Uzasadnienie
Decyzją z [...] r. nr [...] Państwowy Powiatowy Inspektor Sanitarny w W. orzekł, że u A. R. brak jest podstaw do stwierdzenia choroby zawodowej, uszkodzenia słuchu wywołanego działaniem hałasu, wskazanej w pozycji 15 wykazu chorób zawodowych, stanowiącego załącznik do rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 18 listopada 1983 r. w sprawie chorób zawodowych. Jako podstawę prawną decyzji wskazał: art. 1 pkt. 2, art. 4 pkt. 5 ustawy z dnia 14 marca 1985 r. o Państwowej Inspekcji Sanitarnej (tekst jednolity Dz. U. z 1998 r. Nr 90, poz. 575 ze zm.), § 10 rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 18 listopada 1983 r. w sprawie chorób zawodowych (Dz. U. Nr 65, poz. 294 ze zm.) oraz § 10 rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 30 lipca 2002 r. w sprawie wykazu chorób zawodowych, szczegółowych zasad postępowania w sprawach zgłaszania podejrzenia, rozpoznawania i stwierdzania chorób zawodowych oraz podmiotów właściwych w tych sprawach (Dz. U. Nr 132, poz. 115).
W uzasadnieniu wyjaśnił, że istotnym warunkiem dla stwierdzenia choroby zawodowej jest jej uprzednie rozpoznanie przez jednostkę służby zdrowia oraz wykazanie, że warunki pracy miały wpływ na powstanie choroby. A. R. był badany w Wojewódzkim Ośrodku Medycyny Pracy w S. oraz w Instytucie Medycyny Pracy i Zdrowia Środowiskowego w S., gdzie stwierdzono brak podstaw do rozpoznania choroby zawodowej. Organ I instancji stwierdził dalej, że A. R. pracując zawodowo od 1974 do 1999 r., jako cieśla górniczy pod ziemią w Kopalni "A", a ostatnio w KWK "B" w R., był narażony na hałas o natężeniu powyżej 82 dB. Długoletnie zatrudnienie w takich warunkach stwarzało ryzyko powstania choroby zawodowej. Na końcu wyjaśnił, że wobec nie rozpoznania choroby zawodowej przez dwie placówki diagnostyczne, brak było podstaw do stwierdzenia choroby zawodowej.
Od tego rozstrzygnięcia odwołał się A. R. wnosząc o stwierdzenie choroby zawodowej uszkodzenia słuchu. W uzasadnieniu opisał przebieg i warunki szkodliwe dla zdrowia swojej pracy zawodowej.
Decyzją z [...] r. nr [...] Państwowy Wojewódzki Inspektor Sanitarny w K. powołując się na art. 138 § 1 pkt. 2 ustawy Kodeks postępowania administracyjnego i rozporządzenie Rady Ministrów z dnia 18 listopada 1983 r. w sprawie chorób zawodowych, uchylił rozstrzygnięcie organu pierwszej instancji i stwierdził u A. R. chorobę zawodową narządu słuchu wymienioną w pozycji 15 wykazu chorób zawodowych.
W uzasadnieniu wyjaśnił, że dochodzenie epidemiologiczne wykazało, że A. R. pracował w latach 1974- 1983 w Kopalni Węgla Kamiennego "A" w R. początkowo jako niewykwalifikowany robotnik, młodszy górnik oraz robotnik transportowy na powierzchni, a w latach 1983-1999 r. w KWK "B" w R. (obecnie "C" S.A.) jako górnik w oddziałach wydobywczych pod ziemią, kierowca lokomotywy, cieśla i przy obsłudze przenośników był narażony na działanie hałasu ponadnormatywnego. Następnie powołując się na wyniki badań przeprowadzonych przez placówki diagnostyczne przypomniał, że u pracownika rozpoznano obustronny odbiorczy ubytek słuchu, lecz z uwagi na jego stopień nie rozpoznano choroby zawodowej. Organ II instancji stwierdził ponadto, że w tej sprawie mają zastosowanie przepisy rozporządzenia Rady Ministrów z 1983 r. w sprawie chorób zawodowych, ponieważ postępowanie w sprawie choroby zawodowej A. R.rozpoczęto przed wejściem w życie rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 30 lipca 2002 r. w sprawie wykazu chorób zawodowych, szczegółowych zasad postępowania w sprawach zgłaszania podejrzenia, rozpoznawania i stwierdzania chorób zawodowych oraz podmiotów właściwych w tych sprawach.
Dalej, powołując się na orzecznictwo sądowe, organ odwoławczy wyjaśnił, że skoro pracownik pracował w narażeniu na hałas ponadnormatywny i placówki diagnostyczne rozpoznały u niego niedosłuch odbiorczy obustronny, to spełnione zostały przesłanki niezbędne aby stwierdzić chorobę zawodową.
W skardze z do 31 lipca 2003 r. do Naczelnego Sądu Administracyjnego pełnomocnik zakładu pracy wniósł o uchylenie zaskarżonej decyzji. W uzasadnieniu zarzucił organom administracji sanitarnej naruszenie prawa materialnego poprzez niezastosowanie ustawy z dnia 30 października 2002 r. o ubezpieczeniu społecznym z tytułu wypadków przy pracy i chorób zawodowych, a w szczególności jej art.4 z jednoczesnym pominięciem rozporządzenia z 30 lipca 2002 r. w sprawie wykazu chorób zawodowych... (Dz. U. Nr 132, poz.1115) i błędne przyjęcie, że stwierdzony u A. R. ubytek słuchu jest chorobą zawodową, które to naruszenie miało wpływ na wynik sprawy. Z ostrożności procesowej dodatkowo zarzucił naruszenie prawa materialnego- art. 7 ustawy z 12 czerwca 1975 r. o świadczeniach z tytułu wypadków przy pracy i chorób zawodowych oraz § 1, § 7 i § 10 rozporządzenia Rady Ministrów w sprawie chorób zawodowych z 18 listopada 1983 r., oraz przepisów postępowania- art. 7, art. 9, art. 10, art. 61 § 4, art. 75, art. 77 § 1, art. 78, art. 79 § 2, art. 80 i art. 136 Kodeksu postępowania administracyjnego.
W odpowiedzi na skargę organ odwoławczy wniósł o jej oddalenie podtrzymując dotychczasową argumentację.
Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje
W tym miejscu należy przypomnieć, że z dniem 1 stycznia 2004 r. weszła w życie reforma sądownictwa administracyjnego i stosownie do art. 97 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Przepisy wprowadzające ustawę- Prawo o ustroju sądów administracyjnych i ustawę- Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz.1271 ze zm.) sprawy w których skargi zostały wniesione do Naczelnego Sądu Administracyjnego przed dniem 1 stycznia 2004 r. i postępowanie nie zostało zakończone, podlegają rozpoznaniu przez właściwe wojewódzkie sądy administracyjne na podstawie przepisów ustawy- Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi. Na podstawie § 1 pkt 4 rozporządzenia Prezydenta Rzeczypospolitej Polskiej z dnia 25 kwietnia 2003 r. w sprawie utworzenia wojewódzkich sądów administracyjnych oraz ustalenia ich siedzib i obszarów właściwości (Dz. U. Nr 72, poz. 652) właściwym do orzekania w przedmiotowej sprawie stał się Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach.
Zgodnie z art. 3 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.) "Sądy administracyjne sprawują kontrolę działalności administracji publicznej i stosują środki określone w ustawie." Natomiast według art. 1 § 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. Nr 153, poz. 1269), kontrola (...) sprawowana jest pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej.
Tylko zatem stwierdzenie, iż zaskarżona decyzja została wydana z naruszeniem prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy, z naruszeniem prawa dającym podstawę do wznowienia postępowania administracyjnego lub z innym naruszeniem przepisów postępowania, jeżeli mogło mieć ono istotny wpływ na wynik sprawy, winno skutkować uchyleniem przez Sąd zaskarżonej decyzji (art. 145 § 1 pkt. 1 lit. a, b, c tej ustawy).
Skarga "C" S.A.- KWK "B" nie zasługuje na uwzględnienie, ponieważ organ administracji sanitarnej nie naruszył prawa.
Na wstępie należy przypomnieć, że rozporządzenie Rady Ministrów z dnia 18 listopada 1983 r. w sprawie chorób zawodowych (Dz. U. Nr 65, poz. 294 ze, zm.) wydano na podstawie delegacji ustawowej z art. 231 pkt. 2 i 3 ustawy z dnia 26 czerwca 1974 r. Kodeks pracy (Dz. U. Nr 24 poz. 141 ze zm.). To rozporządzenie utraciło moc prawną na podstawie § 11 rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 30 lipca 2002 r. w sprawie wykazu chorób zawodowych, szczegółowych zasad postępowania w sprawach zgłaszania podejrzenia, rozpoznawania i stwierdzania chorób zawodowych oraz podmiotów właściwych w tych sprawach (Dz. U. Nr 132, poz. 1115) z dniem 3 września 2002 r., kiedy to z mocy § 12 nowe rozporządzenie weszło w życie.
Zgodnie z §10 tego rozporządzenia, postępowanie w sprawie rozpoznania choroby zawodowej lub jej stwierdzenia, rozpoczęte przed dniem wejścia rozporządzenia w życie, jest prowadzone na podstawie dotychczasowych przepisów. Ta regulacja oznacza, że decydujące znaczenie ma ustalenie, kiedy rozpoczęto postępowanie w sprawie choroby zawodowej, ponieważ decyduje ono o tym, jakie przepisy będą miały zastosowanie w sprawie – nowe, czy poprzednio obowiązujące.
W tej sprawie, organy administracji sanitarnej prawidłowo uznały, że postępowanie w sprawie rozpoznania choroby zawodowej lub jej stwierdzenia, rozpoczęło się przed dniem wejścia w życie nowego rozporządzenia, ponieważ w aktach administracyjnych znajduje się orzeczenie lekarskie z [...]r., wydane przez jednostkę diagnostyczną uprawnioną do rozpoznawania chorób zawodowych - Wojewódzki Ośrodek Medycyny Pracy Poradnię Chorób Zawodowych w S., stwierdzające u A. R. obustronny odbiorczy ubytek słuchu o poziomie UP-29 dB, UL-23 dB. Orzeczenie to zostało wydane w związku z podejrzeniem zawodowego pochodzenia uszkodzenia słuchu zgłoszonym już w [...] 2001 r. O prowadzonym postępowaniu skarżąca była informowana, co wynika ze sporządzonego [...] 2001 r. wywiadu środowiskowego dotyczącego przebiegu i warunków pracy A. R. w KWK"B", wtedy jeszcze wchodzącej w skład "D" S.A.
Jak wynika z przedłożonych sądowi akt sprawy organ I instancji formalnie wszczął postępowanie w sprawie administracyjnej dopiero 10 lutego 2003 r., na okoliczność czego sporządził stosowne postanowienie oraz o czym zawiadomił pracownika i pracodawcę, co nie jest jednak wystarczającą podstawą do prowadzenia postępowania i wydania decyzji w oparciu o obowiązujące ówcześnie rozporządzenie z 30 lipca 2002 r. w sprawie wykazu chorób zawodowych...Tym samym zarzut naruszenia prawa materialnego należało uznać za chybiony. Nie można również uznać za zasadny zarzut naruszenia art. 4 ustawy z 30 października 2002 r. o ubezpieczeniach społecznych z tytułu wypadków przy pracy i chorób zawodowych, gdyż przepis ten nie ma zastosowania w niniejszej sprawie.
Wojewódzki Sąd Administracyjny dokonując oceny legalności zaskarżonej decyzji i podanych w niej motywów stwierdził, iż organy I i II instancji przyjęły prawidłowa podstawę prawną wydanych decyzji, a ocena dowodów, jakiej dokonał w tej sprawie organ odwoławczy nie wykraczała poza ramy swobodnej oceny dowodów i jako taka korzysta z ochrony przewidzianej w art. 80 k.p.a. Zgodnie z tym przepisem:" Organ administracji państwowej ocenia na podstawie całokształtu materiału dowodowego, czy dana okoliczność została udowodniona". Oznacza to, że organ administracji państwowej w ocenie materiału dowodowego nie jest skrępowany żadnymi regułami dowodowymi, a ustaleń faktycznych dokonuje według własnego przekonania, na podstawie wszechstronnie rozważonego materiału dowodowego. Swobodna ocena dowodów, aby nie przerodziła się w samowolę, musi być dokonana z uwzględnieniem norm prawa procesowego i z zachowaniem reguł tej oceny. Reguły te polegają na tym, że:
- - należy opierać się na materiale dowodowym zgromadzonym w toku postępowania,
- - materiał ten musi być poddany wszechstronnej ocenie,
- - ocena ta powinna odnosić się do poszczególnych dowodów z uwzględnieniem ich znaczenia dla sprawy (tak B. Adamiak w "Kodeks postępowania administracyjnego. Komentarz Wydawnictwo C. H. Beck, Warszawa 1996 r. str. 376-378).
Dopóki granice swobodnej oceny dowodów nie zostaną przez organ orzekający przekroczone Sąd nie ma podstaw do podważania dokonanych w ten sposób ustaleń. Tak też było w niniejszej sprawie.
Organ odwoławczy rozważył wnikliwie zebrany w sprawie materiał dowodowy, jak również przeprowadził wszystkie dowody niezbędne dla prawidłowego ustalenia stanu faktycznego.
Odnosząc się do zarzutów podniesionych w skardze należy przede wszystkim zauważyć, że stosownie do § 1 ust.1 rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 18 listopada 1983 r. w sprawie chorób zawodowych (Dz. U. Nr 65, poz. 294 ze, zm.), za choroby zawodowe uważa się choroby określone w wykazie chorób zawodowych stanowiącym załącznik do rozporządzenia, jeżeli zostały spowodowane działaniem czynników szkodliwych dla zdrowia, występujących w środowisku pracy. Z konstrukcji tego przepisu wynika, że w przypadku pozytywnego ustalenia, że rozpoznane u pracownika schorzenie mieści się w wykazie chorób zawodowych, a wykonywana przez niego praca odbywała się w warunkach narażających na jej powstanie, to istnieje domniemanie związku przyczynowego między schorzeniem będącym chorobą zawodową, a warunkami narażającymi na jej powstanie. W prowadzonym przez właściwego inspektora sanitarnego postępowaniu w tym przedmiocie należy więc zebrać w pierwszej kolejności dane dotyczące stopnia, rodzaju i czasu narażenia zawodowego, sposobu wykonywania pracy (§ 1 ust. 2 tego rozporządzenia), a następnie poddać pracownika badaniom w wyspecjalizowanych jednostkach diagnostycznych powołanych do rozpoznania chorób zawodowych, które orzeczenia wydają nie tylko w oparciu o własne badania kliniczne i dostępną dokumentację lekarską, ale również na podstawie informacji o zagrożeniach zawodowych i wyników dochodzenia epidemiologicznego w środowisku pracy (§ 7 ust. 1 i 4 rozporządzenia).
Dopiero wyniki dochodzenia epidemiologicznego oraz orzeczenia lekarskie jednostek diagnostycznych stanowią podstawę do oceny zebranego materiału dowodowego, przeprowadzenia rozważań, w konsekwencji wydania decyzji o stwierdzeniu bądź braku podstaw do stwierdzenia choroby zawodowej (§ 10 ust. 1 rozporządzenia, art. 77 i art. 80 k.p.a.).
W rozpoznawanej sprawie wyniki dochodzenia epidemiologicznego wykazały, że A. R. w okresie wykonywania pracy zawodowej w latach 1974-1999 był narażony na działanie hałasu o natężeniu ponadnormatywnym – średnio 86-88 dB w ciągu dniówki roboczej.
Orzeczenia lekarskie w sprawie choroby zawodowej po dokonaniu oceny stanu zdrowia pracownika wydały: 15 lipca 2002 r. - Wojewódzki Ośrodek Medycyny Pracy Poradnia Chorób Zawodowych w S., rozpoznając obustronny niedosłuch typu odbiorczego o poziomie UP-29 dB, UL-23 dB, 29 stycznia 2003 r. -
Instytut Medycyny Pracy i Zdrowia Środowiskowego Przychodnia Chorób Zawodowych w S., rozpoznając podwyższenie progu słuchu o poziomie UP-30 dB, UL-22 dB. Orzeczenia te są w swojej treści tożsame. Sąd nie dopatrzył się w nich sprzeczności, co podnosi skarżąca. Użyte określenie "Stopień ubytku słuchu obustronnie, zgodnie z przyjętymi kryteriami orzeczniczymi nie osiąga takiego nasilenia, aby z lekarskiego punktu widzenia można go zakwalifikować jako chorobę" oraz "Przesuniecie progu słuchu w audiometrii tonalnej dla... nie powoduje skutków zdrowotnych uzasadniających rozpoznanie choroby zawodowej narządu słuchu" wbrew twierdzeniom skarżącej wskazują na zgodność nie tylko konkluzji ale także uzasadnień wydanych orzeczeń.
Zatem istota sporu w tej sprawie sprowadzała się do podstawy prawnej wydanych decyzji, co zostało już wyjaśnione wyżej oraz, w przypadku ustalenia, że jest ona prawidłowa, czy organ odwoławczy dokonując oceny tych orzeczeń lekarskich, mających charakter opinii biegłych w rozumieniu art. 84 ustawy Kodeks postępowania administracyjnego (por. wyrok NSA z 19 lutego 1999 r., sygn. akt II SA/Wr 1452/97, opubl. w Pr.Pracy 1999/11/39) zasadnie uznał, że są to opinie pełne, jasne i nie zawierająca żadnych sprzeczności. W ocenie Sądu, organ odwoławczy był uprawniony do przyjęcia, że te dowody - w istocie decydujące o sposobie rozstrzygnięcia sprawy administracyjnej - posiadają wskazane walory. Istotność tych dowodów polega bowiem na tym, że ze względów medycznych biegli nie wykluczyli istnienie związku przyczynowego pomiędzy stwierdzonym schorzeniem, a warunkami wykonywania pracy przez A. R.. Stwierdzili tylko, że pomimo rozpoznanego schorzenia - słuch jest społecznie wydolny i nie powoduje skutków uzasadniających rozpoznanie choroby zawodowej.
Organ odwoławczy dokonał prawidłowej oceny tych opinii, do czego był uprawniony. Zasadnie uznał zatem, że pod względem prawnym nie doszło do wykluczenia związku przyczynowego pomiędzy rozpoznanym schorzeniem, a warunkami pracy.
Należy przypomnieć, że o chorobie zawodowej nie decydują względy medyczne, a tylko prawne. Pojęcie choroby zawodowej oznacza kwalifikację prawną choroby biologicznej i można o niej mówić w odniesieniu do chorób wymienionych w wykazie chorób zawodowych, w wypadku stwierdzenia, że zachorowanie ma swą przyczynę w warunkach wykonywania pracy.
Zgodnie z wolą ustawodawcy wyrażoną w rozporządzeniu w sprawie chorób zawodowych (uprzednio i aktualnie obowiązującym), rozpoznaną u pracownika chorobę wymienioną w wykazie chorób zawodowych należy zakwalifikować jako chorobę zawodową po uprzednim ustaleniu, że był on zatrudniony w warunkach narażenia na jej powstanie. To zaś oznacza, że przy braku innych ustaleń dotyczących narażenia i domniemaniu związku przyczynowego – takie schorzenie z mocy prawa uznane jest za chorobę zawodową.
Należy podnieść, że omawianej problematyki dotyczy utrwalone już orzecznictwo Naczelnego Sądu Administracyjnego, jak również Sądu Najwyższego, który stwierdził, że o tym, czy schorzenie jest chorobą zawodową, decyduje związek przyczynowy między tym schorzeniem a warunkami pracy (...), jeśli dane schorzenie figuruje w oficjalnym wykazie chorób zawodowych (orzeczenie SN, sygn. III RN 110/98), a wielkość niedosłuchu nie była ustawową przesłanką stwierdzenia choroby zawodowej (zobacz wyrok z 11 marca 1999 r. sygn. akt III RN 128/98).
Odmienne rozstrzygnięcie w sprawie choroby zawodowej może zapaść tylko wówczas, gdy wykazano inną przyczynę jej powstania. W toku niniejszego postępowania takiej nie wskazano.
Na końcu należy przypomnieć, że organ administracji sanitarnej ustalił poziom hałasu występujący w środowisku pracy pracownika na podstawie informacji uzyskanej od zakładów pracy – "D" S.A. KWK" A" oraz "C" SA KWK "B" w R..
Mając na uwadze powyższe, Wojewódzki Sąd Administracyjny skargę oddalił na podstawie art. 151 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.).