Uzasadnienie
Decyzją z dnia [...]roku, nr [...], Kierownik Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych pozbawił E. K. uprawnień kombatanckich, powołując się na treść art. 25 ust. 2 pkt 1 lit. a w związku z art. 21 ust. 2 pkt 4 lit. c ustawy z dnia 24 stycznia 1991 roku o kombatantach oraz niektórych osobach będących ofiarami represji wojennych i okresu powojennego (Dz. U. z 1997 roku, nr 142, poz. 950 z późn. zmianami), zwanej dalej ustawą o kombatantach.
Kierownik Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych wskazał, że E. K. uzyskał uprawnienia kombatanta z tytułu służby w Milicji Obywatelskiej, gdzie wykonywał zadania operacyjne związane ze zwalczaniem organizacji i osób walczących o niepodległość Rzeczypospolitej Polskiej.
Organ orzekający stwierdził, że zgodnie z art. 25 ust. 2 pkt 1 lit. a w związku z art. 21 ust. 2 pkt 4 lit. c ustawy o kombatantach pozbawia uprawnień kombatanckich osoby, które pełniły służbę w aparacie bezpieczeństwa publicznego poza strukturami UB, a zatem i w MO oraz które podczas służby wykonywały zadania śledcze i operacyjne związane ze zwalczaniem organizacji lub osób walczących o suwerenność i niepodległość Rzeczypospolitej Polskiej.
Nadto wskazał, że takim osobom uprawnienia kombatanckie nie przysługują z żadnych tytułów.
We wniosku z dnia [...]roku o ponowne rozpatrzenie sprawy, E. K. podniósł, że w dniu [...]r. został powołany do czynnej służby wojskowej i pełnił służbę do [...]r., a w czasie jej trwania brał czynny udział w walkach z bandami UPA na wschodniej granicy kraju oraz że na tej podstawie w [...] r. został przyjęty do ZBoWiD w K. Następnie po zdemobilizowaniu został przyjęty do Milicji Obywatelskiej, gdzie w okresie od jesieni [...] r. do [...]r. pełnił służbę w Komendzie Powiatowej MO W., a później na Posterunku MO w M. P. i wiedział wówczas, że na terenach powiatu w., m. i n. działała grupa pod dowództwem "[...]".
Jednak jako młody milicjant nie wykonywał czynności operacyjnych czy śledczych związanych ze zwalczaniem grupy "[...]", ponieważ rozpracowania, ujawnienia i likwidacji tej grupy dokonali oficerowie Wojewódzkiego Urzędu Bezpieczeństwa w K. oraz Powiatowego Urzędu Bezpieczeństwa w W. E. K. twierdził, że ugrupowanie "[...]" działało na terenach wschodnich powiatów woj. k., ale on sam nigdy nie był na tych terenach, ani też nie wykonywał tam żadnych czynności jako milicjant. Ponadto podniósł, że wówczas, kiedy w roku [...] został przeniesiony do służby na Posterunku MO w R. to grupa "[...]" była już zlikwidowana, dlatego też nie zgadza się z twierdzeniami zawartymi w uzasadnieniu decyzji organu administracyjnego.
Decyzją z dnia [...] roku, nr [...], wydaną w oparciu o przepis art. 25 ust. 2 pkt 1 lit. a i art. 21 ust.2 pkt 4 lit. c ustawy o kombatantach oraz art. 138 § 1 pkt 1 i art. 127 § 3 Kodeksu postępowania administracyjnego Kierownik Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych utrzymał w mocy wcześniejszą decyzję.
W uzasadnieniu organ orzekający podtrzymał swoją argumentację zawartą we wcześniejszej decyzji wykazując, że E. K. uzyskał uprawnienia kombatanckie, tylko z tytułu walki zbrojnej o utrwalenie władzy ludowej podczas służby w organach Milicji Obywatelskiej w okresie od dnia [...]r. do dnia [...]r. i od dnia [...] r. do dnia [...] r., zaś osoby, które uzyskały uprawnienia kombatanckie wyłącznie na tej podstawie, w myśl art. 25 ust. 2 pkt 1 lit. a w związku z art. 21 ust. 2 pkt 4 lit. c ustawy o kombatantach tracą posiadane przywileje, jeżeli podczas i w związku z tą działalnością wykonywały zadania śledcze i operacyjne związane bezpośrednio ze zwalczaniem organizacji, działających na rzecz suwerenności i niepodległości Rzeczypospolitej Polskiej.
Zdaniem organu orzekającego E. K. w okresie zatrudnienia w organach Milicji Obywatelskiej tj. od [...]r. brał udział w walce z organizacjami podziemia niepodległościowego, co potwierdza zaświadczenie Komendy MO woj. k. z dnia [...] r. i deklaracja członkowska ZBoWiD, gdyż wymienione w niej pseudonimy "[...]" i "[...]" to pseudonimy dowódców zbrojnego podziemia niepodległościowego. Dlatego też organ uznał za niewiarygodne oświadczenia E. K. złożone we wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy, że podczas służby w MO nie brał udziału w walkach z podziemiem niepodległościowym.
Na opisaną wyżej decyzję, w ustawowym terminie, skargę wniósł E. K., podnosząc ponownie argumenty i okoliczności, jak we wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy oraz domagając się przywrócenia uprawnień kombatanckich.
W pisemnej odpowiedzi na skargę z dnia [...]roku Kierownik Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych wniósł o oddalenie skargi, nie znajdując podstaw do zmiany niekorzystnej dla skarżącej decyzji.
Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje
Zgodnie z art. 97 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 roku Przepisy wprowadzające ustawę – Prawo o ustroju sądów administracyjnych i ustawę – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. nr 153 poz. 1271 z późn. zm.) sprawy, w których skargi zostały wniesione do Naczelnego Sądu Administracyjnego przed dniem 1 stycznia 2004 r. podlegają rozpoznaniu przez właściwe wojewódzkie sądy administracyjne na podstawie przepisów ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. Nr 153, poz.1270), zwanej dalej ustawą p.s.a.
Przedmiotowa skarga została wniesiona w dniu [...]r. i zgodnie z rozporządzeniem Prezydenta Rzeczypospolitej Polskiej z dnia 25 kwietnia 2003 r. w sprawie przekazania rozpoznawania innym wojewódzkim sądom administracyjnym niektórych spraw z zakresu działania Kierownika Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych (Dz. U. nr 72, poz. 653) podlega rozpoznaniu przez tutejszy Sąd.
Na podstawie art. 1 § 2 i art. 3 § 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002 roku - Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. nr 153, poz. 1269) oraz art. 3 § 1 i § 2 pkt 1 ustawy p.s.a. w niniejszym postępowaniu kontroli w aspekcie zgodności z prawem, podlega wyłącznie zaskarżona decyzja o pozbawieniu uprawnień kombatanckich.
Sąd bada zatem czy nie doszło do naruszenia prawa i to zarówno materialnego, jak i formalnego, w zakresie, w jakim stosował go Kierownik Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych.
Zaskarżonej decyzji można przypisać cechy niezgodności z prawem, dlatego też skarga zasługuje na uwzględnienie.
Podkreślić należy, że zarówno zachowanie jak i pozbawienie uprawnień kombatanckich regulują przepisy ustawy o kombatantach.
Stosownie do art. 21 ust. 2 pkt 4 lit. c tej ustawy uprawnienia kombatanckie nie przysługują osobie, która była zatrudniona, pełniła służbę lub funkcję w aparacie bezpieczeństwa publicznego poza strukturami Urzędów Bezpieczeństwa, Służby Bezpieczeństwa lub Informacji Wojskowej, jeżeli podczas i w związku z tą działalnością wykonywała zadania śledcze i operacyjne związane bezpośrednio ze zwalczaniem organizacji oraz osób działających na rzecz suwerenności i niepodległości Rzeczypospolitej Polskiej.
Przepis ten pozostaje w związku z regulacją zawartą w art. 21 ust. 2 pkt 4 lit. a ustawy o kombatantach. Oba te przepisy dotyczą bowiem zatrudnienia albo pełnienia służby lub funkcji w aparacie bezpieczeństwa publicznego. Jednakże między tymi przepisami zachodzi istotna różnica.
O ile bowiem zatrudnienie albo pełnienie służby lub funkcji w strukturach Urzędów Bezpieczeństwa, Służby Bezpieczeństwa i Informacji Wojskowej, a także nadzorujących je komórkach jednostek zwierzchnich związanych ze stosowaniem represji wobec osób działających na rzecz suwerenności i niepodległości Rzeczypospolitej Polskiej, w zasadzie powoduje pozbawienie uprawnień kombatanckich, to zatrudnienie albo pełnienie służby lub funkcji w aparacie bezpieczeństwa publicznego poza strukturami Urzędów Bezpieczeństwa, Służby Bezpieczeństwa lub Informacji Wojskowej samo w sobie nie powoduje pozbawienia uprawnień kombatanckich.
Ponieważ do pozbawienia tych uprawnień konieczne jest ponadto udowodnienie, że osoba, której uprawnienia kombatanckie przyznano, podczas i w związku z działalnością w tym aparacie wykonywała zadania śledcze i operacyjne związane bezpośrednio ze zwalczaniem organizacji oraz osób działających na rzecz suwerenności i niepodległości Rzeczypospolitej Polskiej.
Wobec regulacji zawartych w przepisach art. 21 ust. 2 pkt 4 lit. a i art. 21 ust. 2 pkt 4 lit. c ustawy o kombatantach należało najpierw rozważyć, który z tych przepisów może stanowić materialno-prawną podstawę pozbawienia skarżącego uprawnień kombatanckich, jako osoby zatrudnionej w organach Milicji Obywatelskiej w latach [...].
Wyjaśnienie tej przyczyny, a tym samym powyższej kwestii w ocenie Sądu jest konieczne wobec faktu, że organ orzekający w motywach przyjętego rozstrzygnięcia odwoływał się do uchwały Sądu Najwyższego z dnia 7 maja 1992 r.(sygn. akt II UZP 7/01, opublikowanej w OSNC z 1992 r., nr 10, poz.
17) mimo, że w późniejszym orzecznictwie Sądu Najwyższego został wyrażony pogląd, iż Milicja Obywatelska podlega dyspozycji art. 21 ust. 2 pkt 4 lit. a ustawy o kombatantach(patrz: wyrok SN z dnia 11 stycznia 2002 r., sygn. akt III RN 177/00, opublikowany OSNP 2002/9/201, czy też wyrok z dnia 20 lutego 2002 r., sygn. akt III RN 216/00, opublikowany "Wokanda" 2002 /10/26).
Sąd orzekający w niniejszym składzie poglądu organu orzekającego w tym zakresie nie podziela.
Przede wszystkim należy zauważyć, że powoływana przez organ orzekający uchwała 7 sędziów Sądu Najwyższego jest częściowo zdezaktualizowana, gdyż odnosiła się do wykładni przepisu art. 21 ust. 2 pkt 4 lit. a ustawy o kombatantach w brzmieniu obowiązującym przed jego nowelizacją, wprowadzoną dopiero przez art. 1 pkt 13 lit. a ustawy z dnia 25 kwietnia 1997 r. o zmianie ustawy o kombatantach oraz niektórych osobach będących ofiarami represji wojennych i okresu powojennego (Dz. U. nr 68, poz. 436).
Z tych samych przyczyn Sąd rozpoznający niniejszą sprawę nie podziela poglądu wrażonego przez Sąd Najwyższy w powołanych powyżej wyrokach.
Oczywiście z treści art. 1 Dekretu Państwowego Komitetu Wyzwolenia Narodowego z dnia 7 października 1945 r. o Milicji Obywatelskiej (Dz. U. nr 7, poz.
33) wynika, że Milicja Obywatelska była prawno-publiczną formacją służb Bezpieczeństwa Publicznego. Jednakże do zakresu jej działania należała ochrona bezpieczeństwa, spokoju i porządku publicznego, dochodzenie i ściganie przestępstw (art. 2 lit. a i b cytowanego Dekretu).
Na tę okoliczność zwrócił również uwagę Trybunał Konstytucyjny, który w wyroku z dnia 15 lutego 1994 r.(sygn. akt K 15/03, OTK 1994/1/4) uznał za niekonstytucyjny przepis art. 21 ust. 2 pkt 4 lit. a ustawy o kombatantach, w części w jakiej nie przyznawał uprawnień kombatantom i represjonowanym osobom spoza struktur UB, SB i IW, które nie wykonywały zadań związanych ze zwalczaniem organizacji niepodległościowych i osób działających na rzecz suwerenności i niepodległości Rzeczypospolitej Polskiej.
Do takich jednostek Trybunał Konstytucyjny zaliczył służbę w Milicji Obywatelskiej.
Właśnie w związku z orzeczeniem Trybunału Konstytucyjnego z dnia 15 lutego 1994 r. nastąpiła nowelizacja ustawy o kombatantach, dokonana powołaną wyżej ustawą z dnia 25 kwietnia 1997 r., którą został zmieniony przepis art. 21 ust. 2 pkt 4 lit. a oraz dodany został art. 21 ust. 2 pkt 4 lit. c tej ustawy.
Na poparcie powyższej argumentacji należy też przywołać wyrok Sądu Najwyższego z dnia 14 maja 1996 r.(sygn. akt III ARN 88/95, opublikowany OSNAP 1996/23/348), w którym stwierdzono, że osobom pełniącym służbę w Milicji Obywatelskiej, które uzyskały uprawnienia kombatanckie na podstawie dotychczasowych przepisów, także z innych tytułów, niż działalność w latach 1944- 1956 w charakterze "uczestników walk o ustanowienie i utrwalanie władzy ludowej", należy w toku postępowania weryfikacyjnego wykazać, że wykonywały zadania związane ze zwalczaniem organizacji niepodległościowych i osób działających na rzecz suwerenności i niepodległości Rzeczypospolitej Polskie, aby pozbawić te osoby uprawnień kombatanckich na podstawie art. 25 ust. 2 pkt 1 lit. a ustawy o kombatantach.
Zatem materialno-prawną przesłankę pozbawienia skarżącego uprawnień kombatanckich stanowi przepis art. 21 ust. 2 pkt 4 lit. c ustawy o kombatantach, który wymaga udowodnienia, że osoba, której uprawnienia kombatanckie przyznano, podczas i w związku z działalnością w tym aparacie, wykonywała zadania śledcze i operacyjne związane bezpośrednio ze zwalczaniem organizacji oraz osób działających na rzecz suwerenności i niepodległości Rzeczypospolitej Polskiej.
Podkreślić należy, że ciężar dowodu wykazania okoliczności wskazanych w omawianym przepisie spoczywa na organie orzekającym.
W ocenie Sądu skarżący trafnie zarzuca, że w powyższym zakresie sprawa nie została dostatecznie wyjaśniona, czym organ orzekający naruszył art. 77 § 1 k.p.a..
Ponadto uzasadnienie zaskarżonej decyzji nie spełnia wymogów wynikających z art. 107 § 3 k.p.a.
Organ orzekający uznając, że skarżący w okresie służby w MO wykonywał zadania operacyjne związane ze zwalczaniem organizacji i osób walczących o niepodległość Rzeczypospolitej Polskiej ustalił, że podczas pełnienia tej służby brał czynny udział w zwalczaniu oddziałów zbrojnych polskiego podziemia niepodległościowego dowódców o pseudonimach "[...]", "[...]" i "[...]", co stwierdził na podstawie oświadczenia skarżącego złożonego do deklaracji członkowskiej ZBoWiD.
Organ nie wskazał żadnych innych dowodów w tej kwestii i nie wyjaśnił, dlaczego ten dowód uznał za wiarygodny w świetle okoliczności podniesionych przez skarżącego we wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy.
W aktach administracyjnych znajduje się zaświadczenie Komendy Milicji Obywatelskiej woj. k. z dnia [...]r., w którym stwierdzono, że skarżący w pierwszych latach po wyzwoleniu brał czynny udział w walkach z reakcyjnym podziemiem, co ustalono na podstawie akt osobowych.
Zebrany w sprawie materiał dowodowy wskazuje, że te właśnie akta osobowe nie były wykorzystane przy rozpatrzeniu sprawy, czym organ naruszył art. 7 k.p.a.
Przy tak zgromadzonym materiale dowodowym wszechstronne wyjaśnienie sprawy wymagało uzupełnienia tego materiału o przeprowadzenie wyżej wymienionego dowodu z akt osobowych skarżącego oraz wykazanie, że skarżący wykonywał zadania śledcze bądź operacyjne związane bezpośrednio ze zwalczaniem organizacji niepodległościowych.
Zdaniem Sądu organ orzekający powinien w tym stanie sprawy skorzystać także z możliwości przewidzianej w art. 86 k.p.a. z uwagi na okoliczności podnoszone przez skarżącego w piśmie z dnia [...]r. oraz we wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy, a dotyczące ustalenia przebiegu służby wojskowej i służby w MO oraz ustalenia znaczenia używanego przez skarżącego pojęcia " udział w walkach z reakcyjnym podziemiem".
Sąd orzekający w niniejszym składzie podziela stanowisko zawarte w wyroku NSA z dnia 9 sierpnia 2001 r.(sygn. akt V SA 3875/00, Lex 50161) uznającym, że udział w wojnie oraz walka o suwerenność i niepodległość Rzeczypospolitej Polskiej mogą mieć znaczenie dla zachowania uprawnień kombatanckich, bowiem posiadanie prawa do tych uprawnień również z innych tytułów niż "utrwalanie władzy ludowej" powoduje zachowanie tych uprawnień pod warunkiem, że nie zachodzą okoliczności, o których mowa w art. 25 ust. 2 pkt 1 w związku z art. 21 ust. 2 ustawy o kombatantach.
Ze znajdującej się w aktach administracyjnych kserokopii książeczki wojskowej wynika, że skarżący został powołany do czynnej służby wojskowej i w okresie od dnia [...]r. do dnia [...]r. pełnił służbę wojskową, podczas której, co stwierdza w życiorysie był oddelegowany na dwa tygodnie do województwa b., gdzie brał udział w likwidacji band UPA.
Trzeba też zwrócić uwagę na fakt, iż przepis art. 25 ust. 2 pkt 2 ustawy o kombatantach stanowi, że uprawnienia kombatanckie zachowują żołnierze z poboru, którzy pełnili służbę w Wojsku Polskim od dnia 10 maja 1945 r. do dnia 30 czerwca 1947 r.
Stosownie do art. 107 § 3 k.p.a. uzasadnienie faktyczne decyzji powinno w szczególności zawierać wskazanie faktów, które organ uznał za udowodnione, dowodów na których się oparł oraz przyczyn, z powodu których innym dowodom odmówił wiarygodności i mocy dowodowej, a zaskarżona decyzja tych wymogów nie spełnia.
Przy ponownym rozpatrzeniu sprawy organ orzekający winien zatem poczynić wnikliwe i wszechstronne ustalenia, czy po stronie skarżącego istnieją przesłanki negatywne przewidziane w art. 21 ust. 2 pkt 4 lit. c ustawy o kombatantach, których istnienie ma ten skutek, że skarżący nie może zachować przyznanych mu uprawnień kombatanckich, nawet przy uwzględnieniu, że należy też uprawdopodobnić istnienie innych tytułów znanych obecnie obowiązującej ustawie o kombatantach.
Przy czym Sąd w składzie niniejszym reprezentuje pogląd, że na podstawie art. 21 ust. 2 pkt 4 lit. c ustawy o kombatantach pozbawia się uprawnień kombatanckich nie tylko osoby wykonujące zadania śledcze, ale i zadania operacyjne związane bezpośrednio ze zwalczaniem organizacji oraz osób działających na rzecz suwerenności i niepodległości Rzeczypospolitej Polskiej(patrz: wyrok NSA w Warszawie z dnia 29 listopada 2000 r., sygn. akt V SA 519/00).
Takiej interpretacji omawianego przepisu nie stoi na przeszkodzie wykładnia językowa, której reguły nie nakazują dokonywać wykładni tylko i jedynie poszczególnych, wypreparowanych z całości tekstu prawnego przepisów prawnych, ponieważ dla dokonania wykładni językowej konieczne jest uwzględnienie całości potrzebnego dla rozstrzygnięcia danego problemu tekstu prawnego.
Odtworzenie zaś normy prawnej z tekstu prawnego zwykle wymaga nie tylko odwołania się do znacznie większej niż tylko jeden, zrębowy przepis bądź przepisów prawnych, ale i do pewnych twierdzeń o systemie prawnym, w tym twierdzeń o regułach jego konstrukcji.
Dokonując zatem interpretacji art. 21 ust. 2 pkt 4 lit. c ustawy o kombatantach w omawianym zakresie należy odnieść się do preambuły tejże ustawy, gdzie ustawodawca podkreślił jako szczególną zasługę dla Polski – walkę o Jej suwerenność i niepodległość.
Oznacza to, że w ocenie Sądu uprawnienia określone ustawą o kombatantach nie mogą przysługiwać osobom, które w jakikolwiek sposób związane były ze zwalczaniem organizacji oraz osób działających na rzecz suwerenności i niepodległości Rzeczypospolitej Polskiej.
Wykonywanie więc, czy to zadań śledczych, czy też operacyjnych skierowanych przeciwko organizacjom niepodległościowym albo osobom działającym na rzecz suwerenności i niepodległości nie może być uznane za zasługi dla Polski.
Reasumując zdaniem Sądu zaskarżona decyzja Kierownika Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych wydana wobec skarżącego E. K. narusza przepisy prawa materialnego, jak i procesowego.
Zatem przy ponownym rozpatrzeniu sprawy organ orzekający winien przeprowadzić postępowanie zmierzające do ustalenia czy strona skarżąca spełnia wymogi do uzyskania uprawnień kombatanckich wynikających z ustawy o kombatantach i dopiero po przeprowadzeniu tego postępowania oraz wyjaśnieniu występujących wątpliwości faktycznych i wskazanych wyżej wątpliwości interpretacyjnych omawianych wyżej przepisów możliwe będzie stwierdzenie, czy zachodzą przesłanki do pozbawienia skarżącego E. K. uprawnień kombatanckich przyznanych na podstawie przepisów dotychczasowych.
Dlatego na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. a i c ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz.1270) w związku z art. 97 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 roku - Przepisy wprowadzające ustawę – Prawo o ustroju sądów administracyjnych i ustawę – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. nr 153 poz. 1271 z późn. zm.) orzeczono jak w sentencji.
Z uwagi na fakt, że mocą uchylonej decyzji organ orzekający pozbawił skarżącego E. K. uprawnień kombatanckich uwzględnienie skargi wpływa na jej wykonanie. Z tego powodu na podstawie art. 152 ustawy p.p.s.a. Sąd orzekł, że uchylona decyzja nie podlega wykonaniu przed uprawomocnieniem się wyroku.