Uzasadnienie
Jak wynika z akt sprawy, decyzją Prezydenta Miasta B.-B. z dnia [...]r. nr [...], utrzymaną w mocy decyzją Wojewody Ś. z dnia [...]r. nr [...] udzielono inwestorowi Firmie B S.A. w W. pozwolenia na budowę pawilonu handlowego [...], położonego w B.-B. przy ul. [...]. W pozwoleniu tym na inwestora nałożony został obowiązek uzyskania pozwolenia na użytkowanie. Pozwolenie takie zostało udzielone decyzją Prezydenta B.-B. z dnia [...]r., utrzymaną w mocy decyzją Wojewody Ś. z dnia [...]r.
W następstwie skarg wniesionych do Naczelnego Sądu Administracyjnego Ośrodka Zamiejscowego w Katowicach uchylone zostały rozstrzygnięcia organów administracji, wydane zarówno w przedmiocie udzielonego pozwolenia na budowę, jak i pozwolenia na użytkowanie.
Wyrokiem z dnia 18 listopada 2002 r. w sprawie o sygn. II SA/Ka 1455/00 uchylona została przez Naczelny Sąd Administracyjny Ośrodek Zamiejscowy w Katowicach decyzja Wojewody Ś. z [...]r. oraz poprzedzająca ją decyzja Prezydenta Miasta B.-B. z dnia [...]r. wydane w sprawie udzielenia pozwolenia na budowę.
Natomiast wyrokiem z dnia 18 listopada 2002 r. w sprawie o sygn. II SA/Ka 3061/00 Sąd uchylił decyzje organów obu instancji, wydane w przedmiocie pozwolenia na użytkowanie obiektu budowlanego. W uzasadnieniu tego wyroku wskazano na uchybienia w postępowaniu organów, będąc przyczyną uchylenia decyzji oraz sformułowano zalecenia dla organów, polecając uzupełnić dokumentację o oryginał dziennika budowy oraz przeprowadzić protokolarne oględziny obiektu w aspekcie zgodności z warunkami zabudowy i zagospodarowania terenu oraz pozwolenia na budowę, przy zapewnieniu stronom czynnego udziału w postępowaniu.
Wobec uchylenia rozstrzygnięć w przedmiocie pozwolenia na użytkowanie, Prezydent Miasta B.-B., po ponownym rozpatrzeniu wniosku Firmy B S.A. z dnia [...]r., decyzją z dnia [...]r. udzielił pozwolenia na użytkowanie pawilonu handlowego "[...]" przy ul. [...] w B.-B. Jako podstawa prawna wskazane zostały przepisy art. 59 i 82 ust. 1 i 2 ustawy z dnia 7 lipca 1994 r. Prawo budowlane (aktualnie tekst jedn. Dz.U. z 2003 r. Nr 207, poz. 2016 ze zm.). W uzasadnieniu podano, że dla inwestora obowiązek uzyskania pozwolenia na użytkowanie wynikał z decyzji o pozwoleniu na budowę. Wobec uchylenia przez Sąd uprzednio wydanych decyzji w przedmiocie pozwolenia na użytkowanie, konieczne było ponowne rozpoznanie przez organ wniosku strony. Po przeprowadzeniu oględzin obiektu i analizie przedłożonych dokumentów, wymienionych w uzasadnieniu, stwierdzono, że obiekt został wykonany zgodnie z pozwoleniem z dnia [...]r., zgodnie z przepisami a stan jego nie zagraża bezpieczeństwu oraz, że jest zdatny do użytkowania.
Odwołanie od tej decyzji wniosła strona postępowania Spółdzielnia Mieszkaniowa "[...]" w B.-B. wskazując, iż uchylone zostało pozwolenie na budowę przedmiotowego pawilonu, brak jest zatem podstaw do orzekania o pozwoleniu na użytkowanie z powoływaniem się na to pozwolenie.
Zaskarżoną decyzją z dnia [...]r. Wojewoda Ś., na podstawie art. 138 § 2 k.p.a. w związku z art. 59 oraz art. 82 ust. 3 ustawy prawo budowlane, uchylił rozstrzygnięcie organu I instancji i przekazał sprawę do ponownego rozpoznania przez ten organ. W uzasadnieniu podano, że jeżeli inwestor użytkuje obiekt budowlany na podstawie ostatecznej decyzji o pozwoleniu na użytkowanie, a następnie decyzja ta zostaje wyeliminowana z obrotu prawnego, to w sprawie stanowisko winien zająć organ nadzoru budowlanego. Postępowanie przed tym organem w rozpatrywanym przypadku nie miało miejsca, zatem decyzja o pozwoleniu na użytkowanie została wydana przedwcześnie. Jej wydanie jest bowiem uzależnione od uprzedniego rozpoznania zagadnienia wstępnego przez organ nadzoru budowlanego.
W skardze złożonej do Naczelnego Sądu Administracyjnego Ośrodka Zamiejscowego w Katowicach Firma B S.A. w W. zwróciły się o uchylenie decyzji organu odwoławczego. W uzasadnieniu powołano się na zalecenia zawarte w wyroku NSA z dnia 18 listopada 2002 r. sygn. II SA/Ka 3061/00, w których Sąd określił od jakich czynności i ustaleń zależeć będzie wydanie decyzji przez organ administracji architektoniczno-budowlanej. Wskazano, że decyzja organu I instancji została wydana po przeprowadzeniu zaleconego postępowania i przez organ wskazany przez Sąd jako właściwy, a zatem stanowisko zajęte przez Wojewodę nie jest uzasadnione. Organy nadzoru budowlanego byłyby uprawnione do działania w sprawie, gdyby uprzednio wydana została odmowna decyzja w zakresie pozwolenia na użytkowanie. Wobec braku takiego rozstrzygnięcia, kompetencje do orzekania w sprawie należą do organu administracji architektoniczno-budowlanej.
W odpowiedzi na skargę Wojewoda Ś. wniósł o jej oddalenie. W uzasadnieniu wskazano, że jakkolwiek obiekt został wybudowany w oparciu o pozwolenie na budowę, to decyzja ta została uchylona. Uchylone zostało również udzielone pozwolenie na użytkowanie, a inwestor nie wstrzymał użytkowania obiektu. Nie zostało przeprowadzone postępowanie przed organami nadzoru budowlanego. Uznano, że przeprowadzenie postępowania na podstawie art. 59 ustawy prawo budowlane jest możliwe, po uzupełnieniu dowodów w sprawie.
Wojewódzki Sąd Administracyjny rozważył, co następuje
Faktem jest, że wydając decyzje w sprawie będącej przedmiotem kontroli Sądu w niniejszej sprawie, organy administracji dysponowały uprzednim wyrokiem z NSA z dnia 18 listopada 2002 r. wydanym w sprawie II SA/Ka 3061/00, zawierającym zalecenia co do dalszego toku czynności i trybu procedowania. Zgodnie z art. 30 ówcześnie obowiązującej ustawy z dnia 11 maja 1995 r. o Naczelnym Sądzie Administracyjnym (Dz.U.
Nr 74, poz. 368 ze zm.) ocena prawna wyrażona w orzeczeniu Sądu wiąże w sprawie ten Sąd oraz organ, którego działanie było przedmiotem zaskarżenia. Analogicznie, na mocy przepisu art. 89 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Przepisy wprowadzające ustawę – Prawo o ustroju sądów administracyjnych i ustawę – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. Nr 153, poz. 1271 ze zm.), obecnie oceną prawną wyrażoną w orzeczeniu Naczelnego Sądu Administracyjnego, wydanym przed dniem 1 stycznia 2004 r., związane są wojewódzkie sądy administracyjne oraz organ, którego działanie było przedmiotem zaskarżenia. Związanie to jest jednak skuteczne pod warunkiem stabilności faktycznego i prawnego stanu sprawy. Istotna zmiana stanu faktycznego lub prawnego, zaistniała po wydaniu wyroku związanie takie usuwa.
Mając na względzie powyższe uwagi, należy zauważyć, że już w dacie wydania przez Sąd wyroku w sprawie II SA/Ka 3061/00 stan prawny, przez który należy rozumieć nie tylko stan na poziomie regulacji aktów generalnych powszechnie obowiązujących, lecz również stan indywidualnych aktów prawnych, kształtujących pozycję prawną określonego podmiotu, uległ modyfikacji. Równolegle bowiem wyrokiem z dnia 18 listopada 2002 r. w sprawie o sygn. II SA/Ka 1455/00 uchylone zostały decyzje wydane w przedmiocie pozwolenia na budowę. Do tej kwestii Sąd orzekający w przedmiocie pozwolenia się nie odniósł i nie uwzględnił jej, formułując swoje oceny i zalecenia. Uchylenie zaś tych decyzji, kształtujących pozycję prawną inwestora w procesie budowlanym, winno być zatem zakwalifikowane jako zmiana stanu prawnego dotyczącego sprawy, zaistniała po wydaniu wyroku w przedmiocie decyzji o pozwoleniu na użytkowanie.
Rozpoznając zatem ponownie wniosek strony o udzielenie pozwolenia na użytkowanie pawilonu, organ administracji architektoniczno-budowlanej nie mógł ograniczyć się do przeprowadzenia postępowania w zakresie wyznaczonym wytycznymi zawartymi w wyroku Sądu w sprawie II SA/Ka 3061/00, rozpoznać sprawy w zakresie zgodności wykonania obiektu z warunkami pozwolenia na budowę czy przyjąć, iż podstawę do prowadzenia postępowania stanowi obowiązek uzyskania pozwolenia na użytkowanie, nałożony w decyzji o pozwoleniu na budowę.
W stosunku do wybudowanego obiektu, pozwolenie na budowę którego zostało uchylone, nie może już być powtórnie prowadzone postępowanie w przedmiocie udzielenia pozwolenia na budowę. Jednocześnie obiekt ten nie może być traktowany jako wzniesiony bez wymaganego pozwolenia i podlegający rygorem przepisu art. 48 prawa budowlanego. Wobec uchylenia pozwolenia na budowę stan tego obiektu i jego zgodność z prawem winny jednocześnie stanowić przedmiot kontroli. Podstawę prawną dla takiej kontroli w stosunku do robót już wykonanych stanowi przepis art. 51 ust. 4 prawa budowlanego, przewidujący odpowiednie stosowanie art. 51 ust. 1-3 dla robót budowlanych wykonanych w przypadkach innych niż określone w art. 48 (a zatem budowa obiektu bez wymaganego pozwolenia), w sposób opisany w art. 50 ust.1.
Przypadki, w jakich wydawane jest pozwolenie na użytkowanie obiektu określa art. 55 prawa budowlanego. W dacie wydawania decyzji przez organ I instancji nie funkcjonowało już w obrocie prawnym pozwolenie na budowę, podstawą udzielenia pozwolenia na użytkowanie nie mógł zatem być przepis art. 55 § 1 pkt 1 prawa budowlanego i wskazana w nim przesłanka. Zasadnie natomiast organ odwoławczy wskazał, że w sprawie winno dojść do postępowania przed organami nadzoru budowlanego. Przeprowadzenie bowiem tego postępowania i ewentualne wydanie przez organ decyzji na podstawie art. 51 § 1 pkt 2 prawa budowlanego, stanowią podstawę do przeprowadzenia postępowania w zakresie udzielenia pozwolenia na użytkowanie obiektu.
Wobec przekazania sprawy udzielenia pozwolenia na użytkowanie do ponownego rozpoznania Prezydentowi Miasta B.-B. należy jednocześnie zauważyć, iż aktualnie, wobec zmiany stanu prawnego regulującego właściwość rzeczową organów administracji, sprawa ta należy do właściwości organów nadzoru budowlanego, zgodnie z aktualnym brzmieniem art. 83 ust. 1 i 3 prawa budowlanego, co winno zostać z urzędu uwzględnione przez organy zobowiązane przestrzegać swojej właściwości, zaś zgodnie z art. 59 ust. 7 prawa budowlanego stroną w postępowaniu w sprawie pozwolenia na użytkowanie jest wyłącznie inwestor.
Mając na względzie przedstawioną argumentację, Wojewódzki Sąd Administracyjny, na podstawie art. 151 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.), orzekł jak w sentencji.
S