Uzasadnienie
Wnioskiem z dnia [...] 2001 r. R. P. zwróciła się do Urzędu Gminy w W. o wymeldowanie z pobytu stałego z lokalu mieszkalnego przy ulicy "a" w G. jej syna E. P. oraz jego żony Z. i nieletnich dzieci J., A. i B. twierdząc, że nie przebywają w nim od [...] 2001 r. Jednocześnie wskazała, że wskazane wyżej osoby zamieszkują w G. przy ulicy "b" i nie dopełnili formalności meldunkowych.
W dniu [...] 2001 r., na podstawie art. 61 § 4 kpa wszczęto w niniejszej sprawie postępowanie administracyjne, w toku którego ustalono, ze R. P. jest wyłącznym właścicielem nieruchomości w której znajduje się przedmiotowy lokal. Wniosek zaś złożyła aby uregulować stan faktyczny, gdyż Z. P. nie zamieszkuje pod wskazanym adresem. Wyprowadziła się wraz z dziećmi i czasowo zamieszkuje pod innym adresem. Z. P. oświadczyła, że wyprowadziła się pod przymusem, po kolejnej awanturze z mężem, ale kiedy on wyjedzie do pracy w Niemczech zamierza do mieszkania wrócić. W nowym miejscu zamieszkania zameldowana jest na pobyt czasowy od [...] 2002 r. do [...] 2003 r.
Decyzją z dnia [...]r. nr [...] Wójt Gminy W. na podstawie art. 104 kpa i art. 15 ust. 2 w związku z art. 9 ust. 2 ustawy z dnia 10 kwietnia 1974 r. o ewidencji ludności i dowodach osobistych (tekst jednolity w Dz. U. z 2001 r., Nr 87, poz. 960 ze zm.) odmówił wymeldowania Z. P. wraz z dziećmi z pobytu stałego w G. przy ulicy "a". W uzasadnieniu opisano szeroko przeprowadzone postępowanie dowodowe i poczynione na jego podstawie ustalenia. Podkreślono, że potwierdziło ono fakt czasowego opuszczenia przedmiotowego lokalu przez skarżącą i jej dzieci. Jednakże wykazało, że nie uczynili tego dobrowolnie. W tej części oparto się na zeznaniach Z. i R. P.. Decyzja ta została uchylona [...] r. po rozpatrzeniu przez Wojewodę [...] odwołania wniesionego przez R. P.. Jako uzasadnienie prawne powyższej decyzji nr [...] wskazał art. 138 § 2 ustawy Kodeks postępowania administracyjnego, a w uzasadnieniu naruszenie przez organ I instancji art. 7, 9, 10 § 1, 75, 77 § 1 i 80 k.p.a.
Po przeprowadzeniu postępowania dowodowego decyzją z dnia [...] r. nr [...] Wójt Gminy W. na podstawie art. 104 ustawy K.p.a. oraz art. 15 ust. 2 w związku z art. 9 ust. 2 odmówił wymeldowania z pobytu stałego E. P., jego żony Z. oraz ich dzieci, gdyż nie zostały spełnione łącznie przesłanki wymeldowania. Jak wskazał organ Z. P. nie utraciła uprawnienia do zamieszkania w spornym lokalu gdyż nie zapadł jeszcze prawomocny wyrok rozwodowy oraz znane jest jej aktualne miejsce pobytu.
Decyzją z dnia [...] r. nr [...] Wojewoda [...], wydaną po rozpatrzeniu odwołania wniesionego przez R. P. i E. P., uchylił zaskarżoną decyzję i przekazał sprawę po raz kolejny do rozpatrzenia organowi I instancji. Jako podstawę prawną wskazał art. 138 § 2 ustawy K.p.a., a w uzasadnieniu szeroko opisał uchybienia procesowe, których dopuścił się organ w toku prowadzonego postępowania oraz wskazał konkretne czynności jakie musi wykonać przed ponownym rozpatrzeniem sprawy oraz obowiązującą wykładnię prawa w tym zakresie.
Kolejną decyzją z dnia [...] r. nr [...] na podstawie art. 104 ustawy K.p.a. oraz art. 15 ust. 2 w związku z art. 9 ust. 2 ustawy o ewidencji ludności i dowodach osobistych Wójt Gminy W. odmówił wymeldowania z pobytu stałego z lokalu przy ulicy "a" w G. Z. P., E. P. oraz ich dzieci J., A. i B. P.. W uzasadnieniu podkreślono, przeprowadzone postępowanie wykazało, że nie zostały spełnione przesłanki ustawowe uzasadniające wymeldowanie wyżej wymienionych. Z. P. wraz z dziećmi opuściła mieszkanie pod przymusem i wielokrotnie wyrażała chęć powrotu do niego, a E. P. stale w nim zamieszkuje i stanowi ono jego centrum życiowe.
Od powyższej decyzji odwołała się R. P. i E. P. wnosząc odrębne skargi, ale wnosząc o jej uchylenie w części dotyczącej odmowy wymeldowania Z. P. wraz z dziećmi. Zarzucili Wójtowi stronniczość i kumoterstwo w prowadzonym postępowaniu. Kwestionowali ustalenia organu I instancji dotyczące okoliczności opuszczenia lokalu przez Z. P. i jego trwałości oraz zakończenie sprawy rozwodowej.
Po ponownym rozpatrzeniu sprawy Wojewoda [...] decyzją z dnia [...] r. nr [...] na podstawie art. 15 ust. 2 ustawy o ewidencji ludności i dowodach osobistych oraz art. 138 § 1 pkt 1 i 2 k.p.a. uwzględnił częściowo zarzuty podniesione w odwołaniu w następstwie czego utrzymał w mocy zaskarżoną decyzję w części dotyczącej odmowy wymeldowania E. P. oraz uchylił zaskarżoną decyzję w części dotyczącej odmowy wymeldowania Z. P. wraz z dziećmi J., A. i B., orzekając jednocześnie o ich wymeldowaniu z pobytu stałego w lokalu przy ulicy "a" w G..
W uzasadnieniu organ odwoławczy podkreślił znaczenie orzeczenia Trybunału Konstytucyjnego z dnia 27 maja 2002 r. sygn. akt K 20/01 na mocy którego od dnia 19 czerwca 2002 r. w postępowaniu meldunkowym nie bada się kwestii posiadania bądź utraty uprawnień do przebywania w lokalu. Meldunek to tylko rejestracja pobytu osoby i nie rodzi żadnych uprawnień do lokalu. Przypomniał, że w przedmiotowej sprawie ustalono bezspornie, ze E. P. mieszka w miejscu stałego zameldowania i stanowi ono jego centrum życiowe. Potwierdziło powyższe przesłuchanie świadków oraz przeprowadzona wizja lokalna. Co oznacza spełnienie ustawowych przesłanek wymeldowania z art. 15 ust. 2 pkt 1 ustawy o ewidencji ludności i dowodach osobistych, i powoduje, że zaskarżona decyzja w tej części była zgodna z prawem.
Dalej organ odwoławczy wskazał, że budynek przy ulicy "a" w G. stanowi własność R. P., co wynika z zapisu księgi wieczystej Kw nr [...] Sądu Rejonowego w M.. Ona też złożyła wniosek o wymeldowanie Z. P. wraz z dziećmi. Dalej organ odwoławczy odniósł się również do wyjaśnienia spornej w niniejszej sprawie przesłanki "opuszczenia lokalu". Wskazał na pogląd funkcjonujący w orzecznictwie sądowo-administracyjnym, że opuszczenie lokalu w rozumieniu art. 15 ust. 2 ustawy o ewidencji ludności i dowodach osobistych winno mieć charakter dobrowolny. Jednakże za równoznaczne z dobrowolnym opuszczeniem lokalu uznaje się także sytuacje wymuszone nawet środkami pozaprawnymi, o ile nie nastąpiło przywrócenie utraconego bezprawnie posiadania, a do wydania takiego orzeczenia kompetentny jest wyłącznie właściwy sąd powszechny. Roszczenia takiego – stosownie do zapisu art. 344 § 2 Kodeksu cywilnego można dochodzić w ciągu roku od dnia naruszenia posiadania.
Podkreślił, że w niniejszej sprawie nie ujawniono starań prawem przewidzianych o ponowne zamieszkanie w lokalu przy ulicy "a" czynionych przez Z. P., co jest przejawem jej woli i świadczy o dobrowolnym opuszczeniu miejsca pobytu stałego. W podsumowaniu wywodów uzasadniania faktycznego i prawnego wydanej decyzji organ odwoławczy zauważył, że z faktu samego zameldowania nie wypływają żadne uprawnienia cywilno-prawne co do tytułu prawnego do lokalu, a uzależnienie dokonania czynności materialno-technicznej wymeldowania od dokonania podziału majątku dorobkowego małżonków w związku z zakończoną wyrokiem Sądu Okręgowego w K. sygn. akt [...] z dnia [...] r. sprawą rozwodową Z. i E. P. świadczy o nieznajomości istoty postępowania meldunkowego. Ewidencja ludności ma odzwierciedlać stan rzeczywisty, a nie pozorowany, odnoszący się do przebywania określonej osoby pod określonym adresem, a nie jej sporadycznych odwiedzin.
Mając na względzie ustalenia dwóch przeprowadzonych oględzin lokalu w dniu [...] 2002 r. oraz [...] 2003 r. bezspornym jest, że Z. P. wraz z dziećmi, których jest prawnym opiekunem nie zamieszkuje w nim i nie stanowi ono ich centrum życiowego. Organ uznał zatem, że jej opuszczenie spornego lokalu nabrało cech trwałości i dobrowolności.
W skardze do Naczelnego Sądu Administracyjnego Ośrodka Zamiejscowego w K. z dnia [...]2003 r. Z. P. imieniem swoim i dzieci wniosła o uchylenie zaskarżonej decyzji w części dotyczącej wymeldowania jej oraz dzieci z pobytu stałego w lokalu przy ulicy "a" w G. i ponowne rozpatrzenie sprawy. Zarzuciła organowi, że wydając decyzję nie zainteresował się czy po wymeldowaniu będzie miała wspólnie z dziećmi gdzie zamieszkać. Podkreśliła, że nie dla kaprysu zostawiła mieszkanie z wszelkimi wygodami w którego remont zaangażowano środki finansowe pochodzące ze wspólnego majątku i w sytuacji, kiedy od początku postępowania sygnalizowała chęć zamieszkania w nim pod nieobecność, teraz już byłego męża, który od 2001 r. zamierza wyjechać z kraju. Zadała także Sądowi pytanie o możliwości zamieszkania jej wraz z dziećmi w budynku należącym do teściowej, po opuszczeniu go przez byłego męża.
Odpowiadając na skargę organ odwoławczy wniósł o jej oddalenie, podtrzymując dotychczasowe stanowisko i argumenty przedstawione w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji. Dodatkowo wskazał, że nie ma przeszkód faktycznych i prawnych do wymeldowania z pobytu stałego osoby zameldowanej pod innym adresem na pobyt czasowy. Przypomniał, że decyzja o wymeldowaniu jest jedynie stwierdzeniem faktu niezamieszkiwania osoby pod danym adresem.
Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje
Skarga jest bezzasadna, a zaskarżona decyzja nie narusza prawa.
Na wstępie należy zauważyć, że z dniem 1 stycznia 2004 r. weszła w życie reforma sądownictwa administracyjnego. Stosownie do art. 85 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Przepisy wprowadzające ustawę – Prawo o ustroju sądów administracyjnych i ustawę – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1271 ze zm.) z tą datą w Warszawie i w miejscowościach, w których miały siedziby ośrodki zamiejscowe Naczelnego Sądu Administracyjnego utworzono w ich miejsce, na podstawie ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. – Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. Nr 153, poz. 1269) wojewódzkie sądy administracyjne.
Stosownie do art. 97 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Przepisy wprowadzające ustawę – Prawo o ustroju sądów administracyjnych (...) sprawy, w których skargi zostały wniesione do Naczelnego Sądu Administracyjnego przed dniem 1 stycznia 2004 r. i postępowanie nie zostało zakończone, podlegają rozpoznaniu przez właściwe wojewódzkie sądy administracyjne na podstawie ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270, w skrócie p.s.a.). Na podstawie § 1 pkt 4 rozporządzenia Prezydenta Rzeczypospolitej Polskiej z dnia 25 kwietnia 2003 r. w sprawie utworzenia wojewódzkich sądów administracyjnych oraz ustalenia ich siedzib i obszarów właściwości (Dz. U. Nr 72, poz. 652) dla obszaru województwa [...] utworzony został Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach.
Sąd administracyjny, zgodnie z treścią art. 3 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi sprawuje kontrolę działalności administracji publicznej. W niniejszej sprawie sądowej kontroli została poddana decyzja administracyjna wydana przez organ odwoławczy, który działa jako organ o charakterze reformacyjnym, ponownie merytorycznie rozpatrując sprawę w jej całokształcie, a także uwzględniając zmiany stanu faktycznego i prawnego, które nastąpiły przed wydaniem decyzji przez organ I instancji (vide: wyrok NSA sygn. akt V SA 3872/00, LEX nr 78936). Organ I instancji stwierdził, że zgodnie z art. 15 ust. 2 ustawy o ewidencji ludności i dowodach osobistych (tekst jednolity w Dz. U. z 2001 r. Nr 87, poz. 960 ze zm.) urząd gminy wydaje decyzję o wymeldowaniu osoby, która bez wymeldowania się dobrowolnie opuściła dotychczasowe miejsce pobytu stałego. W przypadku skarżącej oraz dzieci, których jest prawnym opiekunem nie dopatrzył się jednak spełnienia przesłanki dobrowolności opuszczenia miejsca stałego pobytu i odmówił ich wymeldowania.
Przepis art. 15 ust. 2 w dacie orzekania organów obydwu instancji, jak i do dnia 1 maja 2004 r. stanowił, iż organ gminy wydaje na wniosek strony lub z urzędu decyzję w sprawie wymeldowania osoby, która utraciła uprawnienia wymienione w art. 9 ust. 2 i bez wymeldowania się opuściła dotychczasowe miejsce pobytu stałego, albo osoby, która bez wymeldowania opuściła dotychczasowe miejsce pobytu stałego i nie przebywa w nim, co najmniej przez okres 6 miesięcy, a nowego miejsca jej pobytu nie można ustalić. Obecnie art. 15 ust. 2 stanowi, że organ gminy wydaje na wniosek strony lub z urzędu decyzje w sprawie wymeldowania osoby, która opuściła miejsce stałego pobytu lub czasowego ponad 2 miesiące i nie dopełniła obowiązku wymeldowania się (zm. art. 1 pkt 6 ustawy z 2004 r. Dz. U. Nr 93, poz. 887).
Zacytowanie w całości tego przepisu było konieczne (mimo, iż przytaczały go w pełnym brzmieniu organy obu instancji w uzasadnieniach swoich decyzji) ze względu na wyrok Trybunału Konstytucyjnego z dnia 27 maja 2002 r. (publikowany Dz. U. Nr 78, poz. 716), który zniósł obowiązywanie art. 9 ust. 2 ustawy o ewidencji ludności z dniem 19 czerwca 2002 r. i stanowił podstawę jego nowelizacji.
W związku z utratą mocy art. 9 ust. 2 omawianej ustawy, do którego odsyłał art. 15 ust. 2 ustawy, stanowiący podstawę materialnoprawną zaskarżonej decyzji prawidłowo organ I i II instancji nie czynił ustaleń na temat uprawnień skarżącej do lokalu czy ich utraty. Prawidłowo skoncentrował się na ustaleniu czy stanowi on jej centrum życiowe, a jeżeli nie to czy dobrowolnie go opuściła.
Decydujące dla dalszych rozważań będzie to, czy zgodnie z twierdzeniem skarżącej nie opuściła ona miejsce stałego pobytu w rozumieniu art. 15 ust. 2 ustawy o ewidencji ludności. Należy przy tym pamiętać, że pobytem stałym jest zamieszkiwanie w określonej miejscowości pod oznaczonym adresem z zamiarem stałego przebywania.
Konsekwentnie do przyjętej definicji pojęcia pobytu stałego, opuszczenie tego miejsca pobytu rodzące obowiązek meldunkowy istnieje wówczas, gdy opuszczenie ma charakter trwały, a także dobrowolny. Spełnienie przesłanki opuszczenia przez osobę zainteresowaną dotychczasowego miejsca pobytu stałego następuje wówczas, gdy jest ono dobrowolne i wynika z jej własnej woli, a nie z powodu bezprawnych działań lub zachowań innych osób.
Jak trafnie zauważył organ odwoławczy w orzecznictwie istotnie przyjęto nadto domniemanie dobrowolności opuszczenia miejsca pobytu stałego w sytuacji, gdy zmuszenie do opuszczenia lokalu nie jest oczywiste, a strona nie podjęła przewidzianych prawem środków w celu obrony swych praw do przebywania w lokalu.
Przenosząc powyższe rozważania na ustalony w sprawie stan faktyczny, baczyć w pierwszym rzędzie należy na to, że postępowanie administracyjne dotyczyło wymeldowania osoby, która opuściła sporny lokal w [...] 2001 r. i nie zamieszkiwała w nim z zamiarem stałego pobytu co najmniej od tej daty. Okoliczność ta jest bezsporna i potwierdziła ją kilkakrotnie Z. P.. Uczyniła to zarówno w pismach kierowanych do organów jak i w złożonych zeznaniach, a nawet w skardze. Okoliczność ta jest bezsporna również co do dzieci nad którymi sprawuje opiekę, a które sporadycznie są widywane w miejscu zameldowania.
Organ II instancji dokonał wyczerpujących ustaleń w zakresie spełnienia przesłanek wymeldowania Z. P. wraz z dziećmi z pobytu stałego. Prawidłowo została wyjaśniona kwestia zamieszkiwania skarżącej w tymże lokalu, co stanowiło sedno przedmiotowej sprawy, jak również dobrowolność jego opuszczenia. Za chybione należy uznać podniesione w skardze zarzuty dotyczące braku zainteresowania organu możliwościami zamieszkania skarżącej w innym lokalu czy zameldowania pod innym adresem na pobyt stały. Niezrozumiałe jest także stawianie Sądowi pytania na które może odpowiedzieć wyłącznie właściciel przedmiotowego lokalu. Jednakże zgodnie z art. 134 § 1 ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną. Uchyla decyzję lub postanowienie w całości albo części, jeżeli stwierdzi:
- a) naruszenie prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy,
- b) naruszenie prawa dające podstawę wznowienia postępowania administracyjnego,
- c) inne naruszenie przepisów postępowania, jeżeli mogło ono mieć istotny wpływ na wynik sprawy (art. 145 § 1 pkt 1 a, b, c ustawy psa).
Należy podkreślić, że zgodnie z zasadami obowiązującymi w postępowaniu administracyjnym organy administracji publicznej stoją na straży praworządności i podejmują wszelkie kroki niezbędne do wyjaśnienia stanu faktycznego oraz do załatwienia sprawy mając na względzie słuszny interes obywateli (art. 8 K.p.a.). Są obowiązane do należytego i wyczerpującego informowania stron o okolicznościach faktycznych i prawnych, które mogą mieć wpływ na ustalenie ich praw i obowiązków będących przedmiotem postępowania administracyjnego (art. 9). Obowiązane są zapewnić stronom czynny udział w każdym stadium postępowania, a przed wydaniem decyzji umożliwić im wypowiedzenie się co do zebranych dowodów i materiałów oraz zgłoszonych żądań (art. 10 k.p.a.). Ponieważ w niniejszej sprawie organ odwoławczy rozpatrując ponownie sprawę nie uchybił tym zasadom i nie naruszył wskazane wyżej przepisy postępowania, które to naruszenie mogło mieć istotny wpływ na wynik postępowania i nie dopatrzył się także innych naruszeń prawa obligujących go do uchylenia zaskarżonej decyzji, skargę jako bezzasadną oddalił na mocy art. 151 ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi.