Uzasadnienie
Prezydent Miasta D. decyzją z dnia [...] nr [...], wydaną z powołaniem się na przepisy art.6-10 kpa oraz art.145, art.149 § 3 i art.150 § 1 kpa, orzekł o odmowie wznowienia postępowania zakończonego ostateczną decyzją Prezydenta Miasta D. z dnia [...] nr [...] w przedmiocie zwrotu nieruchomości.
Motywując to rozstrzygnięcie organ stwierdził, że W. J. – inicjator postępowania wznowieniowego – brał udział w postępowaniu zakończonym decyzją o zwrocie nieruchomości na rzecz M. K. – spadkobiercy byłego właściciela. Zarówno w tamtym postępowaniu, jak i we wniosku o wznowienie nie podważa rozstrzygnięcia sądu powszechnego w przedmiocie spadkobrania. Pomimo pouczenia ze strony organu wnioskodawca ani nie przedstawił nowych dowodów, ani nie wykazał istnienia przesłanek będących podstawą do wznowienia postępowania. Kwestionowanie zaś na drodze administracyjnej prawomocnych orzeczeń sądu powszechnego, w świetle art.365 § 1 kpc, nie jest dopuszczalne.
W odwołaniu od tej decyzji W. J. podniósł, że organ administracyjny nie rozpoznał istoty sprawy, skoro domaga się po raz kolejny zwrotu wywłaszczonej nieruchomości jego rodziców, zbędnej na cel wywłaszczenia oraz zawłaszczonego gospodarstwa rolnego. Odwołujący zauważył, że w żadnym z wymienionych przez organ orzeczeń sądowych nie zostały uwzględnione akty własności ziemi, stąd w jego ocenie nie zachodzi "przesłanka powagi rzeczy osądzonej".
Wojewoda [...] zaskarżoną decyzją z dnia [...] nr [...] na podstawie art.138 § 1 pkt 1 kpa oraz art.145 kpa utrzymał w mocy decyzję organu pierwszej instancji.
W uzasadnieniu decyzji Wojewoda wskazał, że nie zachodzą żadne przesłanki wymienione w art.145 kpa umożliwiające wznowienie postępowania. Kwestionowany porządek dziedziczenia został rozstrzygnięty prawomocnymi postanowieniami Sądu Rejonowego w D. z dnia [...] sygn.[...], z dnia [...] sygn. [...] i z dnia [....]sygn. [...]. Orzeczenia te zgodnie z art.365 § 1 kpc mają moc wiążącą. Jeżeli postępowanie cywilne zostało zakończone prawomocnie, a dopiero później zostało wszczęte i prowadzone postępowanie administracyjne, to decyzja w żadnym razie nie może zmienić prawomocnego orzeczenia Sądu.
W skardze do Naczelnego Sądu Administracyjnego W. J. wniósł o zmianę decyzji Wojewody [...] i utrzymanej nią w mocy decyzji organu pierwszej instancji i "zbadanie dowodu rzeczowego w postaci testamentu", ewentualnie o stwierdzenie nieważności tych decyzji.
Skarżący na wstępie wskazał, że jego rodzice posiadali wspólne gospodarstwo rolne, ojciec pracował zawodowo i był jedynym żywicielem rodziny, z jego zarobków wybudowany został dom rodzinny. Matka zaś, pozostająca na jego utrzymaniu, w 1995 r. rozdysponowała majątkiem w drodze testamentu, przekazała mu, że dziedziczyć będzie grunty rolne, zaś M. K., jej wnuczka – dom rodzinny. Skoro treść testamentu jest inna należy domniemywać, iż testament został sfałszowany lub sporządzony nieprecyzyjnie (matka była analfabetką). Zatem wszelkie późniejsze dokumenty, ustalenia i decyzje zostały wydane na wątpliwych, a nawet fałszywych dowodach. W tych okolicznościach zdaniem skarżącego usprawiedliwiony jest wniosek "o zbadanie przedmiotowego testamentu pod względem formalno-prawnym".
W odpowiedzi na skargę Wojewoda [...] podtrzymując dotychczasowe stanowisko wniósł o oddalenie tej skargi.
Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył:
Skarga zasługuje na uwzględnienie, jednakże nie z przyczyn w niej zawartych, ale z powodów które sąd administracyjny nie będąc związany zarzutami i wnioskami skargi wziął pod rozwagę z urzędu, do czego upoważnia przepis art.134 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. Nr 153, poz.1270).
Zaskarżona decyzja i utrzymana nią w mocy decyzja organu pierwszej instancji w przedmiocie odmowy wznowienia postępowania administracyjnego wydane zostały na podstawie art.149 § 3 kpa. Podjęcie takiej decyzji, zgodnie z utrwalonym orzecznictwem, możliwe jest wyłącznie wówczas, gdy po pierwsze – strona złoży podanie z uchybieniem miesięcznego terminu wymienionego w art.148 kpa i brak jest podstaw do przywrócenia tego terminu i po drugie – gdy wznowienie postępowania jest niedopuszczalne z przyczyn przedmiotowych lub podmiotowych. Wyjaśnienie tych okoliczności jest podstawowym obowiązkiem organów administracyjnych, skoro instytucja procesowa wznowienia postępowania służy do ponownego rozpoznania i rozstrzygnięcia sprawy administracyjnej zakończonej decyzją ostateczną. W rozpoznawanej sprawie przede wszystkim wytknąć należy organom, iż dostatecznie nie rozważyły czy istotnie wolą skarżącego było uruchomienie postępowania nadzwyczajnego.
Wszak poza sporem pozostaje, że W. J. brał udział w postępowaniu administracyjnym zainicjowanym wnioskiem M. K. o zwrot wywłaszczonej nieruchomości, w tamtym postępowaniu przedstawiał organowi swoje stanowisko (vide pisma z dnia [...],oświadczenie na rozprawie administracyjnej w dniu [...]). Ponadto jego żądanie zwrotu wywłaszczonej nieruchomości nie pokrywało się z treścią żądania M. K. Rodzi się więc wątpliwość, czy wystąpienie skarżącego z dnia [...] stanowi podanie o wznowienie postępowania administracyjnego zakończonego decyzją nr [...] Prezydenta Miasta D. z dnia [...] o zwrocie części nieruchomości stanowiącej w dacie wywłaszczenia własność Z. J., a jeśli tak – czy zostało wniesione w terminie.
Nie sposób nie dostrzec, że pismo skarżącego z dnia [...] potraktowane przez organy jako podanie o wznowienie postępowania, nosi tę samą datę co decyzja administracyjna kończąca postępowanie przed organem pierwszej instancji. Tymczasem, zgodnie z tym co powiedziano, wznowienie postępowania służy ponownemu rozpoznaniu i rozstrzygnięciu sprawy zakończonej decyzją ostateczną. Gdyby więc w rzeczy samej skarżący w omawianym piśmie wnioskował o wznowienie postępowania zakończonego nieostateczną decyzją, mogłoby to stanowić przesłankę do prezentowania poglądu o niedopuszczalności wznowienia z przyczyn przedmiotowych. Rzecz w tym, iż organy nie uzewnętrzniły swojego stanowiska w omawianym zakresie w sposób przekonywujący, a podstawy do odmowy wznowienia postępowania dopatrzyły się z zupełnie innego powodu. Mianowicie, w ocenie organów skarżący nie przedstawił ani dowodów, ani nie wykazał istnienia przesłanek będących podstawą do wznowienia postępowania.
Zakładając, że istotnie skarżący wnioskował o wznowienie postępowania, a podanie w tym zakresie złożył w ustawowym terminie, to zauważyć trzeba, że ustalenie wystąpienia i ocena podstaw wznowienia mogło nastąpić jedynie w toku postępowania po wznowieniu postępowania, co oznacza, że wyłączona była dopuszczalność wydania decyzji o odmowie wznowienia postępowania z powodu braku usprawiedliwionych podstaw wznowienia. Wynika to w sposób jednoznaczny z zestawienia treści § 3 art.149 kpa z § 1 i 2 tego przepisu. Zatem, ocena przyczyn wznowienia postępowania przed formalnym jego wznowieniem nie jest możliwa i dopuszczalna.
Skarżący zaś utrzymywał, pomijając merytoryczną trafność tych twierdzeń, że w sprawie wyszły na jaw nowe okoliczności mogące świadczyć o tym, że wątpliwa jest ważność testamentu sporządzonego przez jego matkę Z. J., a ponadto, że nie był znany organowi fakt, że matka własność wywłaszczonych nieruchomości nabyła w czasie trwania małżeństwa z jego ojcem A. J. na podstawie przepisów o nabyciu nieruchomości przez samoistnego posiadacza.
Reasumując, jeżeli organy uznały, że skarżący złożył podanie o wznowienie postępowania, a podanie to zostało wniesione w przewidzianym terminie, to stwierdzenie braku merytorycznych podstaw do uchylenia decyzji dotychczasowej na podstawie art.145 § 1 kpa mogło nastąpić jedynie po przeprowadzeniu postępowania wznowieniowego i w decyzji podjętej na mocy art.151 § 1 pkt 1 kpa.
Kontrolowane decyzje administracyjne o odmowie wznowienia postępowania naruszają zatem zarówno art.149 § 3 kpa, jak i art.7, art.77 § 1 oraz art.80 kpa, a naruszenie tych przepisów w ocenie Sądu mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy. Stwarza to tym samym podstawę do ich uchylenia na mocy art.145 § 1 pkt 1 lit. c) ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U.
Nr 153, poz.1270). Wobec wyeliminowania z obrotu prawnego zaskarżonej decyzji należało również orzec, iż decyzja ta nie podlega wykonaniu (art.152 cytowanej ustawy), a ponadto zasądzić od organu na rzecz skarżącego zwrot kosztów postępowanie, które sprowadzają się do wpisu od skargi (art.200 powołanej ustawy).
Ponownie rozpoznając sprawę w pierwszej kolejności ustali organ, jaki charakter ze względu na treść ma pismo skarżącego z dnia [...], które zainicjowało niniejsze postępowanie. W szczególności zaś, czy istotnie stanowi podanie o wznowienie postępowania zakończonego decyzją Prezydenta Miasta D. z dnia [...] względnie odwołanie od tej decyzji bądź pismo strony w toczącym się postępowaniu o zwrot nieruchomości z wniosku M. K. albo wniosek o wszczęcie oddzielnego postępowania w przedmiocie zwrotu nieruchomości. Będzie miał na uwadze organ, że o właściwym potraktowaniu pisma zgodnego z intencjami strony decyduje strona, obowiązkiem zaś organu administracyjnego jest następnie prawidłowe ukierunkowanie postępowania. Uwzględni przy tym organ, że pismo skarżącego i decyzja Prezydenta Miasta D. noszą tę samą datę ([...]). Zwrócić trzeba także uwagę skarżącemu, by jego żądania zawarte w piśmie nie opierały się na ogólnikach, lecz były w sposób wyraźny i jednoznaczny określone, w przeciwnym bowiem razie właściwy organ administracyjny jest uprawniony do wezwania strony do uzupełnienia w tym zakresie braków pod rygorem pozostawienia podania bez rozpoznania (art.64 § 2 kpa).