Uzasadnienie
Decyzją z dnia [...] Nr [...] Kierownik Działu d/s Rodzin z Dziećmi Miejskiego Ośrodka Pomocy Rodzinie w K., działając z upoważnienia Prezydenta Miasta K. ustalił M.B. opłatę miesięczną za pobyt dziecka A.B. w placówce opiekuńczo-wychowawczej w wysokości [...] zł na okres od dnia [...] do czasu faktycznego pobytu dziecka w tej placówce. Jako podstawę prawną tego rozstrzygnięcia powołał art. 104 Kodeksu postępowania administracyjnego i art. 33 k ust. 4-7 ustawy z 29 listopada 1990 r. o pomocy społecznej (Dz. U. z 1998 r. Nr 64 poz. 414 z późn. zm.) w związku z Uchwałą Nr [...] Rady Miejskiej K. z dnia [...] w sprawie częściowego lub całkowitego zwalniania rodziców z opłat za pobyt dziecka w placówkach opiekuńczo-wychowawczych prowadzonych przez Miasto K. W uzasadnieniu decyzji wskazał, że zgodnie z art. 4 i art. 33 k ustawy o pomocy społecznej, ojciec dziecka zobowiązany jest pokryć koszty jego utrzymania w placówce opiekuńczo – wychowawczej.
Przy ustalaniu wysokości odpłatności podniósł, iż całkowity dochód w rodzinie strony przekracza kryterium dochodowe, o którym mowa w art. 4 ust. 1 ustawy o pomocy społecznej (tj. 461 zł.), gdyż dochód netto na osobę w rodzinie strony wynosił [...] zł., co pozwala na ponoszenie przez stronę opłat za pobyt dziecka w placówce w [...] wysokości tj. [...]% kwoty ustalonej w art. 4 ust. 1 pkt 1 powołanej ustawy o pomocy społecznej (czyli [...] zł. miesięcznie).
Odwołanie od tej decyzji wniósł skarżący, w którym wyraził swoje niezadowolenie z otrzymanej decyzji. Podniósł, iż wyliczona kwota jest stanowczo za wysoka, gdyż jego możliwości finansowe nie zezwalają na ponoszenie tak wysokiej odpłatności, bowiem na utrzymaniu strony pozostaje [...], która na podstawie [...] uznana jest za [...] oraz wymaga [...].
Samorządowe Kolegium Odwoławcze w K. decyzją z dnia [...] nr [...] wydaną na podstawie art. 138 § 1 pkt 1 Kodeksu postępowania administracyjnego oraz art. 1, art. 2, art. 17 i art. 18 ustawy z dnia 12 października 1994 r. o samorządowych kolegiach odwoławczych (Dz. U. Nr 122, poz. 593 ze zm.) utrzymało w mocy zaskarżoną decyzję. W jej uzasadnieniu organ odwoławczy przedstawił dotychczasowy przebieg postępowania oraz przytoczył treść art. 4 i art. 33 k ustawy o pomocy społecznej stwierdzając, że w rozpatrywanym przypadku dochód strony przekraczał kryterium dochodowe określone w tej ustawie, uprawniające do korzystania ze świadczeń opieki społecznej. Zaznaczył, że sama strona [...].
W skardze do Naczelnego Sądu Administracyjnego skarżący nie zgodził się z otrzymaną decyzją i zarzucił jej naruszenie zasad współżycia społecznego, gdyż będąc w trudnej sytuacji materialnej nie jest w stanie ponosić tak wysokiej odpłatności za pobyt córki w placówce opiekuńczo-wychowawczej. Dodatkowo wskazał, że córka została umieszczona w placówce [...], a skarżący postanowieniem Sądu Rejonowego w M. z dnia [...] został zwolniony z ponoszenia kosztów jej pobytu.
W odpowiedzi na skargę Samorządowe Kolegium Odwoławcze w K. wniosło o oddalenie skargi i przytoczyło analogiczną argumentację jak w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji. Odnosząc się do zarzutów zamieszczonych w skardze wskazało, że sytuacja materialna skarżącego nie należy do trudnych, gdyż utrzymuje on [...], a pierwszoplanowym obowiązkiem skarżącego, jako ojca małoletniej córki winno być jej wspieranie, wychowanie i zapewnienie środków utrzymania.
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach zważył co następuje
Skarga zasługuje na uwzględnienie, bowiem zaskarżona decyzja narusza przepisy prawa.
Z dniem 1 stycznia 2004 r. uległ zmianie stan prawny i w myśl postanowień art. 97 § 1 ustawy z 30 sierpnia 2002 r. Przepisy wprowadzające ustawę - Prawo o ustroju sądów administracyjnych i ustawę -Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1271 z późn. zm.) sprawy, w których skargi zostały wniesione do Naczelnego Sądu Administracyjnego przed dniem 1 stycznia 2004 r. i postępowanie nie zostało zakończone, podlegają rozpoznaniu przez właściwe sądy administracyjne na podstawie przepisów ustawy z 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270). W tej sytuacji stosownie do postanowień rozporządzenia Prezydenta Rzeczypospolitej Polskiej z 25 kwietnia 2003 r. w sprawie utworzenia wojewódzkich sądów administracyjnych oraz ustalenia ich siedzib i obszarów właściwości (Dz. U. Nr 72, poz. 652) właściwym sądem administracyjnym do rozpatrzenia skargi jest Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach.
W punkcie wyjścia należy wskazać, że zgodnie z art. 1 § 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. Nr 153 poz.1269) Sąd ten sprawuje w zakresie swojej właściwości kontrolę działalności administracji publicznej, przy czym § 2 wspomnianego przepisu stanowi, iż kontrola ta sprawowana jest pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej. Z brzmienia art. 145 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270) wynika natomiast, że w przypadku, gdy Sąd stwierdzi, bądź to naruszenie prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy, bądź to naruszenie prawa dające podstawę do wznowienia postępowania administracyjnego, bądź wreszcie inne naruszenie przepisów postępowania, jeśli mogło ono mieć istotny wpływ na wynik sprawy, wówczas - w zależności od rodzaju naruszenia – uchyla decyzję lub postanowienie w całości lub w części, albo stwierdza ich nieważność bądź niezgodność z prawem.
Cytowana regulacja prawna nie pozostawia zatem wątpliwości co do tego, że zaskarżona decyzja lub postanowienie mogą ulec uchyleniu tylko wtedy, gdy organom administracji można postawić uzasadniony zarzut naruszenia prawa czy to materialnego, czy to procesowego, jeżeli naruszenie to miało, bądź mogło mieć wpływ na wynik sprawy. Sąd nie jest zatem władny oceniać takich okoliczności jak pokrzywdzenie strony decyzją, gdy decyzja wiąże się z negatywnymi dla niej skutkami, ale związany jest normą prawną odzwierciedlającą wolę ustawodawcy, wyrażoną w treści odpowiedniego przepisu prawa.
Kontrola legalności zaskarżonej decyzji w oparciu o postanowienia art. 1 ustawy z 25 lipca 2002r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. Nr 153, poz. 1269) wykazała, że zaskarżona decyzja nie odpowiada wymogom prawa. Stosownie bowiem do postanowień art. 134 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270) Sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy, nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną. W przedmiotowej sprawie, wyznacza je rozstrzygnięcie sprawy indywidualnej, a nie wynikający z prawa materialnego stosunek administracyjnoprawny. Zgodnie z art. 133 § 1 ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi sąd orzeka na podstawie stanu faktycznego istniejącego w dniu wydania zaskarżonej decyzji. Przy czym nie oznacza to, iż sąd nie powinien brać pod uwagę nowych faktów czy dowodów, istniejących w dniu orzekania, a nieznanych organowi.
Przedmiotowe postępowanie administracyjne jest konsekwencją zarządzenia tymczasowego Sądu Rejonowego Wydziału [...] Rodzinnego i Nieletnich w M. z dnia [...] sygn. akt [...] o umieszczeniu małoletniej A.B. w placówce oświatowo-wychowawczej, które nie zawierało rozstrzygnięcia o kosztach postępowania, albowiem nie było to orzeczenie kończące sprawę.
W tym miejscu wskazać należy, że art. 32 § 1 i § 4 ustawy z dnia 26 października 1982 r. o postępowaniu w sprawach nieletnich, zwanej dalej ustawą u.p.n. stanowi, że kosztami postępowania w sprawie nieletniego sąd rodzinny obciąża rodziców lub inne osoby zobowiązane do jego alimentacji albo nieletniego, chyba że ze względu na warunki materialne i osobiste tych osób uzna za celowe odstąpienie od obciążenia ich kosztami w całości lub w części (...). W § 2 tego przepisu znajdujemy wyjaśnienie co ustawodawca zaliczył do kosztów tego postępowania. Stanowi on, że do kosztów tego postępowania zalicza się również należność z tytułu pobytu nieletniego w policyjnej izbie dziecka, schronisku dla nieletnich, zakładzie poprawczym, placówce opiekuńczo-wychowawczej, albo ośrodku szkolno-wychowawczym, w domu pomocy społecznej, jak również zryczałtowaną kwotę z tytułu: postępowania mediacyjnego, badań nieletniego w rodzinnym ośrodku diagnostyczno-konsultacyjnym, umieszczenia w rodzinie zastępczej, pobytu w ośrodku kuratorskim lub ustanowienia nadzoru kuratora.
Z kolei § 4 tego przepisu stanowi, że Minister Sprawiedliwości, w porozumieniu z ministrem właściwym do spraw zabezpieczenia społecznego, ministrem właściwym do spraw finansów publicznych i ministrem właściwym do spraw wewnętrznych, określi, w drodze rozporządzenia, wysokość i szczegółowe zasady ustalania kosztów postępowania w sprawach nieletnich, uwzględniając możliwość zmiany w toku postępowania wysokości kosztów, w szczególności z uwagi na zmianę sytuacji materialnej osób zobowiązanych do ich uiszczania.
Na podstawie rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 14 sierpnia 2001 r. (Dz. U. nr 909, poz. 1009) następuje to w formie należności zryczałtowanej oraz obejmuje także zwrot wydatków i opłat kancelaryjnych (§ 1-2). Sąd rodzinny jest obowiązany z urzędu w okresie trwania postępowania wykonawczego co najmniej raz w roku oceniać, czy z uwagi na sytuację materialną osób zobowiązanych do uiszczenia kosztów postępowania nie zachodzi potrzeba zmiany wysokości tych kosztów (§ 5 ust. 1). Jedynie w sytuacji kiedy na podstawie odrębnych przepisów osoby zobowiązane ponoszą już opłatę za pobyt nieletniego np. w placówce opiekuńczo-wychowawczej wówczas sąd rodzinny wykonujący orzeczenie ma możliwość zmiany wysokości należności zryczałtowanej o wysokość ponoszonej przez te osoby opłaty (§ 7).
Bezspornym jest, że wyżej opisane postępowanie przed Sądem Rejonowym w M. zostało zakończone dopiero prawomocnym postanowieniem tego Sądu z dnia [...] sygn. akt [...], który w jego punkcie pierwszym na podstawie art. 6 pkt 9 ustawy u.p.n. postanowił zastosować wobec nieletniej A.B. [...] w postaci umieszczenia w placówce opiekuńczo-wychowawczej typu [...], a w punkcie drugim na podstawie art. 32 § 1 ustawy u.p.n. częściowo obciążyć ojca nieletniej kosztami postępowania sądowego w kwocie [...] zł., a w pozostałym zakresie dotyczącym należności z tytułu pobytu nieletniej w placówce opiekuńczo-wychowawczej odstąpić od obciążenia M.B. kosztami postępowania w sprawie. Z powyższego wynikają zatem dwie kwestie, a mianowicie, że postępowanie sądowe zostało zakończone jeszcze przed wydaniem przez organ odwoławczy zaskarżonej decyzji z dnia [...], po drugie zaś to, że organ odwoławczy wydając zaskarżoną decyzję pominął w ogóle treść orzeczenia Sądu Rodzinnego w M. Stosownie do postanowień art. 33 k ust. 4-7 ustawy z 29 listopada 1990 r. o pomocy społecznej (Dz. U. z 1998 r. Nr 64 poz. 414 z późn. zm.) opłatę za pobyt dziecka w placówce opiekuńczo-wychowawczej ponoszą, do wysokości wydatków bieżących ponoszonych na jego utrzymanie, rodzice dziecka.
Opłatę tą ustala się w drodze decyzji administracyjnej, a rada powiatu określa w drodze uchwały zasady częściowego lub całkowitego zwalniania rodziców z tych opłat.. Miesięczną opłatę za pobyt ponoszą rodzice albo opiekunowie, jeżeli dysponują dochodem dziecka w wysokości 150 % kwoty określonej w art. 4 ust. 1 pkt 1 wyżej wymienionej ustawy, jednak nie wyższej niż kwota odpowiadająca 70 % dochodu na osobę w rodzinie, wlicza się w to dziecko kierowane lub przebywające w domu, a w przypadku, gdy opłatę wnosi opiekun, opłata wynosi 70 % dochodu dziecka. Jednakże ma to miejsce tylko wówczas, gdy w sprawie nieletniego dziecka nie zostało wydane orzeczenie sądu rodzinnego.
Reasumując, właściwe podmioty działające w imieniu Państwa zapewniają nieletnim niezbędną opiekę, a na ich rodzicach spoczywa obowiązek współuczestniczenia w kosztach związanych z wydatkami obejmującymi koszty postępowania w sprawie nieletniego. Do kosztów tych zalicza się również należność z tytułu pobytu nieletniego m. in. w placówce opiekuńczo-wychowawczej. Zdaniem Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w sprawach wszczętych i toczących się w oparciu o ustawę z dnia 26 października 1982 r. o postępowaniu w sprawach nieletnich rozstrzygnięć takich dokonuje sąd powszechny w trybie przepisów tej ustawy. Nie do przyjęcia jest bowiem teza, że np. w przypadku obciążenia przez sąd rodzinny opiekuna nieletniego kosztami pobytu w placówce opiekuńczo – wychowawczej w trybie art. 32 ustawy u.p.n., ten sam opiekun z mocy decyzji wydanej w trybie administracyjnym ponosi jeszcze raz te same koszty. Za tym, że opłata za pobyt jest w istocie jedną opłatą przemawia treść § 7 ust. 1 cytowanego już wcześniej rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 14 sierpnia 2001 r. w sprawie wysokości i szczegółowych zasad ustalania kosztów postępowania w sprawach nieletnich.
Przepis ten stanowi, że jeżeli nieletni lub inne osoby zobowiązane do ponoszenia kosztów postępowania ponoszą opłatę za pobyt nieletniego w placówce opiekuńczo-wychowawczej, ośrodku szkolno-wychowawczym, domu pomocy społecznej lub rodzinie zastępczej na podstawie odrębnych przepisów, sąd rodzinny wykonujący orzeczenie zmniejsza wysokość należności zryczałtowanej ponoszonej w związku z zastosowaniem tych środków wychowawczych o wysokość ponoszonej przez te osoby opłaty (...). Przepis ten dotyczy przykładowo takiej sytuacji, że wobec nieletniego zapadło orzeczenie sądu powszechnego wydane w sprawie o czyn karalny toczącej się oparciu o przepisy ustawy u.p.n. i obciążono opiekunów nieletniego kosztami postępowania, gdy jednocześnie zaistniała sytuacja przewidziana w art. 33 k ust. 1 ustawy o pomocy społecznej, a mianowicie, że ten sam nieletni znajduje się także w placówce z innego tytułu, a mianowicie jest on dzieckiem pozbawionym częściowo lub całkowicie opieki rodzicielskiej.
Zatem w sytuacji, gdy nieletni został umieszczony w placówce opiekuńczo – wychowawczej z tytułu – wydanego w toku sprawy (tymczasowego) - orzeczenia sądu rodzinnego w sprawie toczącej się w oparciu o przepisy ustawy z dnia 26 października 1982 r. o postępowaniu w sprawach nieletnich, właśnie sąd rodzinny jest uprawniony do rozstrzygania w zakresie kosztów tegoż pobytu, w orzeczeniu swoim rozstrzyga bowiem z mocy art. 32 ustawy u.p.n. o obowiązku opiekuna nieletniego do ponoszenia kosztów jego pobytu w ośrodku opiekuńczo – wychowawczym.
Samorządowe Kolegium Odwoławcze w K. prowadziło postępowanie w sprawie nałożenia na skarżącego obowiązku ponoszenia odpłatności za pobyt córki w placówce opiekuńczo-wychowawczej nie zważając na okoliczność, iż w punkcie 2 postanowienia Sądu Rejonowego w M. z dnia [...] sygn. akt [...] odstąpiono od obciążenia skarżącego należnościami z tytułu pobyty jego nieletniej córki w tej placówce. Tym samym zaskarżona decyzja wydana w dniu [...] utrzymała w mocy decyzję administracyjną rozstrzygającą odmiennie o obowiązku skarżącego. Podkreślić trzeba, że nawet w odpowiedzi na skargę z dnia [...] nie uwzględniono powołanego wyżej postanowienia sądu powszechnego. Wskazania co do dalszego postępowania wynikają wprost z powyższych rozważań.
Istotnym jest, iż w toku postępowania odwoławczego nie zebrano i nie rozpatrzono całości materiału dowodowego w sprawie, czym naruszono art. 7 i art. 77 § 1 Kodeksu postępowania administracyjnego. Stosownie bowiem do postanowień art. 7 Kodeksu postępowania administracyjnego w toku postępowania organy administracji publicznej stoją na straży praworządności i podejmują wszelkie kroki niezbędne do dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego, jak również po myśli art. 8 tego Kodeksu obowiązane są prowadzić postępowanie w taki sposób, aby pogłębiać zaufanie obywateli do organów Państwa oraz świadomość i kulturę prawną.
Z przytoczonych względów skład orzekający w niniejszej sprawie uchylił zaskarżoną decyzję na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. a i c, art. 135 i art. 152 ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi w związku z art. 97 § 1 ustawy Przepisy wprowadzające ustawę - Prawo o ustroju sądów administracyjnych i ustawę - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, gdyż została ona wydana z naruszeniem przepisów postępowania, które mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy oraz przepisów prawa materialnego i orzekł o niewykonalności zaskarżonego orzeczenia. Na mocy art. 210 ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi nie orzeczono o zwrocie kosztów postępowania z uwagi na brak wniosku skarżącego w tym zakresie.