konsekwencji organ Inspekcji Sanitarnej uznał, iż w całym okresie pracy zawodowej S. S. nie pracowała w warunkach stwarzających ryzyko powstania choroby zawodowej.
Decyzję powyższą zaskarżyła S. S. podnosząc, że rozpoczynając pracę zawodową jako nauczyciel była zdrowa. Zaczęła chorować dopiero po kilku latach – najczęściej na gardło, chrypkę czasem bezgłos. Stan zdrowia był jedyną przyczyną przeniesienia się do pracy w [...]. Powołała się na wyrok Sądu Najwyższego z dnia 2 czerwca 1998 r. sygn. akt II UKN 90/98 w uzasadnieniu którego stwierdzono, że "nauczyciel narażony jest na chorobę narządu głosu, graniczy to z pewnością". Zarzuciła również opieszałość postępowania organu orzekającego i konieczność przeprowadzenia kolejnego badania lekarskiego ze względu na błędne rozpoznanie jej schorzenia. Powołała się na diagnozę [...] A. Ł. z 2001 r., który stwierdził przerostowe zmiany zapalne lewego fałdu głosowego z obrazem wykształcającego się guzka śpiewaczego w środkowej części tego fałdu.
Zaskarżoną decyzją z dnia [...] r. nr [...] na podstawie art. 138 § 1 pkt 1 k.p.a. Państwowy Wojewódzki Inspektor Sanitarny w K. utrzymał w mocy decyzję Powiatowego Inspektora Sanitarnego w K.. Orzekł o braku podstaw do stwierdzenia u S. S. choroby zawodowej – przewlekły zanikowy, przerostowy i alergiczny nieżyt błon śluzowych nosa, gardła, krtani i tchawicy, wywołanej działaniem substancji o silnym działaniu drażniącym lub uczulającym.
W uzasadnieniu podniesiono, że dla stwierdzenia choroby zawodowej niezbędnym jest ustalenie przez kompetentną placówkę diagnostyczną służby zdrowia schorzenia jako choroby ujętej w wykazie chorób zawodowych oraz wykazanie związku przyczynowego między środowiskiem pracy a rozpoznaną chorobą, tj. wykazanie, że narażenie na czynnik szkodliwy, który wywołał rozpoznane schorzenie miało miejsce w czasie i miejscu pracy w związku z wykonywanym zawodem.
Organ odwoławczy podzielił częściowo ustalenia faktyczne dotyczące przebiegu pracy S. S. poczynione przez organ pierwszej instancji. Uznał, że pracowała ona w latach 1960 – 1992 na stanowisku [...] w "A" w K., "B" w K., w tym od 1974 r. jako [...]– nauczyciel w [...] Liceum [...] w K., gdzie nie była narażona na działanie substancji o silnym działaniu drażniącym lub uczulającym. Wskazał na orzeczenia placówek diagnostycznych I i II szczebla, które w ich sentencji nie rozpoznały u badanej schorzenia objętego wykazem chorób zawodowych. W orzeczeniu Poradni Chorób Zawodowych Wojewódzkiego Ośrodka Medycyny Pracy w S. z dnia [...] r. rozpoznano u skarżącej przewlekły zanikowy podsychający nieżyt błony śluzowej gardła, bez etiologii zawodowej, a w orzeczeniu Instytutu Medycyny Pracy i Zdrowia Środowiskowego w S. z dnia [...] r. stwierdzono przewlekły prosty podsychający nieżyt błony śluzowej gardła i krtani, bez zmian patologicznych upoważniających do rozpoznania choroby zawodowej.
Dokonując oceny zgromadzonego materiału dowodowego organ odwoławczy doszedł do przekonania, iż zgodnie z przyjętymi kryteriami orzeczniczymi opinie te wykluczyły stwierdzenie u skarżącej choroby zawodowej, wymienionej w poz. 6 wykazu stanowiącego załącznik do rozporządzenia Rady Ministrów w sprawie chorób zawodowych.
W skardze do Naczelnego Sądu Administracyjnego S. S. domagała się uchylenia zaskarżonej decyzji, jako krzywdzącej i niezgodnej z rzeczywistym stanem rzeczy. W jej przekonaniu pracując przez 32 lata na stanowisku nauczyciela, nauczyciela – [...] nabawiła się dolegliwości gardła i krtani, które nie ustępowały mimo przebywania na urlopach zdrowotnych i leczeniach sanatoryjnych. Zarzuciła błędne ustalenia faktyczne, co do możliwości pracy w warunkach narażenia na chorobę zawodową w latach 1960 – 1974 i przeprowadzenie badań specjalistycznych zimą, kiedy z przyczyn naturalnych stężenie czynników szkodliwych jest niższe i ma mały wpływ na organizm ludzki. Powołała się na liczne orzecznictwo sądowe dotyczące czynnika szkodliwego w środowisku pracy, a do skargi załączyła plik dokumentów, w tym oświadczenie świadków, zaświadczenia o urlopach zdrowotnych z roku 1978 i 1979 czy zaświadczenie o zniżce godzin pracy z 1979 r. i 1980 r.
W odpowiedzi na skargę organ odwoławczy wniósł o jej oddalenie. Podtrzymał stanowisko wyrażone w zaskarżonej decyzji oraz argumenty przytoczone w jej uzasadnieniu. Podkreślił, że lekarze orzecznicy nie rozpoznali u skarżącej schorzenia jako choroby ujętej w wykazie chorób zawodowych.
Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje
Skarga nie zasługuje na uwzględnienie, gdyż zarówno zaprezentowane w niej zarzuty, jak i zarzuty brane pod rozwagę z urzędu nie potwierdziły wydania zaskarżonej decyzji z naruszeniem prawa.
Na wstępie należy zauważyć, że z dniem 1 stycznia 2004 r. weszła w życie reforma sądownictwa administracyjnego i z tą datą skargi na decyzje administracyjne rozpatrują wojewódzkie sądy administracyjne.
Stosownie do art. 97 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Przepisy wprowadzające ustawę – Prawo o ustroju sądów administracyjnych i ustawę – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1271), sprawy, w których skargi zostały wniesione do Naczelnego Sądu Administracyjnego przed dniem 1 stycznia 2004 r. i postępowanie nie zostało zakończone, podlegają rozpatrzeniu przez właściwe wojewódzkie sądy administracyjne na podstawie ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270, w skrócie p.s.a.). Na podstawie § 1 pkt 4 Rozporządzenia Prezydenta Rzeczypospolitej Polskiej z dnia 25 kwietnia 2003 r. w sprawie utworzenia wojewódzkich sądów administracyjnych oraz ustalenia ich siedzib i obszarów właściwości (Dz. U. Nr 72, poz. 652), dla obszaru województwa śląskiego utworzony został Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach.
Rozpatrując skargę trzeba przede wszystkim zauważyć, że stosownie do art. 1 ustawy Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. Nr 153, poz. 1269) sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej pod względem zgodności z prawem.
Zgodnie z § 1 ust. 1 rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 18 listopada 1983 r. w sprawie chorób zawodowych (Dz. U. Nr 65, poz. 294 ze zm.) za choroby zawodowe uznaje się choroby określone w wykazie chorób zawodowych, stanowiącym załącznik do rozporządzenia, jeżeli spowodowane zostały działaniem czynników szkodliwych dla zdrowia w środowisku pracy.
Z konstrukcji tego przepisu wynika w sposób jednoznaczny, że do stwierdzenia choroby zawodowej niezbędnym jest pozytywne ustalenie, iż rozpoznane u pracownika schorzenie mieści się w wykazie chorób zawodowych, a wykonywana praca odbywała się w warunkach narażających na jej powstanie. Ustalenia takie powodują, że istnieje domniemanie związku przyczynowego pomiędzy schorzeniem, a warunkami pracy narażającymi na jej powstanie (zobacz wyrok SN z dnia 4 czerwca 1998 r. sygn. akt III RN 36/98, OSNAPiUS 1999 r. nr 6, poz. 192).
Rozpatrywana skarga zawiera zarzut niewyjaśnienia sprawy i wadliwej oceny dowodów, co siłą rzeczy wskazuje na naruszenie legalności omawianej decyzji. Sąd rozpatrujący przedmiotową skargę nie dopatrzył się aby zaskarżona decyzja została wydana z naruszeniem obowiązującego ówcześnie rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 18 listopada 1983 r. w sprawie chorób zawodowych w aspekcie sposobu postępowania organów administracyjnych w kierunku wyjaśnienia działania czynników szkodliwych, z uwzględnieniem ich rodzaju, stopnia oraz czasu narażenia zawodowego, sposobu wykonywanej pracy, bezpośredniego z nimi kontaktu. Przeprowadzone zgodnie z § 5 powołanego rozporządzenia dochodzenie epidemiologiczne w środowisku pracy skarżącej wykazały, że pracowała jako nauczycielka – [...] w pełnym wymiarze czasu pracy w latach 1960 – 1990. W tym czasie, z przerwami, pracowała dodatkowo – w niepełnym wymiarze godzin – jako nauczycielka [...].
Dotyczy to lat 1962 – 1966, 1969 – 1972 oraz roku szkolnego 1989/1990. Od 1990 r., będąc na emeryturze, przez dwa lata pracowała w wymiarze [...] etatu. Ustalono, że w latach 1979 – 1981 korzystała ze zniżki godzin (dziewięciu tygodniowo) z przyczyn laryngologicznych, a od [...] 1978 do [...] 1979 r. z urlopu dla poratowania zdrowia. Leczyła się także siedmiokrotnie w sanatorium i czterokrotnie na wczasach leczniczych. Korzystała ze zwolnień lekarskich zarówno z przyczyn laryngologicznych jak i innych. Do jej obowiązków jako [...] należało [...]. Pracując w [...] szkolnej dodatkowo prowadziła lekcje [...] i udzielała informacji co powodowało, że była narażona na nadmierny wysiłek głosu.
W niniejszej sprawie Powiatowy Inspektor Sanitarny w K. przeprowadził dwukrotnie postępowanie wyjaśniające, co do ewentualności zaistnienia choroby zawodowej u skarżącej w okresie zatrudnienia w "A" przy ulicy [...] w K. (w okresie jej pracy przy ulicy [...]) oraz "B" w K.. Oba w dniu [...] 1997 r. Przesłuchał skarżącą oraz przeprowadził w dniu [...] 2001 r. dochodzenie epidemiologiczne w [...] Liceum [...] w K.. Jak to wynika z treści protokołów dotyczących tych postępowań, zawierały one opis czynności zawodowych skarżącej na stanowiskach [...] i wskazanie czynnika szkodliwego, jeżeli występował (nadmierny wysiłek głosu). Uwzględnił także "Opinię" Instytutu Medycyny Pracy i Zdrowia Środowiskowego oraz wyniki przeprowadzonych przez niego pomiarów stężenia aerozolu bakteryjnego, grzybowego oraz pyłu respirabilnego, przeprowadzonych w pomieszczeniach ostatniego, najdłuższego i dostępnego miejsca pracy skarżącej.
Na stanowiskach pracy w [...] występuje specyficzne narażenie na aerozole: bakteryjny, mikrogrzybowy i pyłowy. Wyniki dokonanych w dniu [...] 1998 r. pomiarów, stanowiących integralną część wydanej w dniu [...] 1998 r. "Opinii", wykluczyły zawodową etiologię schorzenia skarżącej. Nie wykazały dużego stopnia ekspozycji na badane aerozole. Zgodnie ze stwierdzeniem skarżącej nie wykluczały te wyniki możliwości występowania takiej ekspozycji w przeszłości, która w przypadku długiego okresu trwania mogła spowodować pogorszenie stanu zdrowia u narażonej osoby.
Należy jednak zauważyć, iż u skarżącej lekarze dwukrotnie nie stwierdzili choroby wymienionej w pozycji 6 wykazu chorób zawodowych. W szczególności orzecznicy z placówki medycznej powoływanej w sprawach spornych i wątpliwych rozpoznali u badanej przewlekły prosty podsychający nieżyt błony śluzowej gardła i krtani, o zmianach patologicznych nie upoważniających do rozpoznania choroby zawodowej. Innymi słowy charakter stwierdzonych u S. S. zmian chorobowych nie jest typowy dla organicznej patologii związanej z działaniem czynnika szkodliwego. W pozycji 6 wykazu chorób zawodowych wymieniono przewlekłe zanikowe, przerostowe i alergiczne nieżyty błon śluzowych nosa, gardła, krtani i tchawicy wywołane działaniem substancji o silnym działaniu drażniącym lub uczulającym. Wymienione choroby mogą być uznane za choroby zawodowe przy przypadkach przewlekłych stanów nieżytowych błony śluzowej górnych dróg oddechowych, o dużym stopniu zaawansowania zmian zanikowych bądź przerostowych, oraz w razie stwierdzenia nieżytu alergicznego.
Ponieważ obraz kliniczny nie różni się zasadniczo od takich samych zmian powstałych z przyczyn niezawodowych, niezbędnym do rozpoznania jest ustalenie ekspozycji zawodowej na substancje o silnym działaniu drażniącym w stężeniach przekraczających normatywy higieniczne. Nieżyty zanikowe rozwijają się bardzo wolno – po 10 – 15 latach narażenia, bez poprzedzających ostrych stanów zapalnych. W przypadku skarżącej, w ostatnim orzeczeniu rozpoznano przewlekły prosty nieżyt błony śluzowej gardła i krtani, który nie jest ujęty w przywołanej w pełnym brzmieniu pozycji 6 wykazu chorób zawodowych. Przywołane tym samym przez skarżącą orzeczenia sądowe nie odnoszą się do stanu faktycznego ustalonego w niniejszej sprawie. Dotyczą one sytuacji wykluczenia związku przyczynowego przy ustaleniu działania czynnika szkodliwego w miejscu pracy i stwierdzenia schorzenia ujętego w wykazie chorób zawodowych.
Mając na względzie powyższe na podstawie art. 151 ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi skargę oddalono.