Uzasadnienie
Decyzją z dnia [...] r. wydaną na podstawie art. 21 i art. 22 ust. 1 ustawy z dnia 24 stycznia 1991 r. o kombatantach oraz o niektórych osobach będących ofiarami represji wojennych i okresu powojennego (Dz. U. z 1997 r. nr 142, poz. 950 z późna zmianami) Kierownik Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych odmówił przyznania W. G. uprawnień kombatanckich z tytułu [...] w okresie od [...] r. do [...] r. oraz z tytułu deportacji i pobytu w obozie na terenie ZSRR w okresie od [...] r. do [...] r. W uzasadnieniu decyzji wskazał jedynie, że W.G. nie spełnił warunków określonych w art. 21 tej ustawy.
We wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy W. G. zarzucił, że decyzja ta jest dla niego krzywdząca i niesprawiedliwa. Podniósł, że od roku [...] stara się o uzyskanie uprawnień kombatanckich. Załączył wówczas wszystkie posiadane dokumenty, ale później gdy zgłosił się po ich odbiór uzyskał informację, że dokumentacja ta została zniszczona przez spalenie w biurze Urzędu do Spraw Kombatantów w K., dlatego nie posiada dokumentów, które by potwierdzały jego działalność kombatancką i wnioskuje o ponowne rozpatrzenie wniosku, gdyż jego zdaniem spełnia on wymogi do przyznania uprawnień kombatanckich.
W odpowiedzi na wniosek W.G. otrzymał pismo Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych w W. z dnia [...] r. nr [...] uzasadniające podjęcie niekorzystnej dla niego decyzji. Stwierdzono w nim, że wniosek W. G. nie może być rozpatrzony pozytywnie w obecnym stanie udokumentowania, bowiem brak jest dowodów potwierdzających jego udział zarówno w organizacji niepodległościowej, jak też represji podczas jego pobytu w okresie powojennym na terenach b. ZSRR. Jednocześnie wskazano, że po uzupełnieniu akt sprawy o dowody uzyskane przez niego z Archiwum Państwowego w województwie, w którym przekraczał on granicę powracając do Polski oraz z Centralnego Archiwum MSWiA w Warszawie i Komisji [...] w M. wniosek jego zostanie rozpatrzony ponownie.
Zaskarżoną decyzją z dnia [...] r. Kierownik Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych po ponownym rozpatrzeniu sprawy na podstawie art. 127 § 3 w związku z art. 138 § 1 pkt 1 k.p.a. utrzymał w mocy decyzje własną z dnia [...] r. o odmowie przyznania uprawnień kombatanckich W.G.
W motywach uzasadnienia wskazano, że dowody przestawione przez W. G. nie były wystarczające do wydania pozytywnej decyzji, a Urząd w piśmie z dnia [...] r. wskazał instytucje, do których należy się zwrócić o uzupełnienie dokumentów. Ponadto w uzasadnieniu decyzji wskazano, że art. 1 ust. 2 pkt 4 ustawy z dnia 24 stycznia 1991 r. o kombatantach oraz niektórych osobach będących ofiarami represji wojennych i okresu powojennego (Dz. U. z 2002 r., nr 42, poz. 371) uznaje za działalność kombatancką pełnienie służby wojskowej w armiach sojuszniczych, a także w sojuszniczych organizacjach ruchu oporu w okresie wojny 1939 – 1945, z wyjątkiem formacji NKWD. Jednakże pisemne oświadczenia świadków J. S. i S.R. przedstawione przez W. G. nie potwierdzają służby W.G. w [...], jedynie mówią o współpracy z [...] i udzielaniu mu doraźnej pomocy, a tym samym są sprzeczne z deklaracją W.G., że w [...] r. wstąpił do [...] i działał tam do [...] r. Zdaniem organu nawet sami świadkowie nie pełnili służby w [...] i dlatego ich oświadczenia zostały uznane za niewiarygodne, a za nieprawdopodobną uznano służbę dziecka, wówczas [...]- letniego W.G. w [...].
W uzasadnieniu rozstrzygnięcia stwierdzono, że W.G. nie przedstawił także żadnych dokumentów na potwierdzenie pobytu na deportacji i w obozie na terenie ZSRR, dlatego też nie istniała podstawa do zmiany decyzji.
W skardze do Naczelnego Sądu Administracyjnego W.G. ponowił zarzuty podniesione we wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy.
Akcentował, że ryzykował życiem pomagając partyzantom razem z matką i ojcem, który został za to aresztowany i więziony, a sam skarżący przez jakiś czas był razem z ojcem w [...]. Ponadto załączył do skargi oświadczenie trzeciego świadka – C.H. z dnia [...] r., swój życiorys z dnia [...] r., legitymację członka [...] z dnia [...] r. i polecenie wyjazdu na delegację z dnia [...] r.(kserokopie dokumentów i ich tłumaczeń z języka [...]).
Odpowiadając na skargę organ orzekający postulował jej oddalenie nie znajdując podstaw do zmiany wcześniej zajętego stanowiska.
Stwierdził ponadto, że przedłożone wraz ze skargą dokumenty nie były mu znane w momencie wydawania zaskarżonej decyzji i mogą stanowić podstawę ewentualnego wznowienia postępowania administracyjnego, o ile z takim wnioskiem wystąpi skarżący W. G. Na rozprawie skarżący oświadczył, że urodził się w [...] r., a nie w [...] r., ale nie informował o tym organu orzekającego.
Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje
Z dniem 1 stycznia 2004 r. uległ zmianie stan prawny i w myśl postanowień art. 97 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 roku Przepisy wprowadzające ustawę – Prawo o ustroju sądów administracyjnych i ustawę – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. nr 153 poz. 1271 z późn. zm.) sprawy, w których skargi zostały wniesione do Naczelnego Sądu Administracyjnego przed dniem 1 stycznia 2004 r. i postępowanie nie zostało zakończone, podlegają rozpoznaniu przez właściwe sądy administracyjne na podstawie przepisów ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. nr 153,poz.1270), zwanej dalej w skrócie: ustawa p.p.s.a.
Na wstępie należy jednak podnieść, że zgodnie z art. 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz.1270) sąd administracyjny jest powołany do kontroli decyzji, postanowień, czynności czy też innych aktów, w aspekcie ich zgodności z prawe i jest związany wolą ustawodawcy, wyrażoną w treści odpowiedniego przepisu prawa.
W niniejszym postępowaniu sądowym kontroli podlegała wyłącznie zaskarżona decyzja, a Sąd nie posiada kompetencji przyznania skarżącemu uprawnień kombatanckich. Bada zatem, czy nie doszło do naruszenia prawa materialnego, jak i procesowego w zakresie, w jakim stosował go Kierownik Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych.
Mając na uwadze powyższe kryteria sądowej kontroli aktów administracyjnych należy stwierdzić, że zaskarżona decyzja nie odpowiada wymogom prawa i dlatego skarga zasługuje na uwzględnienie.
W sprawie tej nie zostały wyjaśnione w sposób wnikliwy i wszechstronny wszystkie okoliczności istotne do ostatecznego jej rozstrzygnięcia.
Dlatego też przyczyną uwzględnienia skargi jest stwierdzenie naruszenia przepisów postępowania administracyjnego, takich jak art. 7, art. 77, art. 80 i art. 107 § 3 k.p.a., które prowadzi do konieczności wyeliminowania z obrotu prawnego wadliwej decyzji w oparciu o art. 145 § 1 pkt 1 lit. c ustawy p.p.s.a.
Powyższe oznacza, że rozstrzygnięcie sprawy wymagało najpierw dokładnego ustalenia stanu faktycznego, a następnie jego oceny stosownie do art. 80 k.p.a., a w dalszej kolejności dokonania pełnej oceny prawnej. Samo zaś uzasadnienie przyjętego w rozstrzygnięciu stanowiska powinno spełniać wymogi art. 107 § 3 k.p.a., a zaskarżona decyzja nie spełnia powyższych wymagań.
Na podstawie art. 4 ust. 1 pkt 3 lit. a i lit. b ustawy z dnia 24 stycznia 1991 r. o kombatantach oraz niektórych osobach będących ofiarami represji wojennych i okresu powojennego (tj. Dz. U. z 2002 r. nr 42, poz. 371 z późna. zmianami), zwanej dalej w skrócie: ustawą o kombatantach represjami w rozumieniu tej ustawy są okresy przebywania z przyczyn politycznych, narodowościowych, religijnych i rasowych w więzieniach oraz poprawczych obozach pracy i poprawczych koloniach pracy podległych Głównemu Zarządowi Obozów i Kolonii Poprawczych NKWD, a od marca 1946 r. MWD ZSRR oraz na przymusowych zesłaniach i deportacji w ZSRR.
Z kolei do określenia miejsc odosobnienia oraz obozów, o których mowa w art. 3 pkt 2 i art. 4 ust. 1 pkt 1 lit. b i lit. c oraz pkt 3 wyżej wymienionej ustawy uprawniony został Prezes Rady Ministrów (art. 8 ust. 1 pkt 2 ustawy w brzmieniu nadanym ustawą z dnia 9 kwietnia 1999 r. o zmianie ustawy o Instytucie Pamięci Narodowej.... Dz. U. nr 38, poz. 360 – która w tym zakresie weszła w życie z dniem 29 października 1999 r.), który w wykonaniu tej delegacji ustawowej wydał rozporządzenie z dnia 20 września 2001 r. (Dz. U. nr 106, poz. 1154).
W tym miejscu należy zauważyć, że czym innym są represje w rozumieniu ustawy o kombatantach, a czym innym są represje w rozumieniu ustawy z dnia 31 maja 1996 r. o świadczeniu pieniężnym przysługującym osobom deportowanym do pracy przymusowej oraz osadzonym w obozach pracy przez III Rzeszę i Związek Socjalistycznych Republik Radzieckich (Dz. U. nr 87, poz. 398 z późn. zmianami), wśród których ustawa wyróżnia osadzenie w obozach pracy przymusowej oraz deportację (wywiezienie) do pracy przymusowej.
W przypadku, gdy brak jest możliwości udokumentowania doznanej represji, dowodami takimi mogą być również oświadczenia wnioskodawcy lub protokół z jego przesłuchania.
Podkreślić należy, że wnioski osób, które mają orzeczenie o znacznym lub umiarkowanym stopniu niepełnosprawności rozpatruje się poza kolejnością (z akt administracyjnych, a w szczególności życiorysu skarżącego z dnia [...] r. wynika, że w roku [...] skarżący przeszedł na [...]).
Z okoliczności sprawy wynika, że skarżący wywodził spełnienie warunków do uzyskania uprawnień kombatanckich także z faktu współpracy i działalności w oddziale [...] w okresie od [...] r. do [...] r. na terenie wsi Ż., [...], rejon [...], obwód [...] w województwie [...].
Prowadząc postępowanie weryfikacyjne Kierownik Urzędu pominął okoliczności faktyczne istotne w sprawie podniesione przez skarżącego i wynikające z akt sprawy m. in. złożone przez skarżącego w kwestionariuszu osoby ubiegającej się o przyznanie uprawnień kombatanckich z dnia [...] r., informacje dodatkowe o pobycie skarżącego od miesiąca [...] r. do [...] r w A. na terenie ZSSR. – o czym może zaświadczyć świadek J. S., którego oświadczenia nie ma w aktach administracyjnych niniejszej sprawy
Doprowadziło to do nie umotywowanego pomijania dowodów powołanych przez skarżącego.
Skarżący we wniosku z dnia [...] r. skierowanym do Urzędu w W. pisał o przekazaniu oryginałów stosownych dokumentów w roku [...] do P. Mimo to skarżący został zobowiązany do udokumentowania kwestionowanych przez organ orzekający okoliczności dotyczących potwierdzenia służby skarżącego w [...] w okresie od [...] r. do [...] r. oraz z tytułu deportacji i pobytu w obozie na terenie ZSRR w okresie od [...] r. do [...] r.
Nie sposób uznać, że ocena twierdzeń i dowodów powołanych przez skarżącego na tę okoliczność została przeprowadzona przez orzekający organ stosownie do przepisów art. 7, 77 § 1 i 80 k.p.a. oraz aby uzasadnienie zaskarżonej decyzji w tej części spełniło wymogi określone w art. 107 § 3 k.p.a.
Jednakże organ orzekający nie dał wiary twierdzeniom skarżącego, bez wskazania, którym dowodom i dlaczego odmówił wiarygodności.
W tym stanie rzeczy obowiązkiem organu było wyczerpujące zebranie materiału dowodowego oraz dokonanie jego wnikliwej i wszechstronnej oceny dla ustalenia, czy istnieją przesłanki do przyznania skarżącemu przedmiotowego świadczenia. Należało uwzględnić zgromadzone dokumenty źródłowe będące w dyspozycji innych organów, organizacji i związków, tym bardziej, że okoliczności te były podnoszone przez skarżącego zarówno w odwołaniu, jaki i w skardze.
Ocena, czy okoliczności faktyczne, istotne w świetle treści norm materialnych zawartych w przepisach ustaw zostały udowodnione, może być powzięta jedynie w zgodzie z art. 80 k.p.a. w związku z art. 4 ustawy o kombatantach.
W zaskarżonej decyzji takich działań nie podjęto, ponieważ nie znalazło to odzwierciedlenia w podstawie prawnej, jak i uzasadnieniu decyzji.
Trybunał Konstytucyjny w orzeczeniu z dnia 15 kwietnia 2003 r. (SK 4/02, OTK ZU nr 4/A/2003, poz. 31) uznał, że "administracja pełni wobec obywatela rolę służebną i w sytuacji, gdy zakończenie procesu weryfikacyjnego dokumentacji jest utrudnione z przyczyn niezależnych od zainteresowanego, to jej obowiązkiem jest fachowa i rzetelna pomoc. Brak takiej pomocy, skutkujący pozbawieniem możliwości dochodzenia uprawnień przez strony postępowania, jest wysoce naganny i nie może prowadzić do naruszenia konstytucyjnie chronionej godności człowieka, na której straży stoi także administracja publiczna" (str.431 uzasadnienia wyroku).
Zatem organ orzekający ponownie rozpoznając sprawę nie może ograniczyć się tylko do kontroli wydanej decyzji, lecz jest zobowiązany ponownie rozpoznać i rozstrzygnąć sprawę.
Oznacza to, że rozpoznaje on sprawę ponownie merytorycznie w jej całokształcie, a więc ma obowiązek rozpatrzyć wszystkie żądania strony i ustosunkować się do nich w uzasadnieniu swojej decyzji. Organ ten rozpoznaje i rozstrzyga ponownie sprawę w oparciu o stan prawny i faktyczny obowiązujący w dniu wydania decyzji ostatecznej.
Ocena wszystkich zgromadzonych w sprawie dowodów pozwolić ma na ustalenie, czy i na jakiej podstawie skarżący spełnia przesłanki do nabycia uprawnień kombatanckich w oparciu o art. 1 ust. 2 pkt 3 i pkt 4 ustawy o kombatantach przy uwzględnieniu treści art. 8 ust. 1 pkt 1 tej ustawy, a także tytuł określony w art. 4 ust. 1 pkt 3 lit. a i lit. b tej ustawy.
Mając na uwadze powyższe stanowisko Sąd uznał, że nierozpoznanie zarzutów zgłoszonych przez skarżącego stanowiło naruszenie nie tylko art. 1 ust. 2 pkt 3 i pkt 4 ustawy o kombatantach, art.4 ust.1, 3 i 4 ustawy o świadczeniu pieniężnym..., ale także art. 7, art. 77 § 1, art. 80 i art. 107 § 1 k.p.a., co mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy.
Przy ponownym rozpatrzeniu sprawy organ administracyjny usunie uchybienia które zostały wytknięte w powyższych rozważaniach.
Dopiero po wszechstronnym wyjaśnieniu istotnych okoliczności sprawy, a więc uzupełnieniu materiału dowodowego i poddaniu go właściwej ocenie i poczynieniu jednoznacznych ustaleń możliwe będzie rozważenie spełnienia przez skarżącą przesłanek do uzyskania uprawnień kombatanckich, jak i świadczenia pieniężnego.
Należy zauważyć, że dopiero w piśmie z dnia [...] r. znalazło się uzasadnienie do decyzji pierwszo instancyjnej, a w uzasadnieniu odpowiedzi na skargę organ orzekający wskazał, że to na skarżącym ciąży obowiązek wznowienia postępowania wobec przedstawienia nowych dowodów, jako załączników do skargi na okoliczność posiadania przez skarżącego prawa do uprawnień kombatanckich. Podkreślić należy, że zgodnie z art. 147 k.p.a. wznowienie postępowania w oparciu o przesłanki określone w art. 145 § 1 pkt 5 k.p.a. następuje z urzędu lub na żądanie strony.
Wobec powyższego na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. a i lit. c oraz art. 152 ustawy p.p.s.a. w związku z art. 97 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 roku Przepisy wprowadzające ustawę – Prawo o ustroju sądów administracyjnych i ustawę – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. nr 153 poz. 1271 z późn. zm.) orzeczono jak w punkcie 1 i 2 sentencji mając na uwadze fakt, że niniejszy wyrok uwzględniający skargę jest nieprawomocny. Wobec treści art. 210 ustawy p.p.s.a. nie orzeczono o zwrocie kosztów postępowania, gdyż w ustawowym terminie nie został zgłoszony wniosek w tym zakresie.