Uzasadnienie
Starosta Powiatu [...] decyzją z dnia [...], nr [...], po rozpatrzeniu wniosku mieszkańców wsi R. orzekł o zmianie pozwolenia wodnoprawnego, udzielonego decyzją Wojewody [...] z dnia [...], nr [...], zobowiązując T.M. i Z.Ś., właścicieli małej elektrowni wodnej w R., do wykonania ekspertyzy dotyczącej negatywnego oddziaływania piętrzenia wód rzeki W. na jazie kozłowym w km [...] do rzędnych [...] m npm na grunty przyległe do rzeki W. w zasięgu cofki piętrzenia oraz stanu koryta rzeki na tym odcinku, w terminie [...] od dnia uprawomocnienia się decyzji.
W podstawie prawnej tej decyzji powołano art. 104 i art. 163 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (tekst jedn. Dz. U. z 2000 r. nr 98, poz. 1071) oraz art. 133 ust. 1 ustawy z dnia 18 lipca 2001 r. (Dz. U. nr 115, poz. 1229 ze zm.).
W uzasadnieniu wskazano, że mieszkańcy wsi R. wnieśli o cofnięcie pozwolenia wodnoprawnego udzielonego skarżącym na piętrzenie i pobór wody z rzeki W., bądź o jego ograniczenie poprzez obniżenie piętrzenia, argumentując swoje stanowisko negatywnym oddziaływaniem piętrzenia wody na okoliczne tereny (łąki) oraz piwnice zabudowań wiejskich. W związku z powyższym w dniu [...] dokonano oględzin w trakcie, których ustalono, iż poziom piętrzenia wody był zgodny z parametrami ustalonymi w pozwoleniu wodnoprawnym, jednak w piwnicach budynków mieszkańców R. stwierdzono obecność wody oraz podtopienia i miejscowe zalania łąk przyległych do rzeki W. W dniach [...] pracownicy Regionalnego Zarządu Gospodarki Wodnej w P. dokonali kontroli przestrzegania przez skarżących warunków ustalonych w udzielonym im pozwoleniu wodnoprawnym, nie stwierdzając nieprawidłowości w tym zakresie.
Powołując się na wyżej przedstawiony stan faktyczny wskazano, że brak jest przesłanek prawnych, określonych w art. 136 ust. 1 Prawa wodnego, do cofnięcia lub ograniczenia pozwolenia wodnoprawnego. Jednak w wyniku stwierdzenia naruszenia interesów osób trzecich - negatywny wpływ piętrzenia wód rzeki W. na tereny bezpośrednio do niego przyległe w zasięgu cofki – nałożono na skarżących obowiązek wykonania ekspertyzy, która powinna określić miejsca występowania szkód oraz sposób zabezpieczenia terenu przed szkodami, a także powinna poddać ocenie koryto rzeki W. powyżej piętrzenia odnośnie jego stanu pod względem zamulenia, w związku ze stałym, wieloletnim piętrzeniem.
W odwołaniu od decyzji Z.Ś. i T.M. zarzucili, iż została ona wydana z naruszeniem przepisów prawa materialnego (art. 128 i art. 133 Prawa wodnego) oraz procesowego (art. 6, art. 7 i art. 8 art. 75, art. 76 i 80 Kodeksu postępowania administracyjnego), nie wykazano bowiem związku przyczynowego między piętrzeniem wody dla potrzeb elektrowni, a podtapianiem piwnic oraz gruntów przyległych do piętrzenia wody w zasięgu cofki. Nadto organ pierwszej instancji pominął wywody zaprezentowane w piśmie procesowym z dnia [...] oraz wnioski wynikające z kontroli przeprowadzonej przez Regionalny Zarząd Gospodarki Wodnej w P. Zaskarżoną decyzją z dnia [...], nr [...] Wojewoda [...], działając na podstawie art. 138 § 1 Kodeksu postępowania administracyjnego oraz art. 4 ust. 4 pkt 2 ustawy z dnia 18 lipca 2001 r. (Dz. U. nr 115, poz. 1229 ze zm.) utrzymał w mocy decyzję pierwszoinstancyjną.
Organ odwoławczy zwrócił uwagę, że chociaż kontrola przeprowadzona przez Regionalny Zarząd Gospodarki Wodnej w P. nie wykazała naruszenia warunków ustalonych w pozwoleniu wodnoprawnym, to jednak nie wykluczyła oraz nie potwierdziła w sposób jednoznaczny związku pomiędzy piętrzeniem wody, prowadzonym na potrzeby Małej Elektrowni Wodnej w R., a podtapianiem okolicznych nieruchomości. Zatem w jego ocenie zachodzi potrzeba przeprowadzenia dodatkowego dowodu – ekspertyzy określonej w art. 113 ust. 1 pkt 1 Prawa wodnego - celem jednoznacznych ustaleń w tym zakresie, a w konsekwencji stwierdzenia czy istnieją przesłanki do ewentualnego cofnięcia lub ograniczenia pozwolenia wodnoprawnego za odszkodowaniem na podstawie art. 137 Prawa wodnego.
Na powyższą decyzję skargę do Naczelnego Sądu Administracyjnego złożyli Z.Ś. i T.M., którzy - powołując się na naruszenie prawa materialnego (art. 133 ust. 1 Prawa wodnego) i procesowego (art. 7, art. 77 § 1 i 80 Kodeksu postępowania administracyjnego) - wnieśli o jej uchylenie oraz poprzedzającej ją decyzji Starosty Powiatu [...].
W uzasadnieniu skargi wskazano, że decyzje obu instancji oparte zostały na błędnej wykładni art. 133 ust. 1 pkt 1 Prawa wodnego, bowiem nałożono na skarżących obowiązek wykonania ekspertyzy, mimo że nie wykazano, iż naruszenie interesu osób trzecich pozostaje w związku przyczynowym z piętrzeniem wody. Nadto wnioski pokontrolne sformułowane przez Regionalny Zarząd Gospodarki Wodnej w P. wskazują, iż zgłaszane podtopienia mogą być związane z wystąpieniem dodatkowych przyczyn podnoszenia się wody gruntowej w obrębie budynków, nie związanych bezpośrednio ze spiętrzaniem wody. Wywody skargi dodatkowo wsparto wyrokiem Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 16 lutego 1987 r., sygn. akt IV SA 812/86, który chociaż odnosi się do ustawy Prawo wodne z 1974 r., to jednak w ocenie skarżących nadal zachowuje aktualność sformułowany w nim pogląd, iż przesłanką nałożenia na zasadzie art. 26 ustawy z dnia 24 października 1974 r. - Prawo wodne, na zakład obowiązków /.../ w zakresie zapobiegania szkodom, jest ustalenie, że zakłócenie stosunków wodnych w nieruchomościach innych osób pozostaje w związku z posiadanym przez ten zakład pozwoleniem wodnoprawnym.
Tak więc warunkiem koniecznym, pozwalającym na nałożenie obowiązków przewidzianych w art. 133 ust. 1 Prawa wodnego, jest istnienie związku przyczynowego między szkodą a działaniem podmiotu posiadającego pozwolenie wodnoprawne, czego w toku postępowania organy obu instancji nie wykazały.
W odpowiedzi na skargę Wojewoda [...] wniósł o jej oddalenie, podtrzymując argumentację zaprezentowaną w zaskarżonej decyzji. Podkreślono, że Starosta [...], zobowiązał skarżących na podstawie art. 133 ust.1 pkt 1 Prawa wodnego do wykonania ekspertyzy, celem wykazania ewentualnego związku przyczynowego między spiętrzeniem wody, a podtapianiem sąsiednich nieruchomości.
Uczestnicy postępowania w piśmie procesowym z dnia [...] wnieśli o oddalenie skargi.
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach po rozpoznaniu niniejszej sprawy stwierdził, co następuje
Skarga nie jest uzasadniona.
Na wstępie wyjaśnić należy, że mimo, iż skarga wniesiona została pod rządami ustawy z dnia 11 maja 1995 r. o Naczelnym Sądzie Administracyjnym (Dz. U. nr 74, poz. 368 ze zm.) to jednak rozpoznać należało ją w oparciu o przepisy ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. nr 153, poz. 1270 ze zm.). Konsekwencja taka wynika bowiem z przepisu art. 97 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. przepisy wprowadzające ustawę – Prawo o ustroju sądów administracyjnych i ustawę – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. nr 153, poz. 1271 ze zm.), który stanowi, że "sprawy, w których skargi zostały wniesione do Naczelnego Sądu Administracyjnego przed dniem 1 stycznia 2004 r. i postępowanie nie zostało zakończone, podlegają rozpoznaniu przez właściwe wojewódzkie sądy administracyjne na podstawie przepisów ustawy – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi".
W skardze wyrażono pogląd, iż warunkiem koniecznym do nałożenia na skarżących obowiązku wykonania ekspertyzy, było wykazanie przez organy obu instancji istnienia związku przyczynowego pomiędzy naruszeniem interesu osób trzecich, a działaniami wynikającymi z wykonywaniem pozwolenia wodnoprawnego. Pogląd ten wsparto wyrokiem Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 16 lutego 1987 r., sygn. akt IV SA 812/86 (ONSA z 1987 r., nr 1, poz. 16). Umknęło jednak uwadze skarżących, że przedmiotem rozważań w rozpatrywanej sprawie jest zasadniczo inna kwestia, mianowicie nałożenia obowiązku wykonania ekspertyzy, a teza powołanego wyroku dotyczy obowiązków określonych w art. 25 ust. 3 ustawy z dnia 24 października 1974 r. - prawo wodne (Dz. U. Nr 38, poz. 230 ze zm.), tj. w zakresie wykonania i utrzymywania urządzeń zapobiegających szkodom. Zatem powoływanie się przez skarżących na rozstrzygnięcie zapadłe w zasadniczo innym rodzajowo stanie faktycznym, nie może skutecznie wspierać argumentacji skargi.
Zgodnie z mającym zastosowanie w rozpatrywanej sprawie art. 133 ust. 1 pkt 1 ustawy z dnia z dnia 18 lipca 2001 r. (Dz. U. nr 115, poz. 1229 ze zm.) "w przypadku naruszenia interesów osób trzecich, zmiany sposobu użytkowania wód w regionie wodnym lub zmiany uprawnień innego zakładu, mających wpływ na wykonywanie pozwolenia wodnoprawnego, organ wydający pozwolenie wodnoprawne może je odpowiednio zmienić, w szczególności nakładając na zakład obowiązki, o których mowa w art. 128 ust. 2, lub obowiązek wykonania ekspertyzy".
Zwrócić trzeba uwagę, że w przytoczonym przepisie ustawodawca wskazał na naruszenie interesów sensu largo. Argumentacja skarżących, iż między naruszeniem interesu osób trzecich, a nałożeniem obowiązku wykonania ekspertyzy musi istnieć związek przyczynowy, tylko pozornie wydaje się być zasadną, bowiem dopiero wykładnia celowościowa przytoczonego przepisu, wskazująca na funkcję jaką pełni ekspertyza daje pożądane rezultaty. W ocenie składu orzekającego celem ekspertyzy jest wykazanie, czy między działaniem zgodnym z warunkami udzielonego pozwolenia wodnoprawnego, a zgłaszanymi przez mieszkańców wsi R. podtopieniami budynków i łąk, istnieje związek przyczynowy. W przeciwnym razie, gdyby wcześniej taki związek przyczynowy został wykazany, to bezcelowym byłoby nakładanie obowiązku wykonania ekspertyzy w tym zakresie. Dodać trzeba, że wyniki kontroli przeprowadzonej przez Regionalny Zarząd Gospodarki Wodnej w P. potwierdzają jedynie, iż skarżący nie naruszyli ustaleń wynikających z udzielonego im pozwolenia wodnoprawnego, lecz nie dają jednoznacznej odpowiedzi na przyczynę podtopień piwnic i łąk.
Zatem w kontekście przedstawionych rozważań, w ocenie Sądu, prawidłowo nałożono na skarżących obowiązek wykonaniu ekspertyzy, bowiem dopiero ona wykaże istnienie lub brak związku spiętrzania wód rzeki W. z naruszeniem interesów mieszkańców R. W kontekście przedstawionych rozważań, organy obu instancji dostatecznie ustaliły stan faktyczny sprawy i prawidłowo go oceniły, czyniąc zadość postanowieniom wynikającym z art. 7 i 77 § 1 i art. 80 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (tekst jedn. Dz. U. z 2000 r. nr 98, poz. 1071 ze zm.).
Na koniec należy wyjaśnić, iż przyjęta przez Sąd wykładnia art. 131 ust. 1 pkt 1 Prawa wodnego dotyczy tylko obowiązku wykonania ekspertyzy, a skład orzekający nie brał pod uwagę w swoich rozważaniach innych obowiązków, które zgodnie z Prawem wodnym mogą być nałożone na zakład posiadający pozwolenie wodnoprawne.
W sumie zatem, mając na względzie całokształt okoliczności sprawy, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach, działając na podstawie art. 151 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. nr 153, poz.1270 ze zm.) skargę oddalił.